I CSK 1408/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
30 października 2025 r.
SSN Adam Doliwa
na posiedzeniu niejawnym 30 października 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa B. spółki akcyjnej w M.
przeciwko gminie Z.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej gminy Z.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach
z 21 listopada 2023 r., V AGa 246/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od pozwanej na rzecz powódki 5400 (pięć tysięcy
czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania
kasacyjnego.
UZASADNIENIE
I CSK 1408/24
2
Pozwana gmina Z. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Katowicach z 21 listopada 2023 r. w sprawie z powództwa B. spółki akcyjnej w M.
o zapłatę.
Wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania uzasadniła wystąpieniem istotnego
zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), tj.: „czy wierzyciel upadłego
zobowiązany jest do złożenia oświadczenia o potrąceniu w terminie określonym
w art. 96 Prawa upadłościowego w sytuacji, gdy przysługująca mu wierzytelność
nie istniała i nie była wymagalna w dacie zgłoszenia wierzytelności do masy
upadłości, czy w takim przypadku zamawiający jako solidarnie odpowiedzialny za
zapłatę wynagrodzenia podwykonawcom musi złożyć oświadczenie o potrąceniu,
nawet gdy stał się dłużnikiem upadłego po ogłoszeniu upadłości, czy też w tej
sytuacji zastosowanie znajdą zasady z art. 498 i nast. k.c.?" oraz „czy wiedza
wykonawcy robót budowlanych o wypłacie przez zamawiającego, jako solidarnie
odpowiedzialnego za zapłatę, wynagrodzeń bezpośrednio na rzecz
podwykonawców zwalnia zamawiającego ze złożenia oświadczenia o potrąceniu
wzajemnych wierzytelności wykonawcy i zamawiającego w formie pisemnej, czy
poinformowanie przez zamawiającego wykonawcy o zapłacie wynagrodzeń
bezpośrednio na rzecz podwykonawców i dokonanie potrącenia za pomocą
czynności konkludentnych spełnia przesłanki potrącenia z art. 499 k.c.?". Skarżąca
powołała się także na oczywistą zasadność skargi z uwagi na naruszenie przez
Sąd drugiej instancji przepisów prawa materialnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).
Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest
zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie
może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno przede
I CSK 1408/24
3
wszystkim być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie
faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (zob.
postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być
przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi
Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej
subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (zob. postanowienia
SN: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r.,
III CZP 64/02, i z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08). Konieczne jest przytoczenie
argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Skarżący powinien
nie tylko wskazać przepis prawa (materialnego lub procesowego), którego dotyczy
zagadnienie, ale także przedstawić pogłębioną argumentację prawną w celu
wykazania, że zagadnienie jest istotne, a jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla
merytorycznego rozstrzygnięcia w jego sprawie (zob. m.in. postanowienia
SN: z 23 sierpnia 2007 r., I UK 134/07; z 9 lutego 2011 r., III SK 41/10).
Analiza skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że powyższa przesłanka nie
została spełniona. Zagadnienia przedstawione przez skarżącą były przedmiotem
licznych orzeczeń Sądu Najwyższego, który wskazał m.in., że nie jest skuteczne
powołanie się na potrącenie wierzytelności w procesie wytoczonym przez syndyka
wierzycielowi upadłościowemu, który nie zgłosił potrącenia wraz ze zgłoszeniem
wierzytelności do masy upadłości, nawet wówczas, gdy wierzyciel ten nie miał
świadomości, iż w dacie ogłoszenia upadłości był dłużnikiem upadłego
(postanowienie SN z 10 sierpnia 2023 r., I CSK 744/23, Lex 3604312).
Sąd Najwyższy wskazał także, że oświadczenie o potrąceniu wierzytelności
nie może zostać złożone w sposób dorozumiany (wyrok z dnia
29 października 1999 r., I CKN 170/98).
Regulacja art. 96 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe
i naprawcze (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 233) określa termin końcowy do
możliwości uzyskania uprzywilejowanego sposobu zaspokojenia wierzyciela
upadłego - przez potrącenie - konkretnej zgłaszanej przez niego wierzytelności do
masy upadłości. Zaniechanie złożenia oświadczenia o skorzystaniu z prawa
potrącenia lub złożenie go po terminie przewidzianym w art. 96 Prawa
I CSK 1408/24
4
upadłościowego i naprawczego ma ten skutek, że wierzyciel traci prawo do
potrącenia wierzytelności w toku postępowania upadłościowego. W konsekwencji
nie może bronić się w procesie skutecznie zarzutem potrącenia wierzytelności,
której nie zgłosił sędziemu-komisarzowi, i obowiązany jest zapłacić swój dług
w całości na żądanie syndyka, a sam może uzyskać zaspokojenie zgłoszonej
wierzytelności tylko w ramach udziału razem z innymi wierzycielami upadłego
w podziale funduszy masy upadłości, według szczegółowych zasad zawartych
w przepisach ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (zob. wyrok SN
z 14 stycznia 2021 r., I CSKP 10/21, OSNC 2022/1/4).
Powódka pod pozorem istotnego zagadnienia prawnego w istocie pyta
o trafność stanowiska Sądu Apelacyjnego wyrażonego w związku
z rozstrzygnięciem tej konkretnej sprawy. Uzasadniając skargę nie sformułowała
argumentów wskazujących, że rozstrzygnięcie podnoszonych przez nią kwestii ma
znaczenie dla rozwoju prawa lub rozstrzygnięcia innych podobnych spraw.
Skarżąca – w lakonicznym uzasadnieniu powołanej przyczyny kasacyjnej – nie
przedstawiła wywodu prawnego zawierającego omówienie poglądów orzecznictwa,
doktryny, jak również możliwych i rozbieżnych interpretacji oraz jurydycznych racji
stojących za każdą z nich. Przedstawiła wyłącznie własne stanowisko, polemizując
z niekorzystnym dla niej rozstrzygnięciem Sądu drugiej instancji. Powołała się tylko
na jedno orzeczenie, które prezentuje odmienne stanowisko i odosobniony pogląd
od wypracowanej linii orzeczniczej. Związanie powołanej przyczyny kasacyjnej ze
stanem faktycznym rozpoznawanej sprawy przekonuje natomiast, że
rozstrzygnięcie podnoszonych przez wnioskodawczynię kwestii nie ma
uniwersalnego charakteru.
Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, gdy dla przeciętnego
prawnika z samej treści skargi – bez pogłębionej analizy i jurydycznych dociekań –
w sposób jednoznaczny wynika, że wskazane w niej podstawy zasługują na
uwzględnienie z uwagi na kwalifikowany charakter naruszenia przepisów prawa.
Zasadność skargi kasacyjnej jest oczywista, gdy dostrzegalny prima vista i bez
przeprowadzania wnikliwej analizy uzasadniony jest wniosek, że zaskarżone
orzeczenie jest jaskrawo nieprawidłowe (zob. postanowienie SN z 15 lipca 2015 r.,
IV CSK 17/15). Powołując się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej należy
I CSK 1408/24
5
wykazać, że popełnione przy ferowaniu zaskarżonego orzeczenia uchybienia
w zakresie stosowania prawa miały charakter kwalifikowany i nie podlegały różnym
ocenom (zob. postanowienia SN: z 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00;
z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, i z 10 kwietnia 2018 r., I CSK 730/17). Przy czym,
o ile dla uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, że jej podstawa jest
usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia do rozpoznania konieczne jest wykazanie
kwalifikowanego naruszenia prawa przez sąd drugiej instancji, dostrzegalnego
w sposób oczywisty dla każdego prawnika (zob. postanowienie SN
z 28 stycznia 2022 r., I CSK 947/22).
Przedstawione przez skarżącą argumenty nie przekonują o oczywistej
zasadności skargi kasacyjnej. Opisowo ujęte w uzasadnieniu przyczyny kasacyjnej
argumenty nie przekonują, że Sąd Apelacyjny naruszył przepisy prawa w sposób
uzasadniający konieczność uchylenia zaskarżonego orzeczenia. Wniosek
o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania odwołujący się do przesłanki
oczywistego naruszenia prawa, powinien koncentrować się na wykazaniu
kwalifikowanego charakteru tego naruszenia, a skarga pozwanego takich
argumentów nie zawiera.
Skarżąca ograniczyła się do lakonicznych twierdzeń, zgodnie z którymi Sąd
drugiej instancji naruszył przepisy prawa materialnego odnoszące się do
potrącenia.
Nie ma racji skarżąca, bowiem Sąd Apelacyjny odniósł się do kwestii
potrącenia zarówno na tle przepisów prawa upadłościowego (art. 93-96 pr.up.), jak
i przepisów ogólnych (art. 513 § 2 w zw. z art. 498 i nast. k.c.). które zastosował
w sposób odpowiedni.
Z powyższych względów, Sąd Najwyższy na podstawie
art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie
znajdując również okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać
pod uwagę z urzędu, w szczególności nieważności postępowania
(art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).
O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnął zaś na podstawie
art. 98 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 i § 2 pkt 7
I CSK 1408/24
6
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie
opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).
SSN Adam Doliwa
(P.H.)
[SOP]
