I CSK 1406/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Beata Janiszewska
29 kwietnia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 29 kwietnia 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa H. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w G.
przeciwko M.M.1 i Q. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w R.
o stwierdzenie nieważności umowy,
na skutek skargi kasacyjnej M.M.1
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie
z 4 kwietnia 2024 r., I ACa 1460/21,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od M.M.1 na rzecz H. spółki z ograniczoną
odpowiedzialnością w G. kwotę 8100 (osiem tysięcy sto) złotych
tytułem kosztów postępowania kasacyjnego,
3. przyznaje i nakazuje wypłacić ze środków Skarbu Państwa -
Sądu Apelacyjnego w Krakowie na rzecz adwokata M.M.2 kwotę
5400 (pięć tysięcy czterysta) złotych, podwyższoną o kwotę
należnego podatku VAT, tytułem kosztów pomocy prawnej
udzielonej z urzędu pozwanemu M.M.1 w postępowaniu
kasacyjnym.
[J.T.]
I CSK 1406/25
2
UZASADNIENIE
Pozwany M.M.1 wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Krakowie, którym oddalono apelację skarżącego od wyroku Sądu pierwszej
instancji wydanego w sprawie o ustalenie toczącej się z powództwa H. sp. z o.o.
w G. przeciwko skarżącemu oraz Q. sp. z o.o. w R.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Jako pierwszą przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
skarżący wskazał nieważność postępowania. Podniósł, że w jego ocenie stan
z art. 379 k.p.c. zachodzi w sprawie z dwóch względów. Po pierwsze,
w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji dojść miało do nieprawidłowego
wyznaczenia osoby sędziego referenta. Po drugie, skarżący podniósł, że nie
przysługuje mu w sprawie legitymacja procesowa bierna.
Zawarcie w art. 3989 k.p.c. przyczyny kasacyjnej w postaci nieważności
postępowania wynika z konieczności możliwie każdorazowego eliminowania
uchybień procesowych o najdonioślejszym charakterze. Stosownie do
art. 39813 § 1 k.p.c. nieważność postępowania należy brać pod uwagę z urzędu.
Oznacza to także możliwość uwzględnienia skargi niezależnie od tego, czy
skarżący sformułował stosowny zarzut naruszenia określonego przepisu
postępowania, oraz tego, czy wykazał on możliwość wpływu tego uchybienia na
wynik sprawy (zob. postanowienie SN z 17 grudnia 2002 r., III CZP 72/02).
Jednocześnie, mając na względzie okoliczność, że na etapie tzw. przedsądu
nie dochodzi do merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej, w uzasadnieniu
wniosku o przyjęcie tej skargi do rozpoznania nie jest konieczne najzupełniej pewne
wykazanie, że postępowanie przed sądem drugiej instancji dotknięte było
wadliwością określoną w art. 379 k.p.c. Konieczne jest jednak przedstawienie
argumentacji, z której wynika, że stan taki jest co najmniej wysoce prawdopodobny
(zob. postanowienie SN z 18 lipca 2024 r., I CSK 2176/23).
Skarżący nie uprawdopodobnił, by w sprawie doszło do nieważności
postępowania. Wypada przypomnieć, że przyczyna kasacyjna, o której mowa
I CSK 1406/25
3
w art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c., dotyczy wyłącznie postępowania przed sądem drugiej
instancji. Nieważność postępowania pierwszoinstancyjnego sama w sobie nie ma
znaczenia z perspektywy art. 3989 § 1 k.p.c. Możliwość zbadania przez Sąd
Najwyższy ważności postępowania przed Sądem pierwszej instancji powstaje
dopiero w razie postawienia zarzutu naruszenia przez Sąd drugiej instancji
odpowiedniego punktu art. 379 k.p.c. (zob. postanowienie SN
z 13 września 2012 r., V CSK 384/11). Nawet sformułowanie takiej podstawy
kasacyjnej nie oznacza jednak samo w sobie, że skarga może zostać przyjęta do
rozpoznania z przyczyny nieważności postępowania przed Sądem pierwszej
instancji. Kontrolą kasacyjną objęte jest bowiem postępowanie przed sądem drugiej
instancji, a zatem Sąd Najwyższy przyjmuje skargę do rozpoznania na podstawie
art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c. wtedy, gdy to właśnie ono dotknięte jest tego rodzaju
wadą.
Co się z kolei tyczy kwestii legitymacji biernej skarżącego w sprawie
o ustalenie nieważności umowy, przy zawarciu której skarżący występował jako
(rzekomy) organ jednej ze spółek zawierających umowę, to kwestia ta nie pozostaje
w związku z nieważnością postępowania. Ewentualny brak legitymacji biernej po
stronie pozwanej oznaczałby wprawdzie, że uwzględnienie powództwa nastąpiło
z naruszeniem prawa materialnego, jednak brak taki nie stanowiłby przyczyny
nieważności postępowania cywilnego.
Jako drugą przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący
wskazał oczywistą zasadność skargi. Przedstawił przy tym trzy kwestie (każdą
ujętą w jednym zdaniu), z których każda miała samoistnie świadczyć o oczywistej
zasadności wywiedzionej w sprawie skargi kasacyjnej. Pierwsza dotyczyła
uwzględnienia powództwa z art. 189 k.p.c. (o ustalenie nieważności umowy
zamiany nieruchomości za akcje) – mimo że równolegle toczy się sprawa
o uzgodnienie treści ksiąg wieczystych spornych nieruchomości, druga –
nierozpoznania niewskazanych bliżej zarzutów apelacji, a trzecia – oceny, że
skarżący był legitymowany biernie w sprawie, choć powództwo nie powinno było
być skierowane przeciwko niemu.
I CSK 1406/25
4
Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance
z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga wykazania niewątpliwej, widocznej prima facie
sprzeczności przyjętej przez Sąd drugiej instancji wykładni lub zastosowania prawa
z brzmieniem przepisów lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji prawa.
Wnoszący skargę powinien więc zawrzeć w uzasadnieniu wniosku wywód prawny
wyjaśniający, w czym wyraża się "oczywista zasadność" skargi i przedstawić
odpowiednie argumenty (zob. postanowienie SN z 5 września 2008 r., I CZ 64/08).
Do przyjęcia skargi do rozpoznania na podstawie wskazanej przyczyny
kasacyjnej nie jest wystarczające samo kwalifikowane naruszenie prawa przez Sąd
drugiej instancji. W art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. mowa bowiem o oczywistej zasadności
skargi, a nie o trafności zarzutu. Przytoczone przez skarżącego okoliczności
powinny zatem jednoznacznie wskazywać na to, że w zasadniczym postępowaniu
skarga kasacyjna zostanie rozstrzygnięta na korzyść strony, która ją wniosła
(zob. postanowienie SN z 10 maja 2019 r., I CSK 768/18).
Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania wymaganiom tym
nie odpowiada i sprowadza się do postawienia trzech, nieumotywowanych szerzej,
jednozdaniowych zastrzeżeń lub tez – niepopartych argumentacją prawniczą
nakierowaną na wykazanie, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Jedynie uzupełniająco można zatem wyjaśnić, że sprawa z art. 10 u.k.w.h.,
w której kwestia ważności umowy przenoszącej własność (lub prawo użytkowania
wieczystego) stanowi przesłankę rozstrzygnięcia, nie musi wykluczać wystąpienia
z powództwem opartym na art. 189 k.p.c. Interes prawny w dokonaniu ustalenia
nieistnienia prawa lub stosunku prawnego może bowiem występować niezależnie
od kwestii konieczności uporządkowania stanu wieczystoksięgowego
nieruchomości. Nieważna umowa może bowiem obejmować szersze spektrum
skutków niż samo tylko przejście prawa własności nieruchomości lub prawa
użytkowania wieczystego, istotne dla sprawy o uzgodnienie treści księgi wieczystej
z rzeczywistym stanem prawnym. Poza tym także w kwestii przysługiwania prawa
własności nieruchomości strona może dysponować interesem prawnym, którego
nie wyczerpuje uzyskanie orzeczenia na podstawie art. 10 u.k.w.h.
I CSK 1406/25
5
Stanowisko dotyczące rzekomego nierozpoznania przez Sąd Apelacyjny
części zarzutów apelacyjnych jest natomiast niezrozumiałe. Pozwany wskazuje
bowiem, że doszło do nierozpoznania „przez Sąd II instancji zarzutów apelacji
w zakresie orzeczenia przez Sąd I instancji w przedmiocie, który nie był objęty
żądaniem pozwu, tj. żądania stwierdzenia nieważności umowy, w sytuacji gdy Sąd
uznał że roszczenie względem pozwanego […] nie zasługuje na uwzględnienie”
(s. 4 skargi). Żaden z orzekających w sprawie sądów nie uznał, że roszczenie
względem skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, toteż nie jest jasne, do
jakich kwestii odnosi się cytowane stwierdzenie.
Zagadnienie, czy skarżący był legitymowany biernie w sprawie z tytułu tego,
że działał jako rzekomy organ jednej ze spółek, istotnie budzić może wątpliwości.
Samo zasygnalizowanie, że pozwany nie zgadza się z taką oceną, pozbawione
argumentacji prawnej, zdecydowanie nie wystarcza jednak do uznania, że skarga
kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy uznał, że
z motywów skargi kasacyjnej nie wynika, by zachodziły przyczyny określone
w art. 3989 § 1 k.p.c., co uzasadniało odmowę przyjęcia tej skargi do rozpoznania.
O kosztach orzeczono zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy, ich
wysokość ustalając na podstawie § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia
Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za
czynności radców prawnych. Z kolei wynagrodzenie pełnomocnika
reprezentującego pozwanego z urzędu ustalono na podstawie § 8 pkt 7 w zw.
z § 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r.
w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu
terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata
z urzędu.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c., orzeczono, jak
w sentencji postanowienia.
Beata Janiszewska
[J.T.]
I CSK 1406/25
6
[a.ł]
