I CSK 1280/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Roman Trzaskowski
28 kwietnia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 28 kwietnia 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa K.A. i M.A.
przeciwko Syndykowi masy upadłości Bank spółce akcyjnej w upadłości w W.
o ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej Syndyka masy upadłości Bank spółki akcyjnej w
upadłości w W.
od wyroku częściowego Sądu Apelacyjnego w Łodzi
z 26 sierpnia 2024 r., I ACa 1302/24,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. pozostawia rozstrzygnięcie o kosztach postępowania
kasacyjnego do orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie.
UZASADNIENIE
Wyrokiem częściowym z 26 sierpnia 2024 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalił
apelację pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 19 lipca 2022 r.
w zakresie ustalającym nieistnienie stosunku prawnego wynikającego z bliżej
oznaczonej umowy kredytu hipotecznego z dnia 15 czerwca 2007 r., podpisanej
dnia 22 czerwca 2007 r.
W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do
rozpoznania, pozwany wskazał przyczyny kasacyjne określone w art. 3989 § 1 i 2
k.p.c. Zdaniem skarżącego w sprawie występują istotne zagadnienia prawne
wyrażające się w pytaniach:
I CSK 1280/25
2
- czy postanowienie umowy kredytu mające charakter klauzuli abuzywnej
może być uznane za bezskuteczne wobec masy upadłości (art. 84 ust. 1 ustawy z
28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 1520 ze
zm.; dalej – „p.up.”) wobec tego, że postanowienie prowadzi do upadku umowy na
skutek usunięcia z niej klauzul abuzywnych, a zatem utrudnia ono osiągnięcie celu
postępowania upadłościowego, jakim jest pełne zaspokojenie wierzycieli przez
skutek w postaci upadku umowy kredytu zawartej przez kredytodawcę i brak spłaty
rat takiego kredytu do masy upadłości?;
- czy postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy o ustalenie
nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu waloryzowanego (indeksowanego
albo denominowanego) do waluty obcej, wytoczone przeciwko upadłemu bankowi
(kredytodawcy), jest sprawą „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy
upadłości" w rozumieniu art. 145 ust. 1 p.up. i tym samym podlega zawieszeniu na
podstawie art. 174 § 1 pkt 4 lub art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w związku z art. 144 ust. 1 i
z art. 145 ust. 1 pr.up. do czasu rozpoznania zgłoszenia wierzytelności na liście
wierzytelności lub, odpowiednio, odmowy uwzględnienia wierzytelności na liście i
wyczerpania trybu określonego ustawą?
Ponadto wskazał, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych
wywołujących poważne wątpliwości i rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj.: art.
174 § 1 pkt 4 k.p.c. w związku z art. 144 ust. 1 i z art. 145 ust. 1 pr.up. oraz art. 177
§ 1 pkt 1 k.p.c. w związku z art. 144 ust. 1 i z art. 145 ust. 1 pr.up.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady
od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących
dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują
pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1
k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy
w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga
I CSK 1280/25
3
kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie
przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,
wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w
interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i
stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z
uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący, który
jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał
przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio
sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle
zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą
możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego
zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ
35/01, OSNC 2002, Nr 1, poz. 11; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.; z 9
kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, niepubl.). Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego
rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia
sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego
z 18 września 2012 r., II CSK 180/12, niepubl. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK
376/14, niepubl.), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas
rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany
(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,
niepubl.).
Powołanie się zaś na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt
2 k.p.c. wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię
przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione
w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich
dotychczasowej wykładni, podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu,
na czym owe wątpliwości polegają, a także że mają one poważny oraz rzeczywisty
charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest istotne z
punktu widzenia wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi
kasacyjnej. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o
I CSK 1280/25
4
występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z
dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie
rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z
różnej wykładni przepisu (por.m.in. postanowienia z 15 października 2002 r., II CZ
102/02, niepubl.; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, niepubl.; z 8 lipca 2008 r. I CSK
111/08, niepubl.; z 20 listopada 2015 r., III CSK 269/15, niepubl.; z 20 maja 2016 r.,
V CSK 692/15, niepubl.; z 3 sierpnia 2017 r., IV CSK 85/17, niepubl.; z 7 grudnia
2017 r., I CSK 499/17, niepubl.; z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 571/17, niepubl.).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że pojęcia „postępowań
dotyczących masy upadłości” nie można utożsamiać z postępowaniami
o wierzytelności podlegające zgłoszeniu do masy upadłości, o których mowa w art.
145 ust. 1 pr. upadł. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 9 listopada 2017 r., I CSK
672/17, niepubl.). Wyjaśniono również, że z racji charakteru powództwa o ustalenie
nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu tego rodzaju roszczenie nie może
być realizowane w trybie sporządzenia listy wierzytelności, nie jest zobowiązaniem
pieniężnym ani zobowiązaniem majątkowym niepieniężnym upadłego, które może
być przekształcone w zobowiązanie pieniężne, zaś pozytywne rozstrzygnięcie
takiego żądania na drodze sądowej nie jest tytułem egzekucyjnym podlegającym
przymusowemu wykonaniu, tak jak wyciąg z zatwierdzonej przez sędziego
komisarza listy wierzytelności, zawierający oznaczenie wierzytelności oraz sumy
otrzymanej na jej poczet przez wierzyciela (art. 264 ust. 1 pr. upadł.). Sprawa
o tego rodzaju roszczenie z powództwa kredytobiorcy będącego konsumentem
przeciwko bankowi, co do którego w toku postępowania ogłoszono upadłość, nie
jest więc sprawą „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości” w
rozumieniu art. 145 ust. 1 pr. upadł., a tym samym postępowanie w tym
przedmiocie może być podjęte z chwilą ustalenia osoby pełniącej funkcję syndyka
(zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 kwietnia 2025 r., I CSK 3383/24,
niepubl., z 28 maja 2025 r., I CSK 236/25, niepubl., z 29 maja 2025 r., I CSK
2721/24, niepubl. i z 11 czerwca 2025 r., I CSK 3309/24, niepubl.).
Zagadnienie, czy postanowienie umowy kredytu mające charakter klauzuli
abuzywnej może być uznane za bezskuteczne wobec masy upadłości na podstawie
art. 84 ust. 1 p.up., nie zostało bliżej uzasadnione – w szczególności w
I CSK 1280/25
5
uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący nie
ustosunkował się do argumentacji Sądu Apelacyjnego, który zwracał uwagę, że
sankcji określonej w tym przepisie nie można zastosować do postanowień
umownych uznanych za nieważne, skoro nie wywołują one żadnych skutków
prawnych w stosunku do masy upadłości - i już z tego względu nie może
uzasadniać przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Ponadto Sąd Najwyższy
wyjaśniał już (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 9 kwietnia 2026 r., I
CSK 3371/25, niepubl.), że ogłoszenie upadłości przedsiębiorcy nie ma wpływu na
ocenę abuzywnego charakteru postanowień umów, które zawarł z konsumentami,
jak również na powstające z mocy prawa skutki ich abuzywności, gdyż oceny, czy
postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 3851 § 1 k.c.), dokonuje się według
stanu z chwili zawarcia umowy (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, Nr 1, poz. 2).
Abuzywne klauzule indeksacyjne są od początku, z mocy samego prawa, dotknięte
bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy, chyba że następczo udzieli on
świadomej i wolnej zgody na te klauzule i w ten sposób przywróci ich skuteczność z
mocą wsteczną (zob. uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasada
prawna - z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, Nr 9, poz. 56).
Sformułowane przez skarżącego wątpliwości nie uzasadniają w
konsekwencji wniosku o wystąpieniu przyczyn z art. 3989 § 1 i 2 k.p.c.
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy
postanowił, jak w sentencji.
Roman Trzaskowski
(K.L.)
[SOP]
I CSK 1280/25
6
