I CSK 1364/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk
26 czerwca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 26 czerwca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa I.P. i M.P.
przeciwko Bankowi w W.
o zapłatę i ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej Banku w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
z 18 grudnia 2023 r., V ACa 1559/22,
I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
II. zasądza od Banku w W. na rzecz I.P. i M.P. 5 400 zł (pięć
tysięcy czterysta złotych) kosztów postępowania kasacyjnego z
odsetkami
w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia zobowiązanemu niniejszego
postanowienia do dnia zapłaty.
I CSK 1364/24
2
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 9 sierpnia 20222 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy zasądził
od Banku w W. na rzecz I.P. i M.P. bliżej określoną kwotę z odsetkami ustawowymi
za opóźnienie (pkt 1), ustalił nieistnienie stosunku prawnego, wynikającego z
umowy kredytu mieszkaniowego zawartej 14 czerwca 2007 r. pomiędzy powodami
a poprzednikiem prawnym pozwanego (pkt 2) oraz zasądził od pozwanego na
rzecz powodów koszty procesu (pkt 3).
Wyrokiem z 18 grudnia 2023 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku na skutek
apelacji pozwanego zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 1. o tyle tylko, że zmienił
datę początkową naliczania odsetek, oddalając powództwo o zapłatę w pozostałym
zakresie (pkt I), oddalił apelację w pozostałej części (pkt II) oraz zasądził
od pozwanego na rzecz powodów koszty postępowania apelacyjnego (pkt III).
Pozwany, zwany dalej „skarżącym”, wniósł od powyższego orzeczenia
skargę kasacyjną, zaskarżając je w części – zmieniającej zaskarżony wyrok
w punkcie 1. oddalającej apelację w pozostałej części i zasądzającej od pozwanego
na rzecz powodów koszty postępowania apelacyjnego. Wnosząc o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał się na potrzebę wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, a to przepisów: art. 4 ust. 2 Dyrektywy 93/13,
art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13, art. 65 k.c., art. 354 k.c., art. 358 § 2 k.c.,
art. 3851 k.c. oraz art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, a także zwrócił uwagę na
konieczność dokonania wykładni art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 3271 § 1
pkt 1 i 2 k.p.c.
Ponadto skarżący sformułował istotne zagadnienia prawne:
- czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych
w umowie o kredyt indeksowany kursem waluty obcej klauzul spreadowych
nieokreślających głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe)
warunki umowne, prawidłowym jest przyjęcie nieważności całej umowy, skoro
klauzule ryzyka walutowego, określające - zgodnie z jednolitym orzecznictwem
I CSK 1364/24
3
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - główny przedmiot tej umowy, nie
stanowią niedozwolonych (nieuczciwych) warunków umownych;
- czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty
denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania
spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej
lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie wyżej
powołanego art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, wziąwszy pod uwagę aksjomat
racjonalności krajowego ustawodawcy, uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty
denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska są kredytami
udzielonymi w złotych polskich, skoro dokonanie przez kredytobiorcę spłaty raty
kapitałowo-odsetkowej albo dokonanie przedterminowej spłaty pełnej lub
częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w walucie, do której denominowany lub
indeksowany jest kredyt, prowadzi do skutecznego spełnienia świadczenia
wynikającego ze stosunku zobowiązaniowego w postaci umowy kredytu oraz
zaspokojenia wierzyciela w osobie kredytodawcy, bez konieczności dokonywania
jakichkolwiek przeliczeń bądź innych operacji walutowych wpłacanych przez
kredytobiorcę środków w walucie innej, niż waluta krajowa.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości
lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając
na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do
zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia
prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne.
Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych
sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga
kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.
I CSK 1364/24
4
Skarga kasacyjna pozwanego nie zawiera argumentów dostatecznych
dla uznania, że skarżący skutecznie wykazał, że w sprawie zachodzą powołane
przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.
Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na potrzebie
wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania,
jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie, jest przedmiotem
rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność ta polega,
co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych lub istotnie
zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis prawa,
zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu Najwyższego,
z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy dorobek doktryny
i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający. Nieodzowne jest ponadto,
podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1
pkt 1 k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu Najwyższego
wykładnią prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego (zob. postanowienia SN:
z 15 października 2002 r., II CZ 102/02; z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14;
z 19 czerwca 2018 r., IV CSK 56/18).
Analiza skargi kasacyjnej w odniesieniu do przesłanki z art. 3989 § 1
pkt 2 k.p.c. wskazuje, że skarżący nie sporządził w sposób prawidłowy
uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania w tym zakresie. Pomimo
bowiem wskazania szeregu przepisów, które, zdaniem skarżącego, wymagają
dokonania wykładni, co powinno wiązać się z odrębnym uzasadnieniem dla
każdego z nich, skarżący sporządził tylko jedno wspólne uzasadnienie, z którego
dodatkowo wynika, że TSUE wypowiedział się już obszernie odnośnie do wykładni
tych przepisów.
Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest
zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie
może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno, przede
wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie
faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń
I CSK 1364/24
5
(zob. postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być
przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi
Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej
subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (zob. postanowienia SN:
z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02;
z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).
Przedstawione przez skarżącego zagadnienia prawne nie czynią zadość tym
wymaganiom. Przede wszystkim, skoro sam skarżący łączy stawiane zagadnienia
prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) z wątpliwościami i rozbieżnościami
w orzecznictwie (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), w istocie przyznaje, że zagadnienia te
nie są nowe i były już analizowane w orzecznictwie.
Wskazane przez skarżącego kwestie były w ostatnim czasie przedmiotem
wielu wypowiedzi Sądu Najwyższego, który szczegółowo i wyczerpująco omówił
wszystkie kwestie podnoszone obecnie przez skarżącego. Sąd Najwyższy
jednolicie przyjmuje, że niedozwolone są postanowienia umowne pozostawiające
możliwość ustalenia kursu CFH, a tym samym wysokości świadczeń stron,
arbitralnej decyzji jednej z nich; takie postanowienie umowne uznawane jest za
niedopuszczalne w każdej sytuacji (zob. np. wyroki SN: z 22 stycznia 2016 r.,
I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134; z 24 października 2018 r.,
II CSK 632/17; z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18;
z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21). Analogicznie oceniane są przez Sąd
Najwyższy klauzule przeliczeniowe w umowie kredytu indeksowanego lub
denominowanego do waluty obcej, jako określające główne świadczenie stron (zob.
np. wyroki SN: z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18;
z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18; z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21;
z 3 lutego 2022 r., II CSKP 415/22; podobnie w orzecznictwie TSUE zob. wyroki:
z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, Kásler i Káslerné Rábai, pkt 49-50; z 26 lutego
2015 r., C-143/13, Matei, pkt 54; z 23 kwietnia 2015 r., C-96/14, Van Hove, pkt 33;
z 20 września 2017 r., C-186/16, Andriciuc i in., pkt 35; z 14 marca 2019 r.,
C-118/17, Dunai, pkt 48; z 3 października 2019 r., C-260/18, Dziubak, pkt 44).
I CSK 1364/24
6
Wyrażane w przytoczonych powyżej orzeczeniach poglądy znalazły w pełni
odzwierciedlenie w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego
z 25 kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22), w której Sąd Najwyższy jednoznacznie
przesądził, że w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego
lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej
stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym
stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny
sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub
zwyczajów. Natomiast w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu
waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie
wiąże także w pozostałym zakresie.
Konsekwencją uznania postanowienia umownego za bezskuteczne jest
działająca ex lege sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia,
połączona z zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie (zob. np.
uchwała SN z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56).
W orzecznictwie przyjmuje się jednocześnie, że w sytuacji, gdy eliminacja
niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji
regulacji umownej, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć treści
praw i obowiązków stron, nie można przyjąć, iż strony pozostają związane
pozostałą częścią umowy (zob. wyroki SN: z 1 czerwca 2022 r., II CSKP 364/22;
z 28 września 2022 r., II CSKP 412/22).
W kwestii wykładni art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 3271 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. nie
istnieją na kanwie niniejszej sprawy takie rozbieżności w orzecznictwie sądów, na
jakie powołuje się pozwany. Sąd Apelacyjny w toku postępowania odwoławczego
naprawił braki orzeczenia Sądu Okręgowego, dotyczące sfery motywacyjnej
odnoszącej się do kwestii upadku umowy ze względu na abuzywny charakter
postanowień umownych w niej zawartych. Należy zwrócić uwagę, że postępowanie
odwoławcze w ramach k.p.c. opiera się na modelu apelacji pełnej, który nie
ogranicza apelującego jedynie do wskazania podstaw określonych w kodeksie, lecz
na podstawie art. 382 k.p.c. przyznaje mu także możliwość wprowadzenia nowego
materiału dowodowego i faktycznego. Treść art. 386 § 1 k.p.c. przewiduje, że
w razie uwzględnienia apelacji sąd drugiej instancji zmienia zaskarżony wyrok
I CSK 1364/24
7
i orzeka co do istoty sprawy, natomiast rozstrzygnięcie o innej treści możliwe jest
wyłącznie w przypadku zaistnienia przesłanek procesowych nieważności
postępowania (art. 386 § 2 k.p.c.) czy odrzucenia pozwu albo podstawy do
umorzenia postępowania (art. 386 § 3 k.p.c.). Wyjątkiem od opisanej zasady jest
unormowanie art. 386 § 4 k.p.c., zgodnie z którym sąd drugiej instancji może
uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania tylko
w razie nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy
wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości.
Z tych względów przyjąć należy, że zasadą polskiego systemu prawnego jest
orzekanie przez sąd drugiej instancji reformatoryjne, nie zaś kasatoryjne.
Sąd drugiej instancji skorygował rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji
o odpowiednie ustalenia faktyczne oraz rozważania poświęcone charakterowi
umowy, a zatem takie, które dotyczyły podstawy prawnej zapadłego
rozstrzygnięcia. Sąd Apelacyjny nie dostrzegł ani konieczności dokonywania
w sprawie postępowania dowodowego na nowo, ani nie znalazł przyczyn dla
przyjęcia, że doszło „do nierozpoznania istoty sprawy” (por. postanowienie Sądu
Najwyższego z 22 lutego 2024 r., III CZ 369/23).
Natomiast skarżący nie podjął się nawet wyjaśnienia, jakie rozbieżności
w orzeczeniach sądów powszechnych w zakresie stosowania wskazanych przez
niego przepisów, lecz zanegował wprost zapadłe rozstrzygnięcie. W treści
uzasadnienia wniosku dotyczącego powołanych przepisów trudno doszukać się
konkluzji, w jaki sposób rzekome rozbieżna wykładnia przepisów prowadzi do
funkcjonowania w obrocie sprzecznych ze sobą rozstrzygnięć, które zostały
wydane w tożsamych sytuacjach faktycznych i prawnych. W ocenie Sądu
Najwyższego model apelacji pełnej umożliwił Sądowi odwoławczemu uzupełnienie
rozważań prawnych, a trzeba przy tym zaznaczyć, że jeżeli zaskarżone orzeczenie,
mimo błędnego uzasadnienia czy występujących w nim nieścisłości, odpowiada
ostatecznie prawu, to brak podstaw do poddawania go kontroli kasacyjnej.
Wobec powyższego nie można przyjąć, że wskazane przez skarżącego
kwestie stanowią istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
I CSK 1364/24
8
Sąd Najwyższy nie znajduje także nowych argumentów, mogących świadczyć
o potrzebie ponownego rozważenia obecnego stanowiska.
Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 1 k.p.c.).
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1, 11
i 3 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. oraz w zw. z § 2 pkt 7, § 10 ust. 4 pkt 2
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie
opłat za czynności radców prawnych.
A.W.
[SOP]
