I CSK 1310/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Roman Trzaskowski
21 maja 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 21 maja 2026 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku B.K.
z udziałem M.S., A.K., M.K. i B.K.-1
o ustanowienie drogi koniecznej,
na skutek skargi kasacyjnej M.S.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Zamościu
z 9 października 2024 r., I Ca 190/24,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 9 października 2024 r. Sąd Okręgowy w Zamościu oddalił
apelację uczestnika M.S. od postanowienia Sądu Rejonowego w Zamościu z 8
stycznia 2024 r., którym ustanowiono na rzecz każdoczesnego właściciela opisanej
w sentencji nieruchomości będącej własnością B.K., służebność drogi koniecznej
na opisanej w sentencji nieruchomości będącej własnością M.S.
W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do
rozpoznania, M.S. powołał się na przyczyny kasacyjne określone w art. 3989 § 1 pkt
3 i 4 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady
od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących
I CSK 1310/25
2
dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują
pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1
k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy
w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga
kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie
przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,
wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w
interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i
stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z
uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).
Skarżący podniósł we wniosku, że zachodzi nieważność postępowania
wskutek naruszenia przez Sąd odwoławczy art. 510 w związku z art. 379 pkt 5 i z
art. 13 § 2 k.p.c. przez niewezwanie uczestnika postępowania M.S. na rozprawę
wyznaczoną na 8 stycznia 2024 r., na której zapadło zaskarżone postanowienie
Sądu Rejonowego, co w ocenie skarżącego skutkowało pozbawieniem uczestnika
możliwości wypowiedzenia się oraz zaskarżenia orzeczenia Sądu pierwszej
instancji skutkujące nieważnością postępowania. Ponadto skarżący podniósł, że
nieważność postępowania spowodowana jest pozbawieniem możliwości udziału w
prowadzonym postępowaniu zarówno pierwszoinstancyjnym jak i
drugoinstancyjnym przez zainteresowanych w sprawie, tj. W.J., M.J., J.J., B. K.-2,
mimo zgłoszonych przez nich wniosków o przystąpienie do sprawy w charakterze
zainteresowanych.
Ze względu na treść art. 3981 § 1 k.p.c. dopuszczalne jest badanie przez
Sąd Najwyższy wyłącznie nieważności postępowania przed sądem drugiej instancji.
Kwestia nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji może być
badana jedynie pośrednio, przez przytoczenie przez skarżącego w ramach drugiej
podstawy kasacyjnej (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.) zarzutu naruszenia art. 378 § 1
k.p.c. lub art. 386 § 2 k.p.c. (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego: z 21 listopada
I CSK 1310/25
3
1997 r., I CKN 825/97, OSNC 1998, nr 5. poz. 81; z 14 grudnia 2001 r., V CKN
556/00, niepubl., z 25 listopada 2011 r., II CSK 182/11, niepubl.; z dnia 24 maja
2012 r., V CSK 255/11, niepubl.; z 15 listopada 2012 r., V CSK 536/11, niepubl.; z
15 maja 2014 r., II CSK 446/13, niepubl.; z 13 maja 2016 r., III CSK 26/15, niepubl.;
z 24 listopada 2016 r., II CSK 142/16, niepubl.). Zarzuty takie in casu nie zostały
sformułowane, tymczasem zarzut pozbawienia skarżącego możliwości obrony
dotyczy postępowania przed sądem pierwszej instancji, okoliczności zaś
podniesione na jego uzasadnienie nie skutkowały też nieważnością postępowania
apelacyjnego.
Nie zachodzi również nieważność postępowania powiązana z zarzutem
pozbawienia możliwości udziału w prowadzonym postępowaniu zarówno
pierwszoinstancyjnym jak i drugoinstancyjnym przez wskazanych przez skarżącego
zainteresowanych. Wskazani przez skarżącego zainteresowani nie są właścicielami
nieruchomości przez które przebiegać miałaby droga konieczna. Ponadto w
orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że niewzięcie przez
zainteresowanego udziału w sprawie rozpoznawanej w postępowaniu
nieprocesowym nie powoduje nieważności postępowania (zob. uchwałę składu
7 Sędziów Sądu Najwyższego - zasadę prawną z 20 kwietnia 2010 r., III CZP
112/09, OSNC 2010, Nr 7-8, poz. 98; postanowienie Sądu Najwyższego z 20
października 2023 r., II CSKP 1883/22, niepubl.).
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi
niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy,
sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni
(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,
niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji
orzeczenie oczywiście wadliwe. O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie
decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub
procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której
naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob.
np. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2015 r., III CSK 198/15,
niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r.,
I CSK 1310/25
4
III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października 2016 r., III CSK 217/16, niepubl.;
z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.; z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17,
niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17, niepubl.; z 5 października 2018 r.,
V CSK 168/18, niepubl.).
Skarżący nie wykazał, by zaskarżone orzeczenie było dotknięte tego rodzaju
nieprawidłowościami.
Uzasadniając oczywistą zasadność skargi kasacyjnej, skarżący powołał się
na naruszenie art. 145 oraz art. 285 § 1 i 2 k.c. przez jego niewłaściwe
zastosowanie w wyniku błędnego przyjęcia, że działka nr […] mimo połączenia z
drogą publiczną, nie ma do niej odpowiedniego dostępu, a także na niewłaściwym
uznaniu, że ustanowienie służebności drogi koniecznej było konieczne, mimo że
istniały inne alternatywne drogi dojazdu, czyli nierozpoznania przez sąd
odwoławczy istoty sprawy. Podniósł, że wskutek nierozpoznania przez Sąd II
instancji apelacji wnioskodawcy w zakresie podniesionych zarzutów,
rozstrzygniecie Sądu odwoławczego jest błędne. Brak rozpoznania zarzutów
apelacyjnych stanowi naruszenie podstawowego prawa, jakim jest prawo do
rzetelnego procesu, co zdaniem skarżącego wskazuje na to, iż skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona. Ponadto podał, że skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona z powodu nierozpoznania istoty sprawy, a dalej istoty apelacji przez
Sąd Okręgowy w Zamościu, a także wobec rażących naruszeń przez Sąd
Okręgowy w Zamościu przepisów prawa materialnego oraz przepisów
postępowania skutkujących niezgodnym z prawem oraz poczuciem sprawiedliwości
rozstrzygnięciem, jakie legły u podstaw zaskarżonego orzeczenia, które to
uchybienia w niewątpliwy sposób wpłynęły w sposób decydujący na wynik
przedmiotowej sprawy.
Zgodnie z jednolitym stanowiskiem Sądu Najwyższego wymaganie
określone w art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c. nie jest tożsame z określonym w art. 3984 § 2
k.p.c., co oznacza, że skarżący powinien odrębnie przytoczyć podstawy kasacyjne i
ich uzasadnienie i odrębnie uzasadnić wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania, nawet jeżeli argumentacja prawna może się w pewnym zakresie
pokrywać (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 22 marca 2001 r., V CZ
I CSK 1310/25
5
131/00, OSNC 2001, Nr 10, poz. 156; z 5 czerwca 2001 r. IV CZ 45/01, OSNC
2001, Nr 10, poz. 157; z 10 stycznia 2003 r. VCZ 189/02, niepubl.; z 13 lipca 2007
r. III CSK 180/07, niepubl.; z 5 kwietnia 2017 r., II CSK 688/16, niepubl.; z 11
kwietnia 2018 r., V CSK 547/17, niepubl.; z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 567/17,
niepubl.). Uzasadnienie oczywistej zasadność skargi nie może więc poprzestawać
na prostym odwołaniu do naruszeń prawa wskazanych w podstawach kasacyjnych.
Uzasadnienia przyczyn kasacyjnych, kwalifikujących przyjęcie skargi do
rozpoznania, Sąd Najwyższy nie może doszukiwać się w uzasadnieniu podstaw,
niezależnie od tego, że chodzi w tym wypadku o zupełnie odmienne metody
argumentowania (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2020 r., II
CSK 432/19, niepubl., z 15 grudnia 2006 r., III CZ 93/06; nie publ. i z 18 kwietnia
2012 r., I CSK 520/11, niepubl.).
Uzasadnienie wniosku nie zawiera argumentacji przekonującej o oczywistej
zasadności skargi kasacyjnej. Twierdzenie o nierozpoznaniu wszystkich zarzutów
apelacyjnych nie zostało powiązane z postawieniem odpowiedniego kasacyjnego
zarzutu proceduralnego. Niezgodne z oczekiwaniem strony (uczestnika)
postępowania rozstrzygnięcie nie jest zaś równoznaczne z nierozpoznaniem istoty
sprawy. Analiza uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia nie pozwala przy tym
postawić tego rodzaju zarzutu Sądowi Okręgowemu, a tym bardziej o charakterze
oczywistym. Oczywistego charakteru pozbawiony jest również zarzut naruszenia
art. 328 § 2 k.p.c. oraz zarzut naruszenia art. 231 k.p.c., którego zastosowanie
należy do domeny ustalania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia i w zasadzie nie
może stanowić zarzutu kasacyjnego (art. 3983 § 3 k.p.c.), a tym samym
okoliczności uzasadniającej przyjęcie skargi do rozpoznania (zob. np.
postanowienie Sądu Najwyższego z 22 sierpnia 2019 r., V CSK 469/18, niepubl. i
powołane w nim orzecznictwo).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że od wyrażonej na gruncie
art. 145 § 1 k.c. zasady, zgodnie z którą w sytuacji gdy trudności drogowe dla
właściciela wynikają z niekorzystnego usytuowania budynków na nieruchomości, ze
względu na którą służebność miałaby być ustanowiona, odpowiedni dostęp do drogi
publicznej powinien zapewnić własnym staraniem sam właściciel nieruchomości,
można odstąpić, gdy właściciel wykaże, że trudności z dostępem do części
I CSK 1310/25
6
nieruchomości lub znajdujących się na niej budynków nie wynikają z jego własnych
nieprzemyślanych lub wręcz sprzecznych z prawem działań, że nie może tych
trudności usunąć we własnym zakresie, a za ustanowieniem służebności
przemawiają szczególne względy. Dotyczy to w szczególności sytuacji, w której
uzyskanie odpowiedniego dostępu do drogi publicznej przez właściciela
nieruchomości pozbawionej takiego dostępu jest niemożliwe albo wprawdzie
osiągalne, ale koszty i rozmiary inwestycji potrzebnej do usunięcia przeszkody są
bardzo znaczne, wymagają znacznych niewspółmiernych albo nieopłacalnych
nakładów (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 sierpnia 2019 r., I CSK
30/19, niepubl.). In casu Sąd Okręgowy dokonując oceny zasadności wniosku
uwzględnił usytuowanie budynków, potrzeby korzystania z nieruchomości i
posadowionych na nich budynków, zasadność przebudowy budynku na
nieruchomości władnącej, konfigurację terenu, dotychczasowy sposób korzystania
z dojazdu, jak również możliwość i zasadność ustanowienia dojazdu po drugiej
stronie nieruchomości władnącej. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania nie przedstawia żadnych argumentów, które uzasadniałby tezę o
oczywistej wadliwości poczynionych w tym względzie rozważań Sądu Okręgowego.
Ogólne twierdzenie dotyczące zarzutów naruszenia prawa wskazanych w
podstawach kasacyjnych nie jest w tym względzie wystarczające i w
okolicznościach sprawy nie pozwala uznać, że przyczyna kasacyjna z art. 3989 § 1
pkt 4 k.p.c. została wykazana.
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,
jak w sentencji.
Roman Trzaskowski
(K.L.)
[a.ł]
I CSK 1310/25
7
