I CSK 1583/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
Prezes SN Joanna Misztal-Konecka
6 maja 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 6 maja 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa J.F. i Ł.F.
przeciwko syndykowi masy upadłości G. spółki akcyjnej w W.
o ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej syndyka masy upadłości G. spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 14 maja 2024 r., V ACa 1841/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od syndyka masy upadłości G. spółki akcyjnej w
W. na rzecz J.F. i Ł.F. kwoty po 1350 (tysiąc trzysta pięćdziesiąt)
złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego;
3. nakazuje zwrot z kasy Sądu Apelacyjnego w Warszawie na
rzecz syndyka masy upadłości G. spółki akcyjnej w W. 3668,25 zł
(trzy tysiące sześćset sześćdziesiąt osiem złotych dwadzieścia
pięć groszy) tytułem części opłaty kasacyjnej.
(K.W.)
UZASADNIENIE
1. Wyrokiem z 14 maja 2024 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił apelację
pozwanego syndyka masy upadłości G. spółki akcyjnej w W. od wyroku Sądu
Okręgowego w Warszawie z 30 września 2021 r., w sprawie z powództwa J.F. i
I CSK 1583/25
2
Ł.F. o ustalenie, ewentualnie o zapłatę, oraz orzekł o kosztach postępowania
apelacyjnego.
2. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiodła strona
pozwana, wskazując na naruszenie art. 180 § 1 pkt 5 lit. b w zw. z art. 174 § 1 pkt 4
k.p.c. w zw. z art. 144 i 145 w zw. z art. 263 i 236 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. –
Prawo upadłościowe (dalej: „pr.up.) oraz art. 179 § 3 zd. 1 i art. 391 § 1 k.p.c.; art.
177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i art. 145 w zw. z art. 263 i 96 pr.up. oraz
art. 179 § 3 zd. 1 i art. 174 § 2 zd. 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.; art. 316 § 1 w zw. z
art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 144, 145 i 263 pr.up.; art. 189 w zw. z art. 391 § 1
k.p.c.; art. 3851 § 1 w zw. z art. 3851 § 3 k.c.; art. 3852 k.c.; art. 3851 § 2 w zw. z art.
3851 § 1 k.c. i art. 58 § 3 k.c.; art. 56 k.c. w zw. z art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 ustawy
z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (dalej: „pr.bank.”); art. 58 § 1 w zw. z
art. 69 ust. 1 i 2 pr.bank.
3. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując
się na występowanie w sprawie przesłanek określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2
k.p.c.
Podał, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne i potrzeba
wyjaśnienia, czy postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy o ustalenie
nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu waloryzowanego (indeksowanego
albo denominowanego) do waluty obcej, wytoczone przeciwko upadłemu bankowi
(kredytodawcy), jest sprawą o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy
upadłości w rozumieniu art. 145 ust. 1 pr.up. i tym samym podlega zawieszeniu na
podstawie art. 174 § 1 pkt 4 lub art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i w
zw. z art. 145 ust. 1 pr.up. do czasu rozpoznania zgłoszenia wierzytelności na liście
wierzytelności lub, odpowiednio, odmowy uwzględnienia wierzytelności na liście
i wyczerpania trybu określonego ustawą.
W ocenie skarżącego w sprawie zachodzi również potrzeba wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, tj. art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1
i w zw. z art. 145 ust. 1 pr.up. oraz art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1
w zw. z art. 145 ust. 1 pr.up.
I CSK 1583/25
3
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
4. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu
postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na
ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości
orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także usunięcie z obrotu prawnego
orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście
wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń
umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji
skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona
w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi
kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony
wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie
służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej
jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest
usprawiedliwione.
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest
sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
w nawiązaniu do tych przesłanek (art. 3984 § 2 k.p.c.), gdyż tylko wówczas może
być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie
Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego
odpowiadają tym, o których mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.
Dla spełnienia wymagania z art. 3984 § 2 k.p.c. konieczne jest zawarcie
w skardze kasacyjnej odrębnego wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania,
zawierającego profesjonalny wywód prawny nawiązujący do wskazanych w art.
3989 § 1 k.p.c. przesłanek przedsądu ze wskazaniem, które z nich występują w
sprawie i z uzasadnieniem stanowiska skarżącego (postanowienie SN z 26 kwietnia
I CSK 1583/25
4
2006 r., II CZ 28/06). Ze względu na odmienny cel instytucji przedsądu i jej odrębne
oraz kwalifikowane przesłanki, wskazanie i uzasadnienie okoliczności decydujących
o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie może
polegać na odwołaniu się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia.
W prawidłowo sporządzonej skardze kasacyjnej oba powyższe elementy muszą
pojawić się oddzielnie i autonomicznie. Sąd Najwyższy nie jest bowiem trzecią
instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę kasacyjną, będącą
szczególnym środkiem zaskarżenia, wnoszonym i rozpoznawanym nie tylko
w interesie skarżącego, ale przede wszystkim w interesie publicznym.
5. Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego
wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno,
przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w
stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń
(postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być
przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi
Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej
subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (postanowienia SN:
z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02, i
z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).
Natomiast oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na
potrzebie wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.)
wymaga wykazania, jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie,
jest przedmiotem rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność
ta polega, co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych lub
istotnie zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis prawa,
zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu Najwyższego,
z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy dorobek doktryny
i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający. Nieodzowne jest ponadto,
podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt 1
k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu Najwyższego wykładnią
I CSK 1583/25
5
prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego (postanowienia SN: z 15
października 2002 r., II CZ 102/02; z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14, i z 19 czerwca
2018 r., IV CSK 56/18).
6. Skarga kasacyjna strony pozwanej nie zawiera argumentów
dostatecznych dla uznania, że skarżący skutecznie wykazał, że w sprawie
zachodzą powołane przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.
Przedstawione przez skarżącego, jako przyczyna przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania, zagadnienie prawne zostało rozstrzygnięte uchwałą Sądu
Najwyższego z 19 września 2024 r. (III CZP 5/24, OSNC 2025, nr 4, poz. 42), w
której wskazano, że postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy będącego
konsumentem o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu,
prowadzone przeciwko bankowi, co do którego w toku postępowania ogłoszono
upadłość, nie jest sprawą o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy
upadłości w rozumieniu art. 145 ust. 1 pr.up., a tym samym może być podjęte
z chwilą ustalenia osoby pełniącej funkcję syndyka.
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że niewskazanie w art. 145 ust. 1 pr.up. wprost
spraw o ustalenie nie powinno skłaniać do rozszerzającego rozumienia pojęcia
postępowania sądowego o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy
upadłości, w celu objęcia tą kategorią spraw również żądań z art. 189 k.p.c.
Postępowanie upadłościowe, którego istotnym elementem jest sporządzenie listy
wierzytelności zaspokajanych z masy upadłości, zasadniczo nie stwarza
zainteresowanym możliwości dochodzenia roszczenia procesowego o ustalenie
istnienia lub nieistnienia prawa lub stosunku prawnego. Na rzecz wniosku, że
sprawy te pozostają poza zakresem zastosowania art. 145 ust. 1 pr.up., wobec
czego prowadzone w nich postępowania powinny być podejmowane z chwilą
ustalenia osoby syndyka, przemawia więc także ten argument, iż w przeciwnym
razie zagrożeniu ulegałoby prawo stron do sądu. Podmioty poszukujące ochrony
prawnej w sprawach o ustalenie nie miałyby bowiem możliwości uzyskania tej
ochrony – co najmniej do czasu wyczerpania trybu zgłoszenia wierzytelności,
pozostającej w takim związku z żądaniem z art. 189 k.p.c., że ustalenie istnienia lub
I CSK 1583/25
6
nieistnienia określonego prawa lub stosunku prawnego mogłoby przekładać się na
ocenę podstaw umieszczenia danej, zgłoszonej wierzytelności na liście.
Jak podał Sąd Najwyższy korelacja art. 145 ust. 1 pr.up. z ustaleniem listy
wierzytelności, wyrażająca istotę i funkcję przywołanego przepisu, stanowi
o fundamentalnej różnicy między sprawami o ustalenie i sprawami o zasądzenie.
W razie wystąpienia z żądaniem zasądzenia sensem tamowania rozpoznania
sprawy w postępowaniu prowadzonym na zasadach ogólnych jest możliwość
dochodzenia ochrony prawnej w procedurze związanej z ustaleniem listy
wierzytelności. Zbieżne rozwiązanie nie zostało przewidziane dla żądania ustalenia
prawa lub stosunku prawnego, które nie ma swego odpowiednika w toku
sporządzania listy wierzytelności. W konsekwencji sprawa z art. 189 k.p.c. może
toczyć się na zasadach ogólnych, tyle że z udziałem syndyka, a nie samego
upadłego. Cel art. 145 ust. 1 pr.up., jakim jest zatamowanie biegu postępowań
sądowych, które mogą stać się zbędne wskutek umieszczenia wierzytelności na
liście, nie jest bowiem aktualny w odniesieniu do spraw o ustalenie.
Problematyka przedstawiona przez skarżącego w ramach wykazania
przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. została więc już wyjaśniona, a skarga
kasacyjna nie zawiera argumentów, świadczących o potrzebie dokonania ponownej
analizy przez Sąd Najwyższy.
Skarżący nie wykazał skutecznie również przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2
k.p.c. Rozbieżności w wykładni wskazanych w skardze przepisów zostały już
rozstrzygnięte w przytoczonej uchwale Sądu Najwyższego z 19 września 2024 r.,
III CZP 5/24, która jest powszechnie akceptowana w orzecznictwie
(np. postanowienia SN: z 21 listopada 2024 r., I CSK 3156/24; z 26 listopada 2024
r., I CSK 2723/24; z 27 stycznia 2025 r., I CSK 3448/24; z 15 kwietnia 2025 r., I
CSK 531/25; z 16 maja 2025 r., I CSK 3155/24, i z 26 czerwca 2025 r., I CSK
1496/25).
Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 1 k.p.c.).
7. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1 i 3
w oraz w związku z § 2 pkt 6, § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra
I CSK 1583/25
7
Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności
adwokackie. Natomiast rozstrzygnięcie o zwrocie części opłaty uiszczonej od skargi
kasacyjnej w związku z nieprzyjęciem jej do rozpoznania uzasadnia art. 79 ust. 1
pkt 2 lit. b w zw. z art. 80a u.k.s.c.
Joanna Misztal-Konecka
(K.W.)
[a.ł]
