I CSK 1398/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marta Romańska
4 marca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 4 marca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa K. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K.
przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia w Warszawie
o ustalenie nieistnienia wierzytelności,
na skutek skargi kasacyjnej Narodowego Funduszu Zdrowia w Warszawie
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie
z 18 października 2023 r., I ACa 1180/21,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 5.400 (pięć
tysięcy czterysta) zł z odsetkami w wysokości odsetek
ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia
pieniężnego za czas po upływie tygodnia od doręczenia
pozwanemu odpisu niniejszego postanowienia, tytułem
kosztów postępowania kasacyjnego.
(R.N.)
UZASADNIENIE
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest
I CSK 1398/24
2
sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego
w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym,
o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.
Pozwany wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z powołaniem
się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt
1 k.p.c.) oraz potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości i rozbieżności w orzecznictwie (art. 3989 § 1 pkt. 2 k.p.c.). Pozwany
stwierdził dalej, że zagadnienie prawne, które na tle okoliczności sprawy miałby
rozstrzygnąć Sąd Najwyższy dotyczy „przede wszystkim kwestii dopuszczalności
sfinansowania świadczeń udzielonych w miejscu innym niż zaoferowane przez
świadczeniodawcę w konkursie ofert i wskazane przez strony w umowie. Czy
można uznać, tak jak przyjął Sąd Apelacyjny w Krakowie, wbrew literalnemu
brzmieniu umowy, że miejsce to de facto nie ma znaczenia, a świadczeniodawca
może udzielać świadczeń w dowolnym miejscu, byle na obszarze kontraktowania,
czy jednak nie i raczej za słuszne należałoby uznać dotychczas sformułowane
poglądy judykatury stanowczo sprzeciwiające się takiej wykładni. Dalej, czy
możliwe jest domniemanie udzielenia zgody, o której mowa w § 7 ust. 3 OWU, na
zmianę miejsca udzielenia świadczeń, przed jej udzieleniem? Raczej również nie,
co wydaje się wybrzmiewać z literalnego brzmienia przepisu, a Sąd II instancji
takiej możliwości nie wykluczył, wręcz na nią wskazał. Kolejnym zagadnieniem
prawnym jakie jawi się w sprawie jest kwestia dopuszczalności żądania zwrotu
nienależnego świadczenia w oparciu o § 28 OWU w sytuacji wykazania do
rozliczenia świadczeń udzielonych w miejscu umową nie objętym, a także
nałożenia kary umownej. Również judykatura do tej pory opowiadała się za
uznaniem, że możliwość żądania zwrotu nienależnie wypłaconego wynagrodzenia
nie wpływa na możliwość domagania się zgodnie z umową równocześnie kary
umownej”.
Pozwany powołał się także na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art.
3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), mającą wynikać z tego, że „na publicznego płatnika nałożono
obowiązek sfinansowania świadczeń udzielonych w miejscu nieobjętym łączącą
I CSK 1398/24
3
strony umową a wcześniej złożoną w postępowaniu konkursowym ofertą co
pozostaje w sprzeczności z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa
dotyczącymi zawierania i wykonywania umów o udzielanie świadczeń opieki
zdrowotnej. Odmowa uznania zasadności żądania przez publicznego płatnika
zwrotu świadczenia nienależnego w oparciu o § 28 OWU, wydaje się być
oczywiście wadliwa, zważywszy, że w świetle ustawy o świadczeniach, a także
i poglądów judykatury i doktryny, sytuacja przeciwna, tj. hipotetyczne zawarcie
przez publicznego płatnika umowy wykraczającej poza złożoną i podlegającą
uprzedniej ocenie ofertą oczywiście skutkowałoby nieważnością umowy, co
najmniej w tej części, z obowiązkiem zwrotu nienależnego świadczenia”.
Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na występowanie
w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania wymaga określenia problemu o charakterze
abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym orzecznictwie
i wymagającego pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to zagadnienie
sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą tezę
o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze stosowaniem przepisów,
na tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być ponadto „istotne” z uwagi na
wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla systemu prawa. Skoro
jednak skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej sprawie, to zarówno charakter
rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez sądy meriti stan faktyczny, którym
Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi
pozostawać w związku z przedstawionym przez skarżącego zagadnieniem
prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.
W samym wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania pozwany
nie powołał żadnych przepisów, o których wykładni i stosowaniu miałyby
wypowiedzieć się Sąd Najwyższy, a w uzasadnieniu tego wniosku wymienił
wyłącznie § 7 ust. 3 i § 28 OWU. Z części skargi kasacyjnej dotyczącej jej podstaw
wynika, że pozwany używa tego skrótu w odniesieniu do ogólnych warunków umów
stanowiących załącznik do rozporządzenia Ministra Zdrowia z 6 maja 2008 r.
w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej
(Dz.U. Nr 81, poz. 484) oraz rozporządzenia z 8 września 2015 r. (Dz.U. z 2023 r.,
I CSK 1398/24
4
poz. 1194), gdyż w obu załącznikach te jednostki redakcyjne tekstu mają to samo
brzmienie.
Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie
zawiera spełniającego wyżej przytoczone wymagania wywodu, w którym pozwany
wykazałby, że przedstawione przez niego problemy stanowią zagadnienie prawne,
o jakim stanowi art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., a § 7 ust. 3 i § 28 OWU wymagają
wykładni, jako prowadzące do rozbieżności w orzecznictwie sądów. Pozwany nie
sprecyzował nawet, na tle której jednostki redakcyjnej tekstu w § 28 OWU powstają
wątpliwości, których rozstrzygnięcia oczekuje. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania pozwany przytoczył jedno orzeczenie Sądu
Najwyższego z 25 lutego 2015 r., IV CSK 343/14 i stwierdził, że zagadnienie
prawne dotyczące udzielania świadczeń w miejscu nieobjętym umową stanowiło już
przedmiot rozważań Sądu Najwyższego w motywach tego właśnie orzeczenia.
Według pozwanego, orzeczenie z 25 lutego 2015 r. miało zapaść na tle
analogicznego stanu faktycznego jak w niniejszej sprawie, a do wyrażonego w nim
poglądu Sąd Apelacyjny odwołał się w postępowaniu zabezpieczającym, po czym
nie zastosował go, gdy przyszło do rozstrzygania o istocie sprawy. Trudno ocenić,
czy stwierdzenia te mają wspierać tezę o występowaniu w sprawie istotnego
zagadnienia prawnego, wymagającego rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy, czy
też tezę, że zagadnienie to nie występuje, gdyż problem został objaśniony
w wyroku z 25 lutego 2015 r., IV CSK 343/14, a Sąd Apelacyjny przez odmienne
rozstrzygnięcie w sprawie, naruszył w sposób oczywisty § 7 ust. 3 i § 28 OWU.
O zabezpieczeniu Sąd Okręgowy orzekał na wstępnym etapie
postępowania, a do wydania wyroku w sprawie doszło, gdy zgromadził cały
materiał dowodowy i na jego podstawie wyjaśnił, jakie świadczenia zdrowotne
zostały objęte umową między stronami, jaka była ich charakterystyka oraz sposób
wykonywania przez powoda. Sąd Apelacyjny ustalenia te zaakceptował i ocenił, że
w okolicznościach rozpoznawanej sprawy środki przekazane powodowi na
podstawie umowy nie mogą być przez pozwanego traktowane jako przekazane
nienależnie, skoro cel świadczeń został osiągnięty, a uchybienie powoda ocenione
zostało jako wyłącznie formalne, sprowadzające się do zaniechania wystąpienia
o zgodę na udzielanie świadczeń w innym jeszcze miejscu niż określone we
I CSK 1398/24
5
wniosku złożonym w postępowaniu konkursowym, co – w świetle orzecznictwa –
nie musi spotkać się z sankcją zwrotu środków przekazanych powodowi na
podstawie umowy (wyrok Sądu Najwyższego z 24 listopada 2017 r., III CSK
296/16).
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. oraz – co
do kosztów postępowania – art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1
k.p.c., § 2 pkt 7 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców
prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935), orzeczono jak w postanowieniu.
(M.M.)
[a.ł]
