I CSK 1468/26

I CSK 1468/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Ewa Stefańska 25 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 25 sierpnia 2026 r. w Warszawie w sprawie z wniosku K.K. z udziałem J.K. o podział majątku wspólnego, na skutek skargi kasacyjnej J.K. od postanowienia Sądu Okręgowego w Łomży z 3 października 2025 r., I Ca 283/24, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od uczestnika J.K. na rzecz wnioskodawczyni 5400 zł (pięć tysięcy czterysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia następnego po upływie tygodnia od dnia doręczenia uczestnikowi odpisu postanowienia do dnia zapłaty. (M.T.) UZASADNIENIE Uczestnik J.K. wniósł skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego w Łomży z 3 października 2025 r., I Ca 283/24, zaskarżając je w całości. Wnioskodawczyni wniosła o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: I CSK 1468/26 2 Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę postanowieniami konwencji międzynarodowych (zob. uzasadnienie uchwały składu 7 sędziów SN z 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00, OSNC 2001, Nr 4, poz. 53). Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój prawa i jurysprudencji (zob. postanowienie SN z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147). Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Przesłanka ta nie została spełniona Według ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego, przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na przesłankę istotnego zagadnienia prawnego polega na sformułowaniu tego zagadnienia i wskazaniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Musi przy tym chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze, które zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej oraz I CSK 1468/26 3 innych podobnych spraw (zob. postanowienia SN: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz.11, z 11 stycznia 2002, III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, z 15 czerwca 2016 r., V CSK 4/16). Istotnego zagadnienia prawnego skarżący upatrywał w konieczności wyjaśnienia możliwości dopuszczalności przyjmowania za własne przez Sąd II instancji ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji, gdy podstawowym zarzutem apelacji jest kwestionowanie właśnie ustaleń faktycznych i ich oceny, stanowiących podstawę orzeczenia; konieczności wyjaśnienia możliwości orzekania przez Sędziego, który uzyskał nominację w następstwie brania udziału w konkursie przez Krajową Radą Sądownictwa po 2017 r.; konieczności wyjaśnienia czy gospodarstwo rolne przekazane przez rodziców uczestnika wchodzi w skład majątku wspólnego? Zgodnie z art. 378 § 1 k.p.c., sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Wynikający z art. 378 § 1 k.p.c. obowiązek rozpoznania sprawy w granicach apelacji oznacza z jednej strony zakaz wykraczania przez sąd drugiej instancji poza te granice, z drugiej zaś nakaz wzięcia pod uwagę i rozważenia wszystkich podniesionych w apelacji zarzutów i wniosków. W konsekwencji, sąd drugiej instancji może - a jeżeli je dostrzeże, powinien - naprawić wszystkie stwierdzone w postępowaniu apelacyjnym naruszenia przez sąd pierwszej instancji prawa materialnego, niezależnie od tego, czy zostały wytknięte w apelacji, pod warunkiem, że mieszczą się w granicach zaskarżenia, zaś wynikający z brzmienia art. 378 § 1 zdanie 1 k.p.c. obowiązek rozpoznania sprawy w granicach apelacji powinien być rozumiany jako nakaz rozważenia wszystkich podniesionych w apelacji zarzutów. Rozpoznanie „sprawy" w granicach apelacji oznacza, że sąd drugiej instancji nie koncentruje się jedynie na ocenie zasadności zarzutów apelacyjnych, lecz rozstrzyga merytorycznie o zasadności zgłoszonych roszczeń procesowych (zob. wyrok SN z 29 listopada 2016 r., II PK 242/15). W przyjętym w prawodawstwie polskim modelu postępowania apelacyjnego sąd drugiej instancji jest związany zarzutami naruszenia prawa I CSK 1468/26 4 procesowego (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008, nr 6, poz. 55). Sąd drugiej instancji nie może natomiast poprzestać na ustosunkowaniu się do zarzutów skarżącego, lecz musi - niezależnie od ich treści - dokonać ponownych, własnych ustaleń, a następnie poddać je ocenie pod kątem prawa materialnego. Apelacja pełna polega na tym, że sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę ponownie – przedstawione pod osąd roszczenie procesowe jest rozpoznawane po raz wtóry cum beneficio novorum, a prowadzona przez sąd rozprawa stanowi kontynuację rozprawy rozpoczętej przed sądem pierwszej instancji. Podstawowym celem postępowania apelacyjnego jest naprawienie wszystkich błędów popełnionych zarówno przez sąd, jak i przez strony, przy czym chodzi zarówno o błędy natury prawnej, jak i faktycznej. Z tych względów nieodłącznym elementem apelacji pełnej jest także możliwość powoływania przed sądem drugiej instancji tzw. nowości (facta noviter producta oraz facta noviter reperta). Art. 382 k.p.c. określa podstawę merytorycznego orzekania przez Sąd drugiej instancji, która obejmuje materiał dowodowy zebrany przez sąd pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym. Zebrany materiał w rozumieniu tego przepisu stanowią dowody przeprowadzone w sprawie oraz fakty powszechnie znane, znane sądowi urzędowo, fakty przyznane, a także objęte twierdzeniami jednej strony, co do których druga strona nie wypowiedziała się. Przepis powyższy nakłada na sąd drugiej instancji obowiązek dokonania ponownie własnych ustaleń, które mogą obejmować ustalenia sądu pierwszej instancji przyjęte za własne albo różnić się od tych już poczynionych, a następnie poddania ich ocenie pod kątem prawa materialnego. Sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym (art. 382 k.p.c.) i może z tego materiału wyprowadzić zarówno odmienne ustalenia faktyczne, jak i oceny prawne (odmienne wnioski o stanie faktycznym sprawy oraz prawnej ocenie tego stanu faktycznego). Sąd drugiej może zmienić ustalenia stanowiące podstawę wydania orzeczenia co do istoty sprawy sądu pierwszej instancji bez przeprowadzenia postępowania dowodowego, uzasadniającego odmienne ustalenia, chyba że szczególne okoliczności wymagają ponowienia lub uzupełnienie tego postępowania (zob. uchwałę składu 7 sędziów Sądu I CSK 1468/26 5 Najwyższego z 23 marca 1999 r., III CZP 59/98, OSNC 1999, nr 7-8, poz. 124). W sytuacji, gdy Sąd drugiej instancji nie uzupełnia postępowania dowodowego ani, po rozważeniu zarzutów apelacyjnych, nie znajduje podstaw do zakwestionowania oceny dowodów i ustaleń faktycznych orzeczenia Sądu pierwszej instancji, może te ustalenia przyjąć za podstawę faktyczną swojego rozstrzygnięcia. Wystarczające jest wówczas, by stanowisko to znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu orzeczenia drugoinstancyjnego (zob. wyroki SN: z 20 stycznia 2000 r., I CKN 356/98, i z 17 lipca 2009 r., IV CSK 110/09). W braku wyrażenia takiego stanowiska wprost w uzasadnieniu wyroku Sądu drugiej instancji przyjmuje się, że nie doszło do naruszenia art. 328 § 2 k.p.c., gdy na podstawie treści uzasadnienia da się stwierdzić, że ustalenia te zostały zaakceptowane (zob. wyroki SN: z 15 stycznia 2010 r., I CSK 197/09, i z 29 kwietnia 2016 r., I CSK 306/15, postanowienie SN z 14 stycznia 2014 r., III SK 27/13). Zakres obowiązków sądu drugiej instancji, jak i dopuszczalność przyjęcia za własne ustaleń faktycznych sądu pierwszej instancji zostały od dawna jednoznacznie wyjaśnione w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Nie ma sporu co do tego, że sąd odwoławczy jest obowiązany rozpoznać zarzuty apelacji, a jednocześnie może przyjąć za własne ustalenia faktyczne sądu pierwszej instancji. Nie oznacza to jednak zwolnienia z obowiązku dokonania kontroli instancyjnej ani rozważenia zarzutów apelacji. Skarżący w rzeczywistości nie wskazuje zagadnienia nowego, nierozstrzygniętego dotychczas w orzecznictwie, lecz wyraża niezadowolenie ze sposobu, w jaki sąd odwoławczy zastosował utrwalone reguły w sprawie. Odnosząc się do kolejnego zagadnienia przedstawionego przez skarżącego tj. konieczności wyjaśnienia możliwości orzekania przez Sędziego, który uzyskał nominację w następstwie brania udziału w konkursie przez Krajową Radą Sądownictwa po 2017 r., to Sąd Najwyższy wielokrotnie rozpoznawał skargi kasacyjne w przedmiotowym zakresie, m.in. na nieważność postępowania w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. w związku z niewłaściwym obsadzeniem sądu orzekającego w pierwszej i w drugiej instancji, w której rozstrzygnięto postanowieniem z 13 grudnia 2022 r. (I CSK 3738/22). W jego uzasadnieniu Sąd Najwyższy wskazał, że „tryb powołania na urząd sędziego w drodze rekomendacji I CSK 1468/26 6 przez organ o składzie ukształtowanym na zasadach uregulowanych w ustawie nowelizującej z dnia 8 grudnia 2017 r. może wprawdzie wzbudzać uzasadnione podejrzenia w przedmiocie bezstronności osoby powołanej na taki urząd, jednakże de lege lata zarzut dotyczący bezstronności sędziego może zostać postawiony jedynie na podstawie skonkretyzowanych okoliczności, wskazujących na zagrożenie występowania bezstronności w danym, konkretnym przypadku. Nie jest wystarczające odniesienie się jedynie do trybu powołania tej osoby przez aktualnie działającą w Polsce Krajową Radę Sądownictwa”. Powołanie sędziego sądu powszechnego na wniosek aktualnie funkcjonującej Krajowej Rady Sądownictwa nie skutkuje nieważnością postępowania z udziałem takiego sędziego, w rozumieniu art. 379 k.p.c. (zob. m.in. postanowienia SN: z 20 października 2022 r., I CSK 4589/22; z 29 marca 2022 r., I CSK 7016/22; z 28 kwietnia 2021 r., IV CZ 5/21; z 18 listopada 2020 r., IV KK 290/20). W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego wyłączono dopuszczalność kwestionowania umocowania sędziego sądu powszechnego do orzekania wyłącznie na podstawie okoliczności dotyczących procedury nominacyjnej. Nieważność postępowania wyłącznie z powodu wystąpienia takich okoliczności nie wynika również z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE. Z kolei odnośnie rozstrzygnięcia, czy gospodarstwo rolne przekazane przez rodziców uczestnika postępowania wchodzi w skład majątku wspólnego, to w uchwale składu siedmiu sędziów z 21 czerwca 2023 r., sygn. akt III CZP 106/22, wskazano, że gospodarstwo rolne przekazane następcy na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, w sytuacji gdy pozostaje on w ustroju ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej, wchodzi w skład majątku wspólnego małżonków. Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł jak wyżej. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., I CSK 1468/26 7 przy uwzględnieniu § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. (M.T.) [SOP]