I CSK 1374/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Adam Doliwa
23 kwietnia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 23 kwietnia 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa J.B.
przeciwko Syndykowi masy upadłości Banku spółce akcyjnej w upadłości w W.
o ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej Syndyka masy upadłości Banku spółki akcyjnej w
upadłości w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie
z 7 listopada 2024 r., I ACa 494/24,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od pozwanej na rzecz powódki 2700 (dwa tysiące
siedemset) złotych z odsetkami w wysokości odsetek
ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia
doręczenia niniejszego postanowienia pozwanej do dnia zapłaty
tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Strona pozwana, syndyk masy upadłości Banku spółki akcyjnej
w Warszawie w upadłości, wywiodła skargę kasacyjną od wyroku częściowego
Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 7 listopada 2024 r., wydanego w sprawie
z powództwa J.B. o ustalenie.
I CSK 1374/25
2
Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania bank przedstawił
istotne zagadnienia prawne – „czy postanowienie umowy kredytu mające charakter
klauzuli abuzywnej może być uznane za bezskuteczne wobec masy upadłości
(art. 84 ust 1 pr.up.) wobec tego, że postanowienie prowadzi do upadku umowy na
skutek usunięcia z niej klauzul abuzywnych, a zatem utrudnia ono osiągnięcie celu
postępowania upadłościowego, jakim jest pełne zaspokojenie wierzycieli, poprzez
skutek w postaci upadku umowy kredytu zawartej przez kredytodawcę i brak spłaty
rat takiego kredytu do masy upadłości?” oraz „czy postępowanie sądowe
z powództwa kredytobiorcy o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy
kredytu waloryzowanego (indeksowanego albo denominowanego) do waluty obcej,
wytoczone przeciwko upadłemu bankowi (kredytodawcy)” jest sprawą
„o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości” w rozumieniu
art. 145 ust. 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U. z 2022 r.
poz. 1520 ze zm.) i tym samym podlega zawieszeniu na podstawie art. 174 § 1
pkt 4 lub art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i w zw.
z art. 145 ust. 1 pr. up. do czasu rozpoznania zgłoszenia wierzytelności na liście
wierzytelności lub, odpowiednio, odmowy uwzględnienia wierzytelności na liście
i wyczerpania trybu określonego ustawą?”. Wskazał również na potrzebę
dokonania wykładni przepisów, tj. art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. oraz
art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 pr. up. w zw. z art. 145 ust. 1 pr. up.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Choć wymagania stawiane istotnemu zagadnieniu prawnemu i potrzebie
dokonania wykładni przepisów prawa jako przyczynom przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania nie są tożsame, to w obu przypadkach musi występować przymiot
nowości. Problem prawny przedstawiony do rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy
nie może być już rozwiązany w orzecznictwie (zob. np. postanowienia SN:
z 23 kwietnia 2025 r., I CSK 1920/24; z 28 marca 2025 r., I CSK 725/24;
z 6 marca 2025 r., I CSK 3018/24; z 29 października 2024 r., I CSK 4297/23;
z 21 sierpnia 2024 r., I CSK 1927/24; z 15 września 2023 r., I CSK 4360/22;
z 29 sierpnia 2023 r., I CSK 4599/22; z 15 września 2023 r., I CSK 4360/22;
z 18 sierpnia 2023 r., I CSK 4091/22).
I CSK 1374/25
3
Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest
zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie
może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno przede
wszystkim być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie
faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (zob.
postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być
przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi
Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej
subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (zob. postanowienia
SN: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r.,
III CZP 64/02, i z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08). Konieczne jest przytoczenie
argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Skarżący powinien
nie tylko wskazać przepis prawa (materialnego lub procesowego), którego dotyczy
zagadnienie, ale także przedstawić pogłębioną argumentację prawną w celu
wykazania, że zagadnienie jest istotne, a jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla
merytorycznego rozstrzygnięcia w jego sprawie (zob. m.in. postanowienia
SN: z 23 sierpnia 2007 r., I UK 134/07, i z 9 lutego 2011 r., III SK 41/10).
W przypadku przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania może uzasadniać rozbieżność występująca
w orzecznictwie Sądu Najwyższego lub sądów powszechnych. Jednakże jeśli
skarżący dąży do zakwestionowania ustalonej już linii orzeczniczej, to powinien
przedstawić istotne argumenty, ze względu na które zmiana stanowiska Sądu
Najwyższego wydaje się zasadna (zob. np. postanowienia SN:
z 21 sierpnia 2024 r., I CSK 1927/24; z 13 sierpnia 2024 r., I CSK 1623/24;
z 16 listopada 2023 r., I CSK 3453/23; z 20 października 2023 r., I CSK 1658/23;
z 14 czerwca 2023 r., I CSK 1105/23).
Zagadnienie prawne wywiedzione przez skarżącego zostało już wyjaśnione
w uchwale Sądu Najwyższego z 19 września 2024 r., III CZP 5/24. Zgodnie
z powołaną uchwałą, postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy będącego
konsumentem o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu,
prowadzone przeciwko bankowi, co do którego w toku postępowania ogłoszono
upadłość, nie jest sprawą „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy
I CSK 1374/25
4
upadłości” w rozumieniu art. 145 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo
upadłościowe, a tym samym może być podjęte z chwilą ustalenia osoby pełniącej
funkcję syndyka. W uzasadnieniu powołanej uchwały wskazano, iż niewskazanie
w art. 145 ust. 1 pr. up. wprost spraw o ustalenie nie powinno skłaniać do
rozszerzającego rozumienia pojęcia „postępowania sądowego […] o wierzytelność,
która podlega zgłoszeniu do masy upadłości”, w celu objęcia tą kategorią spraw
również żądań z art. 189 k.p.c. Postępowanie upadłościowe, którego istotnym
elementem jest sporządzenie listy wierzytelności zaspokajanych z masy upadłości,
zasadniczo nie stwarza zainteresowanym możliwości dochodzenia roszczenia
procesowego o ustalenie istnienia lub nieistnienia prawa lub stosunku prawnego.
Na rzecz wniosku, że sprawy te pozostają poza zakresem zastosowania
art. 145 ust. 1 pr. up. (wobec czego prowadzone w nich postępowania powinny być
podejmowane z chwilą ustalenia osoby syndyka), przemawia więc także ten
argument, że w przeciwnym razie zagrożeniu ulegałoby prawo stron do sądu.
Podmioty poszukujące ochrony prawnej w sprawach o ustalenie nie miałyby
bowiem możliwości jej uzyskania co najmniej do czasu wyczerpania trybu
zgłoszenia wierzytelności, pozostającej w takim związku z żądaniem
z art. 189 k.p.c., że ustalenie istnienia lub nieistnienia określonego prawa lub
stosunku prawnego mogłoby przekładać się na ocenę podstaw umieszczenia
danej, zgłoszonej wierzytelności na liście.
To właśnie korelacja art. 145 ust. 1 pr .up. z ustaleniem listy wierzytelności,
wyrażająca istotę i funkcję przywołanego przepisu, stanowi o fundamentalnej
różnicy między sprawami o ustalenie i sprawami o zasądzenie. W razie wystąpienia
z żądaniem zasądzenia, przyczyną tamowania rozpoznania sprawy
w postępowaniu prowadzonym na zasadach ogólnych, jest możliwość dochodzenia
ochrony prawnej w procedurze związanej z ustaleniem listy wierzytelności.
Analogiczne rozwiązanie nie zostało przewidziane dla żądania ustalenia prawa lub
stosunku prawnego, które nie ma swego odpowiednika w toku sporządzania listy
wierzytelności. W konsekwencji sprawa z art. 189 k.p.c. może toczyć się na
zasadach ogólnych, tyle że z udziałem syndyka, a nie samego upadłego. Cel
art. 145 ust. 1 pr. up., jakim jest zatamowanie biegu postępowań sądowych, które
mogą stać się zbędne wskutek umieszczenia wierzytelności na liście, nie jest
I CSK 1374/25
5
bowiem aktualny w odniesieniu do spraw o ustalenie (zob. uchwała SN
z 19 września 2024 r., III CZP 5/24).
Sąd Apelacyjny trafnie, na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c.,
postanowieniem z 4 sierpnia 2023 r., zawiesił postępowanie w sprawie i podjął je z
udziałem syndyka masy upadłości pozwanego banku. Uregulowany
w art. 174 § 1 pkt 4 i art. 180 § 1 pkt 5 lit. b k.p.c. model działania sądu stanowi
konsekwencję wynikającej z art. 75 ust. 1 pr. up. zasady, że z dniem ogłoszenia
upadłości upadły traci prawo zarządu oraz możliwość korzystania z mienia
wchodzącego do masy upadłości i rozporządzania nim; w miejsce upadłego
wchodzi syndyk. Zawieszenie postępowania i podjęcie go z udziałem syndyka służy
właściwemu odzwierciedleniu tego faktu w procesie dotyczącym masy upadłości.
Odmienną funkcję pełni natomiast art. 145 ust. 1 pr. up., normujący (wyłącznie
w odniesieniu do wierzytelności, które podlegają zgłoszeniu do masy upadłości)
sekwencyjną zależność między tokiem postępowania sądowego oraz
upadłościowego, jako specyficznego postępowania rozpoznawczo-wykonawczego.
Przepis ten jest ściśle skorelowany z uregulowanym w Prawie upadłościowym
trybem ustalania roszczeń wierzycieli upadłego w ramach sporządzania listy
wierzytelności. Postępowanie upadłościowe, jako tak zwana egzekucja generalna,
ma na celu sprawne i możliwie skuteczne zaspokojenie wszystkich wierzycieli
podmiotu, którego upadłość ogłoszono. W tym celu sporządzana jest lista
wierzytelności, która służy do ustalenia grona wierzycieli w modelu działań
uproszczonym i przyspieszonym względem ogólnego postępowania cywilnego
rozpoznawczego. Dochodzenie wierzytelności, o których mowa
w art. 145 ust. 1 pr. up., na zasadach ogólnych jest wówczas wyłączone,
a postępowania sądowe zainicjowane wcześniej i zawieszone z powodu ogłoszenia
upadłości strony nie mogą zostać podjęte do czasu wyczerpania trybu określonego
w Prawie upadłościowym (szerzej zob. uchwałę SN z 9 grudnia 2021 r.,
III CZP 96/20).
Skoro powództwo wytoczone w niniejszej sprawie przez kredytobiorców
przeciwko bankowi, wobec którego toczy się upadłość, nie jest sprawą
o wierzytelność podlegającą zgłoszeniu do masy upadłości w myśl
I CSK 1374/25
6
art. 145 ust. 1 pr. up., to należało zastosować zasadę z art. 180 § 1 pkt 4 lit. b k.p.c.
i podjąć postępowanie z udziałem syndyka, z chwilą ustalenia jego osoby.
W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania zabrakło zatem
istotnych kwestii prawnych, które nie zostały jeszcze rozstrzygnięte przez Sąd
Najwyższy.
Z tej przyczyny Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. odmówił
przyjęcia skargi do rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego
rozstrzygnął zaś na podstawie art. 98 w zw. z art. 99 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2
i § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.
w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
Adam Doliwa
(P.H.)
[a.ł]
