I CSK 1374/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Piotr Telusiewicz
16 kwietnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 16 kwietnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa T. P. J., R. J. J. i M. M. K.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o zapłatę i ewentualnie o ustalenie i zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi
z 25 października 2023 r., I ACa 2891/23,
I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
II. zasądza od pozwanego na rzecz każdego z powodów po
900 zł (dziewięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego.
[SOP]
I CSK 1374/24
2
UZASADNIENIE
1. Wyrokiem z 25 października 2023 r., Sąd Apelacyjny w Łodzi, w sprawie z
powództwa T. P. J. oraz T. P. J., R. J. J. i M. M. K. działających jako następcy
prawni zmarłej powódki K. J. przeciwko Bank spółce akcyjnej w W., o zapłatę i
ewentualnie o ustalenie i zapłatę, na skutek apelacji strony powodowej od wyroku
Sądu Okręgowego w Łodzi z 4 listopada 2022 r., zmienił zaskarżony wyrok w
punkcie pierwszym i drugim sentencji w ten sposób, że zasądził od pozwanego
Bank spółki akcyjnej w W. na rzecz powodów T. P. J., R. J. J. i M. M. K. łącznie
kwotę 171 544,19 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 6 grudnia 2018 r.
do dnia zapłaty w miejsce zasądzonej w punkcie pierwszym sentencji kwoty 4
839,54 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie; zmienił zaskarżony wyrok w
punkcie trzecim sentencji w ten sposób, że zasądził od pozwanego Bank spółki
akcyjnej w W. na rzecz powodów T. P. J., R. J. J. i M. M. K. łącznie kwotę 6 471 zł z
tytułu zwrotu kosztów procesu za pierwszą instancję (pkt I, II); oddalił apelację w
pozostałej części (pkt III); orzekł o kosztach postępowania (pkt IV).
2. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiodła strona
pozwana, zaskarżając wyrok w części, tj. w zakresie pkt I, II, IV.
3. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując
się na przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1, 2 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
4. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu
postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na
ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości
orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu
prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub
oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń
umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji
skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona
w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi
I CSK 1374/24
3
kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony
wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie
służy zaś merytorycznej ocenie skarg)i kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej
jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest
usprawiedliwione.
5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na
skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do zagwarantowania, że
skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń,
będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek do
czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą
być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga kasacyjna nie stanie się
instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie. Tak więc, nie w każdej sprawie,
nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy
wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania,
w przeciwnym razie Sąd Najwyższy stałby się wbrew obowiązującym regulacjom
sądem trzeciej instancji. Nie jest rolą Sądu Najwyższego korygowanie
ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej
indywidualnej sprawie.
6. Skarga kasacyjna strony pozwanej nie zawiera argumentów
dostatecznych dla uznania, że skarżący skutecznie wykazał, iż w sprawie zachodzą
powołane przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1, 2 k.p.c.
7. Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego
wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno,
przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w
I CSK 1374/24
4
stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń
(postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a
jednocześnie być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić
Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się
do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (postanowienia Sądu
Najwyższego: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III
CZP 64/02; z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).
8. Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na
potrzebie wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.)
wymaga wykazania, jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie,
jest przedmiotem rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność
ta polega, co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych lub
istotnie zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis prawa,
zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu Najwyższego,
z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy dorobek doktryny
i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający. Nieodzowne jest ponadto,
podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt 1
k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu Najwyższego wykładnią
prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego (postanowienia Sądu Najwyższego:
z 15 października 2002 r., II CZ 102/02; z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14;
z 19 czerwca 2018 r., IV CSK 56/18).
9. W przedmiotowej sprawie nie została spełniona żadna z wyżej
wymienionych przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Nie spełniają wymogów opisanych powyżej zagadnienia wskazane przez
pozwanego jako istotne w punktach II.1.a-c skargi kasacyjnej. Przedstawione tam
zagadnienia są sprzeczne ze sobą (w kontekście treści punktu II.1.c), a dodatkowo
uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej w tym właśnie zakresie jest
niewystarczające. Pozwany jedynie wskazał odmienne poglądy w orzecznictwie,
ale nie wykazał by te zagadnienia w dalszej mierze budziły wątpliwości. Co więcej
pozwany nie wskazał na argumenty przemawiające za uznaniem, iż są to
I CSK 1374/24
5
zagadnienia nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, których wyjaśnienie
może przyczynić się do rozwoju prawa.
W kontekście pozostałych kwestii należy wskazać, że w licznych
wypowiedziach judykatury wyjaśniane były zarówno przesłanki uznania
postanowień umowy kredytu waloryzowanego do waluty obcej za abuzywne, jak i
kwestia dopuszczalności utrzymania umowy w mocy poprzez zastąpienie
wyeliminowanych z niej postanowień abuzywnych innymi postanowieniami (m.in.
uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21,
OSNC 2021, Nr 9, poz. 56; uchwała Sądu Najwyższego z 16 lutego 2021 r., III CZP
11/20, OSNC 2021, Nr 6, poz. 40; wyroki TSUE: z 3 października 2019 r., C-260/18,
Kamil Dziubak, Justyna Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG i z 29
kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W., R.W. przeciwko Bank BPH S.A; wyroki Sądu
Najwyższego: z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD, 2021, Nr 2, poz. 20;
z 16 września 2021 r., I CSKP 166/21; z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22; z 13
kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22; z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22; z 23 lutego
2024 r., I CSK 6284/22). Sąd Najwyższy wypowiadał się również w kwestii
niedopuszczalności zastosowania art. 358 § 2 k.c. dla uzupełnienia umowy
kredytowej po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych (m.in. wyroki Sądu
Najwyższego: z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22 i 31 stycznia 2023 r., II CSKP
941/22; postanowienie Sądu Najwyższego z 26 lutego 2024 r., I CSK 6543/22), a
także odróżnienia i wzajemnego związku klauzul spreadowych i klauzul ryzyka
walutowego (m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22;
z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 45.; z 8 listopada
2022 r., II CSKP 1153/22; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22). W orzecznictwie
wskazano również, że nie można przyjąć, aby postanowienia umowy kredytowej
odsyłające do kursu stosowanego przez bank były odzwierciedleniem ogólnej
normy, przewidującej obowiązek ogłaszania kursów walut, wyrażonej w art. 111 ust.
1 pkt 4 ustawy - Prawo bankowe (m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 21
grudnia 2023 r., I CSK 5177/22). Wielokrotnie wyjaśniano również wątpliwości
dotyczące wykładni pojęcia interesu prawnego jako przesłanki powództwa o
ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c. (m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z 9 lutego
2012 r., III CSK 181/11; z 17 kwietnia 2015 r., III CSK 226/14; z 23 marca 2018 r., II
I CSK 1374/24
6
CSK 371/17; z 26 maja 2021 r., II CSKP 64/21; postanowienie Sądu Najwyższego z
12 lutego 2021 r., IV CSK 423/20). Odnoszono się również do skutków wejścia w
życie art. 69 ust. 3 Prawa bankowego dla zawartych wcześniej umów kredytowych,
waloryzowanych do waluty obcej (m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z 8 listopada
2022 r., II CSKP 1153/22; z 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22; z 10 maja 2022 r., II
CSKP 285/22; z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20;
postanowienie Sądu Najwyższego z 26 lutego 2024 r., I CSK 3210/23). Sąd
Najwyższy wypowiadał się również w kwestii dopuszczalności utrzymania umowy w
mocy jako oprocentowanej według stawki WIBOR (wyroki Sądu Najwyższego: z 23
stycznia 2024 r., I CSK 300/23; z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22; z 13 maja 2022
r., II CSKP 293/22). Ponadto w orzecznictwie Sądu Najwyższego rozstrzygnięto już,
że: klauzule kształtujące mechanizm indeksacji określają główne świadczenie
kredytobiorcy (zob. wyroki SN: z 21 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 3 lutego 2022
r., II CSKP 459/22); postanowienia umowy (regulaminu), określające zarówno
zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu,
jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować
kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych (zob.
wyroki SN: z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21);
jeśli postanowienia stanowiące klauzule indeksacyjne są abuzywne, to oznacza, że
są z mocy samego prawa dotknięte bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy,
chyba że następczo udzieli on świadomej i wolnej zgody na te klauzule i w ten
sposób przywróci skuteczność z mocą wsteczną (zob. uchwałę 7 sędziów SN z 7
maja 2021 r., III CZP 6/21); jeżeli eliminacja niedozwolonego postanowienia
umownego doprowadzi do takiej deformacji regulacji umownej, że na podstawie
pozostałej jej treści nie da się odtworzyć treści praw i obowiązków stron, to nie
można przyjąć, iż strony pozostają związane pozostałą częścią umowy (zob. wyroki
SN: z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21; z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 3
lutego 2022 r., II CSKP 459/22); jeżeli po wyeliminowaniu klauzul utrzymanie
umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, to przemawia to
za jej całkowitą nieważnością (wyrok SN z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18);
oceny czy postanowienie umowne jest niedozwolone dokonuje się według stanu z
chwili zawarcia umowy (uchwała 7 sędziów SN z dnia 20 czerwca 2018 r., III CZP
I CSK 1374/24
7
29/17). Dodatkowo należy wskazać, iż Sąd Najwyższy wypowiadał się już w
kontekście standardów realizacji przez bank przedkontraktowego obowiązku
informacyjnego (zob. wyrok SN z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18). Przyjęto
również, iż spełnienie świadczenia, którego wysokość została określona na
podstawie abuzywnych postanowień umownych, nie pozbawia tych postanowień
cechy abuzywności ani nie sprawia, że ocena ich abuzywności staje się
bezprzedmiotowa (wyrok SN z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17).
Trafność podniesionych tam argumentów znajduje potwierdzenie w uchwale
pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r. (III CZP
25/22). Uchwała ta rozstrzygając wiele istotnych zagadnień prawnych (również
nawiązujących treściowo do tych, które zostały przedstawione w skardze
kasacyjnej), doprowadziła do jednolitej wykładni przepisów prawa wywołujących
wcześniej rozbieżności w orzecznictwie sądów.
10. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn
uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności
nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).
11. Z powyższych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 1 i 2 k.p.c.). O kosztach postępowania
kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1, 3 k.p.c. w związku z § 2 pkt 6
i § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października
2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
[SOP]
[r.g.]
