I CSK 1178/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Paweł Grzegorczyk
17 kwietnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 17 kwietnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa A.W.
przeciwko A.G.
o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną,
na skutek skargi kasacyjnej A.G.
od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie
z 25 października 2023 r., II Ca 1047/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. obciąża kosztami postępowania kasacyjnego pozwanego,
pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu.
UZASADNIENIE
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten
odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem
zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od
orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania
sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w
I CSK 1178/24
2
zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w
skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o
charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod
kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).
Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania pozwany A.G.
powołał się na istotne zagadnienie prawne cyt.: „(…) polegające na tym, czy
czynność prawną zawierająca w swojej konstrukcji umowę darowizny jako element
jej wynagrodzenia w kontekście art. 888 § 1 k.c. w związku z art. 527 i dalszych k.c.
należy do umowy mieszanej, a jeśli tak to jak należy ją interpretować.”. Wskazał
również na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej wynikającą z tego, że w
uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie można odnaleźć żadnych przemyśleń
dotyczących umowy mieszanej, a Sąd Rejonowy, orzekając w pierwszej instancji,
dokonał subsumpcji „bardziej wnikliwie”.
Powołanie się na istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.)
wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on
precedensowy (nowy) charakter lub znaczenie dla rozwoju prawa. Problem ten
powinien odnosić się do konkretnych przepisów prawa i zostać ujęty w sposób
abstrakcyjny, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą; konieczne jest przy
tym wskazanie argumentów, które prowadzą do jego rozbieżnych ocen (por.
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002,
nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz.
151, z dnia 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, z dnia 10 kwietnia 2014 r., IV CSK
623/13, z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK
547/14).
Powołana w skardze wątpliwość, pomijając niejasny sposób jej
wyartykułowania, nie odpowiadała wskazanym wymaganiom.
Sposób rozumienia nieodpłatnego charakteru przysporzenia w kontekście
art. 527 § 3 k.c., na którym to przepisie Sąd Okręgowy oparł zaskarżony wyrok,
była już przedmiotem rozważań orzecznictwa, w którym wskazano w
szczególności, że interpretacja tego unormowania musi uwzględniać ochronny dla
wierzyciela cel regulacji łagodzącej przesłanki skuteczności skargi pauliańskiej. W
I CSK 1178/24
3
konsekwencji, o ekwiwalentności korzyści nie może decydować w tym przypadku
subiektywna ocena stron czynności prawnej, lecz obiektywna, rzeczywista wartość
świadczeń. Odpłatne uzyskanie korzyści ma zatem miejsce wtedy, gdy dłużnikowi
przypada co do zasady pełny ekwiwalent korzyści majątkowej uzyskanej przez
osobę trzecią (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2020 r., IV CSK
529/18 i powołane tam wcześniejsze orzecznictwo). W tym aspekcie poruszony
przez pozwanego problem nie miał zatem waloru nowości, a motywy wniosku nie
ujawniały potrzeby dalszych wypowiedzi Sądu Najwyższego w tym zakresie, z
uwzględnieniem publicznoprawnych, ponadindywidualnych zadań skargi
kasacyjnej.
Niezależnie od tego, uzasadnienie wniosku wskazywało jasno, że powołana
w skardze wątpliwość nie dotyczyła abstrakcyjnego zagadnienia, jakim mógłby być
sposób traktowania w kontekście przesłanek skuteczności skargi pauliańskiej
umów niosących w sobie częściowy element odpłatności (negotium mixtum per
donatione). Pozwany zmierzał natomiast do poddania kontroli Sądu Najwyższego
prawidłowości stanowiska Sądu Okręgowego kwalifikującego jako darowiznę, a
zatem czynność dokonaną pod tytułem darmym, konkretną – sporną – umowę
zawartą między pozwanym i jego małżonką a dłużnikiem, co kolidowało z
konstrukcją przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Założeniem
tej przyczyny jest bowiem abstrakcyjny i wykraczający poza granice konkretnej
sprawy charakter problemu prawnego przedstawionego do rozstrzygnięcia Sądowi
Najwyższemu. Tylko pod tym warunkiem postępowanie kasacyjne może właściwie
realizować swoją publicznoprawną, ponadindywidualną funkcję, nie przekształcając
się w kolejną odsłonę sporu co do faktów i prawa.
Z rozważań wniosku nie wynikało również, aby skarga kasacyjna była
oczywiście uzasadniona, co wymaga wykazania – przez przytoczenie zwartych,
jurydycznych argumentów – że zaskarżone orzeczenie jest wadliwe w sposób
elementarny i widoczny już na pierwszy rzut oka (por. m.in. postanowienia Sądu
Najwyższego z dnia 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00, OSNC 2001, nr 3, poz. 52,
z dnia 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, nr 10, poz. 156 i z dnia 15
czerwca 2018 r., III CSK 38/18). Wniosek ujawniał ponadto w tej materii
argumentacyjną sprzeczność, jasne jest bowiem, że albo w sprawie występuje
I CSK 1178/24
4
zagadnienie prawne, a więc kwestia trudna, dotychczas nierozstrzygnięta i
wymagająca pogłębionej analizy, albo też skarga jest zasadna w sposób oczywisty,
co zakłada niewystępowanie w sprawie żadnych zagadnień prawnych, poważnych
wątpliwości interpretacyjnych lub rozbieżności w orzecznictwie (por. np.
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2011 r., II UK 24/11, z dnia 29
lipca 2015 r., I CSK 980/14, i z dnia 18 października 2016 r., I UK 466/15).
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2, art. 98 § 1-11, art. 108 § 1,
art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
[SOP]
