I CSK 1386/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Krzysztof Grzesiowski
2 kwietnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 2 kwietnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa T.T.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach
z 28 listopada 2023 r., I ACa 511/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 5400 zł (pięć
tysięcy czterysta złotych) tytułem kosztów postępowania
kasacyjnego - z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych
za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas
po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego orzeczenia
zobowiązanemu do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
1. Wyrokiem z 14 grudnia 2021 r. Sąd Okręgowy w Częstochowie zasądził
od pozwanego Bank spółki akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz powoda T.T. kwotę
I CSK 1386/24
2
306.037,68 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2021 r. do
dnia zapłaty i orzekł o kosztach procesu.
2. Na skutek apelacji strony pozwanej Sąd Apelacyjny w Katowicach
wyrokiem z 28 listopada 2023 r. oddalił apelację i rozstrzygnął o kosztach
postępowania apelacyjnego.
3. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiódł pozwany.
Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się
na przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i pkt 2 k.p.c. Podał, że w sprawie
występuje potrzeba wykładni przepisów art. 3851 § 1 i § 2 k.c. Ponadto skarżący
stwierdził, że w sprawie występują istotne zagadnienie prawne polegające
na konieczności odpowiedzi na następujące pytania:
a) czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu
postanowienia abuzywnego, tj. na etapie poprzedzającym etap zastępowania
postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym, o którym mowa
w orzeczeniach C-26/13 Kasler i C-260/18 Dziubak i C-932/19 OTP Jelzálogbank
Zrt, dopuszczalne jest ustalenie treści umowy (stosunku prawnego), w zakresie
który był regulowany przez abuzywną normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub
art. 56 k.c. w zw. z art. 41 ustawy - Prawo wekslowe lub art. 56 k.c. w zw. z art. 358
§ 2 k.c., lub też art. 56 k.c. w zw. ze wskazanymi w przypisie kilkudziesięcioma
przepisami, z których na zasadzie analogii iuris lub analogii legis wynika, że
w polskim prawie obowiązuje generalna norma, zgodnie z którą wartość waluty
obcej określa się według kursu średniego NBP?
b) czy oceniając możliwości obowiązywania umowy kredytu indeksowanego
do franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia abuzywnego zgodnie
z prawem krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny z: (i) dnia zawarcia
umowy, (ii) dnia powstania sporu czy (iii) dnia orzekania?
c) czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego
do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej
jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych
zapewnia doprowadzenie do sytuacji, jaka miałby miejsce, gdyby umowa nie
zawierała tego abuzywnego postanowienia?
I CSK 1386/24
3
d) czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który
znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej
klauzuli kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego,
na potrzeby operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie
kredytu?
e) czy rozważając unieważnienie umowy o kredyt indeksowany do waluty
obcej na skutek uznania, że postanowienia odsyłające do tabeli kursów (klauzula
kursowa) mają charakter niedozwolony należy mieć na względzie wyłącznie
oświadczenie kredytobiorcy, czy badać również, czy określone rozstrzygnięcie
prowadzi do zrealizowania celu Dyrektywy 93/13 z dnia 5 kwietnia 1993 roku
w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich?
4. Powód wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej a także o zasądzenie od strony
pozwanej na rzecz powodów zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według
norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości
lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze już
wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej (zob.
postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,
że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania
cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę
interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa
oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń
wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie
zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie
sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji
tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach
I CSK 1386/24
4
której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap
postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania
przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.; nie służy zaś
merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej
z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wówczas
usprawiedliwione.
6. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna
strony pozwanej nie zawiera argumentów wystarczających dla uznania,
że w sprawie spełniona została przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1 lub 2 k.p.c.
uzasadniająca przyjęcie sprawy do rozpoznania.
7. Podniesiona przez skarżącego wątpliwość wykładnicza dotycząca
art. 3851 § i 2 k.c. oraz sformułowane zagadnienia prawne koncentrują się wokół
problemów dotyczących abuzywności postanowień umowy i skutków tej
abuzywności, a zwłaszcza możliwości zastąpienia wyeliminowanego abuzywnego
postanowienia umowy innymi regulacjami. Należy zauważyć, że problemy
dotyczące tzw. kredytów indeksowanych lub denominowanych w walucie obcej były
przedmiotem licznych wypowiedzi Sądu Najwyższego (zob. np. uchwała Sądu
Najwyższego z 28 kwietnia 2022 r., III CZP 40/22; wyroki Sądu Najwyższego:
z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22; z 26 maja 2022 r., II CSKP 650/22; z 13 maja
2022 r. II CSKP 293/22; 13 maja 2022 r. II CSKP 405/22; z 31 marca 2023 r.,
II CSKP 1052/22; z 26 maja 2022 r., II CSKP 650/22; z 31 stycznia 2023 r., II CSKP
1200/22; z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1461/22).
8. W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi aktualnie wątpliwości,
że niedopuszczalne jest zastępowanie wyeliminowanego abuzywnego
postanowienia umowy innym mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowo-
odsetkowej. Żaden bowiem przepis prawa, w tym art. 3851 i art. 358 § 2 k.c.,
nie daje podstaw do zastąpienia klauzuli abuzywnej innym postanowieniem.
Uzupełnienie luk po wyeliminowaniu takiej klauzuli stanowiłoby bowiem zbyt daleko
idącą modyfikację umowy w celu ratowania sytuacji prawnej przedsiębiorcy
stosującego niedozwolone postanowienie umowne (zob. wyrok Sądu Najwyższego
z 26 kwietnia 2022 r. II CSKP 550/22; postanowienia Sądu Najwyższego z 31 maja
I CSK 1386/24
5
2022 r., I CSK 2314/22; z 1 lutego 2023 r., I CSK 5615/22 oraz z 6 lipca 2023 r.,
I CSK 5755/22).
9. Potwierdza to Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej
Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22. Sąd Najwyższy stwierdził
m. in., że w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów (pkt 1
uchwały). Natomiast w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty
obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże
także w pozostałym zakresie (pkt 2 uchwały). Dla uniknięcia zbędnych powtórzeń
wypada odesłać do szczegółowych objaśnień zawartych w uzasadnieniu tej
uchwały. Zgodnie z art. 87 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym uchwała ta ma moc
zasady prawnej i wiąże Sąd Najwyższy w niniejszej sprawie.
10. Również podniesiona przez skarżącego kwestia, na jaki moment należy
oceniać możliwość dalszego obowiązywania umowy, nie stanowi istotnego
zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Zgodnie
z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, oceny tego, czy postanowienie
umowne jest niedozwolone (art. 3851 § 1 k.c.), dokonuje się według stanu z chwili
zawarcia umowy (zob. zwłaszcza uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, Nr 1, poz. 2; wyroki
Sądu Najwyższego: 31 stycznia 2023 r., II CSKP 1200/22; z 20 czerwca 2023 r.,
II CSKP 1076/22; 20 czerwca 2023 r., II CSKP 1476/22 z 9 lutego 2024 r., II CSKP
13/23; z 28 marca 2024 r., II CSKP 2379/22).
11. Kwestie prezentowane przez skarżącego jako „istotne zagadnienia
prawne” nie stanowią zatem obecnie zagadnień nowych. Tożsame bądź bardzo
podobne zagadnienia, jak sformułowane przez skarżącego, były także przedmiotem
licznych wypowiedzi Sądu Najwyższego w ramach tzw. przedsądu: zob. np.
postanowienia: 29 grudnia 2022 r., I CSK 3699/22; z 20 kwietnia 2023 r., I CSK
5004/22; z 4 lipca 2023 r., I CSK 423/23; z 7 sierpnia 2023 r., I CSK 751/23;
I CSK 1386/24
6
z 27 października 2023 r., I CSK 2019/23; z 15 listopada 2023 r., I CSK 2037/23;
z 29 marca 2024 r., I CSK 3051/23; z 11 kwietnia 2024 r., I CSK 1092/23;
z 19 kwietnia 2024 r., I CSK 1350/23; z 22 maja 2024 r., I CSK 2708/23; z 28 maja
2024 r., I CSK 2745/23; z 29 maja 2024 r., I CSK 1863/23 i z 18 czerwca 2024 r.,
I CSK 3159/23; z 24 września 2024 r., I CSK 3180/23, do których szczegółowych
uzasadnień wypada odesłać w celu uniknięcia zbędnych powtórzeń.
12. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn
uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności
nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).
13. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
14. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1,
§ 11 i § 3 k.p.c., art. 99 k.p.c. oraz § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia
Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności
radców prawnych.
[SOP]
[a.ł]
