I CSK 1473/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Pawłyszcze
30 lipca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 30 lipca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa A. P.
przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w Poznaniu
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej A. P.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 3 marca 2023 r., I ACa 964/20,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od A. P. na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii
Generalnej 2700 (dwa tysiące siedemset) zł kosztów
postępowania kasacyjnego
[wr]
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 10 września 2020 r., XII C 399/15, Sąd Okręgowy w Poznaniu
oddalił powództwo pokrzywdzonego przeciwko Skarbowi Państwa o zapłatę 50 000
zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę oraz 27 000 zł tytułem
odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej, w związku
z samobójstwem jego syna, osadzonego w zakładzie karnym.
Wyrokiem z 3 marca 2023r., I ACa 964/20, Sąd Apelacyjny w Poznaniu
oddalił apelację pokrzywdzonego. Sąd podzielił w całości ustalenia faktyczne,
dokonane w sprawie przez Sąd Okręgowy, jak też wywiedzione z nich wnioski. W
sprawie zostało wykazane, że syn powoda miał zapewnioną opiekę ze strony
I CSK 1473/25
2
lekarzy, wychowawców i psychologów oraz więziennego kapelana, z której to opieki
osadzony korzystał. Osadzony był objęty procedurą tzw. karty osadzonego
zagrożonego samobójstwem. Te działania doprowadziły do uzyskania poprawy
stanu osadzonego, gdyż ustąpiły ostre objawy psychotyczne, uzyskał on wgląd
w chorobę, pozostawał w logicznym, rzeczowym kontakcie, był spokojny, bez
zaburzeń w obrębie emocjonalnej kontroli zachowania, w nastroju adekwatnym do
sytuacji, a co więcej, negował myśli i zamiary samobójcze. W czasie tymczasowego
aresztowania, obserwacji na potrzeby opinii sądowo-psychiatrycznej i ostatecznie
oczekiwania na miejsce w pozapenitencjarnym szpitalu psychiatrycznym, osadzony
miał zapewnioną należytą opiekę psychologiczną, medyczną (w tym
psychiatryczną), poddawany był oddziaływaniom wychowawczym, nadto korzystał z
opieki duszpasterskiej, co dodatkowo mogło wzmacniać jego samopoczucie, a
wreszcie utrzymywał on regularny kontakt ze swoją rodziną. Elementem
wzmożonego nadzoru było między innymi osadzenie go w celi monitorowanej, a
później w wieloosobowej celi położonej w najbliższym sąsiedztwie dyżurki, częstsze
kontrole czy wzmożony nadzór w zakresie przyjmowania leków. Sąd podkreślił, że
z protokołów z sekcji zwłok wynika, iż w organizmie osadzonego nie stwierdzono
obecności przepisanego mu leku, a zatem musiał on zaprzestać przyjmowania
tegoż leku co najmniej kilka dni przed śmiercią. Ta okoliczność mogłaby świadczyć
o zaniedbaniach personelu pozwanego wyłącznie wówczas, gdyby członkowie
personelu mieli świadomość, że osadzony nie zażywa w rzeczywistości tych leków,
a tego w toku procesu nie wykazano. Procedura podawania osadzonym leków
polegała na tym, że leki te podawała pielęgniarka w asyście funkcjonariusza Służby
Więziennej, którzy następnie upewniali się, że osadzony zażył lek. Nie wyklucza to
jednak, że osadzony mógł później doprowadzić do torsji, co w zasadzie
przekreślało szanse na efekt terapeutyczny farmakoterapii. Także sygnały o
pogarszającym się samopoczuciu osadzonego czy domniemanych myślach
samobójczych nie docierały do funkcjonariuszy i personelu medycznego, aby
możliwe, a tym samym uzasadnione znanymi pozwanemu okolicznościami, było
podjęcie innych, niż zastosowane i wynikające z ustalonych okoliczności sprawy
działań wobec osadzonego.
I CSK 1473/25
3
Na tej podstawie Sąd uznał, że w sprawie nie ma podstaw do przyjęcia
naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 11 ust. 2 ustawy o służbie więziennej i art. 361
§ 1 k.c. Ewentualna odpowiedzialność deliktowa Skarbu Państwa oparta na art. 417
k.c. powstaje wówczas, gdy spełnione są łącznie trzy ustawowe przesłanki:
bezprawność działania lub zaniechania sprawcy, szkoda oraz normalny związek
przyczynowy między bezprawnym zachowaniem sprawcy a szkodą. Obowiązek
wykazania wszystkich przesłanek ewentualnej odpowiedzialności pozwanego
spoczywa na powodzie, gdyż wynikająca z art. 6 k.c. zasada odnosząca się do
rozkładu ciężaru dowodowego ma zastosowanie również do spraw o
odszkodowanie i zadośćuczynienie dochodzone od władzy publicznej. W ocenie
Sądu odwoławczego strona powodowa temu obowiązkowi nie sprostała, gdyż nie
wykazała przesłanek odpowiedzialności pozwanego, w szczególności przesłanki
bezprawność działania lub zaniechania pozwanego w ustalonych okolicznościach
rozpoznanej sprawy. Brak wykazania już chociażby jednej koniecznej przesłanki
odpowiedzialności deliktowej, czyni dochodzone roszczenie niewykazanym i taka
sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie.
Pokrzywdzony zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną i
wniósł o jej przyjęcie do rozpoznania ze względu na zagadnienie prawne: czy
możliwe jest dokonanie ustaleń faktycznych i przeprowadzenie dowodów na
podstawie wniosków dowodowych podyktowanych przez stronę i do protokołu
rozprawy, co nie stanowiło załącznika do protokołu rozprawy, a jednocześnie miał
miejsce uprzedni zwrot odpowiedzi na pozew do której złożenie pozwany był
zobowiązany pod rygorem uznania twierdzeń strony powodowej za przyznane, a
także do powołania wszystkich twierdzeń i dowodów pod rygorem ich późniejszego
pominięcia.
Pokrzywdzony podniósł również, że skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona z uwagi na rażące naruszenie art. 11 ust. 2 ustawy o Służbie
Więziennej w związku z § 3 ust. 3, § 4 pkt 4, pkt 5, § 6 ust. 2 i ust. 3, § 7 ust. 1, § 10
pkt 2 oraz pkt 3, § 12, § 15, § 18 instrukcji.
Następnie pokrzywdzony powołał się również na nieważność postępowania
na podstawie art. 379 pkt 4 k.p.c. albowiem w składzie sądu orzekającego w II
I CSK 1473/25
4
instancji uczestniczyła osoba, która odebrała nominację sędziowską od Prezydenta
RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa po przeprowadzeniu postępowań
ukształtowanych ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej
Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3) co
spowodowało niedopuszczalne w świetle art. 6 ust. 1 EKPC, art. 45 ust. 1
Konstytucji i art. 47 KPP obniżenie standardu bezstronności i niezależności sądu.
Pozwany Skarb Państwa złożył odpowiedź na skargę kasacyjną, w której
wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie o
oddalenie skargi kasacyjnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W odniesieniu do przesłanek wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania należy zauważyć, że skutkiem podniesienia zagadnienia prawnego
czy potrzeby wykładni może być przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania tylko
pod warunkiem, że przynajmniej jedno z możliwych rozwiązań tych problemów
prowadzi do zasadności skargi kasacyjnej. Nie można przyjąć skargi do
rozpoznania, jeżeli podlegałaby ona oddaleniu niezależnie od odpowiedzi na
postawione problemy prawne czy interpretacyjne.
W sprawie nie pojawia się zagadnienie prawne wskazane w skardze
kasacyjnej. Uchylony już art. 207 § 7 k.p.c. nie uniemożliwiał stronom
prezentowania przed sądem tych okoliczności, które objęte są odpowiedzią na
pozew albo pismami przygotowawczymi. Przepis ten stanowił podstawę pominięcia
przez sąd spóźnionych twierdzeń i dowodów, lecz nie zobowiązywał do tego. Sąd
miał prawo do oceny, że mimo podniesienia po terminie należy uwzględnić daną
okoliczność lub wniosek dowodowy, co zachodziło szczególnie w sytuacji, gdy
twierdzenia pozwu były wątpliwe. Pozwany miał prawo oczekiwać na termin
rozprawy i złożyć stosowne oświadczenia w formie ustnej bądź w formie załącznika
do protokołu, a do Sądu należała decyzja, czy pominąć te oświadczenia. Ponadto
skarżący nie wniósł o wpisanie odpowiedniego zastrzeżenia do protokołu, zatem
nie może skutecznie powoływać się na naruszenie przepisów postępowania przez
Sąd.
I CSK 1473/25
5
Brak jest podstaw do przyjęcia, że skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona z uwagi na rażące naruszenie art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia
2010 r. o Służbie więziennej (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1869 ze zm.). Trzeba
wskazać, że przepis ten ma następujące brzmienie „w ramach realizacji swoich
zadań Dyrektor Generalny może wydawać zarządzenia, instrukcje lub wytyczne”.
Przepis wprowadza kompetencję dla Dyrektora Generalnego do wydawania
zarządzeń, instrukcji czy wytycznych Naruszenie tego przepisu mogłoby polegać na
zakwestionowaniu przez Sąd dopuszczalności wydania instrukcji przez Dyrektora
Generalnego albo odmowie przyznania jakiegokolwiek skutku prawnego
okoliczności naruszenia instrukcji przez pracowników zakładu karnego. Tymczasem
skarżący powołuje się na rzekome naruszenie przez pracowników zakładu karnego
procedur przewidzianych w instrukcji wydanej przez Dyrektora Generalnego.
W konsekwencji należy stwierdzić, że zawartość normatywna tej regulacji
całkowicie rozmija się z twierdzeniami zawartymi w skardze kasacyjnej. Nie ma
zatem jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona.
Brak jest również podstaw do przyjęcia, że w sprawie zachodzi nieważność
postępowania. W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi także wątpliwości, że
Sąd ten nie może w ramach rozpoznawania skargi kasacyjnej prowadzić
abstrakcyjnej kontroli zgodności ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa
z Konstytucją RP lub prawem międzynarodowym. Sama zatem okoliczność, że
sędzia został powołany w procesie nominacyjnym przeprowadzonym przez Krajową
Radę Sądownictwa ukształtowaną ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r., nie uzasadnia
zarzutu braku niezależności lub bezstronności, bowiem konieczne jest wystąpienie
dodatkowych okoliczności i wzięcie pod uwagę ich całokształtu, a okoliczności te
podlegają badaniu w odrębnej procedurze (art. 42a u.s.p.).
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.
oddalił wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania.
Na podstawie art. 99 k.p.c. pozwanemu przysługuje od skarżącego zwrot
kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki
I CSK 1473/25
6
minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia
Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
(G.G.)
[a.ł]
