I CSK 1107/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Pawłyszcze
27 sierpnia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 27 sierpnia 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa B.S. i G.S.
przeciwko Bank S.A. w W.
o zapłatę i ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej Bank S.A. w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 5 grudnia 2024 r., I ACa 2243/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od Bank S.A. w W. łącznie na rzecz B.S. i G.S. 5400
(pięć tysięcy czterysta) zł kosztów postępowania kasacyjnego z
odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie po
upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia
zobowiązanemu.
(G.G.)
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 31 maja 2023 r., I C 115/23, Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze
ustalił nieistnienie stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu zawartej
między powodowymi kredytobiorcami a poprzednikiem prawnym pozwanego banku
i zasądził od banku na rzecz powodów łącznie 21 629,98 zł i 12 547,49 franków
szwajcarskich (CHF) z odsetkami od dnia prawomocności wyroku tytułem zwrotu
zapłaconych rat kredytu.
I CSK 1107/25
2
Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny we Wrocławiu
zmienił wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób, że ustawowe odsetki za opóźnienie
zasądził od 26 stycznia 2023 r. i oddalił apelację banku.
Sąd drugiej instancji ustalił, że 20 lipca 2007 r. powodowie zawarli
z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu w wysokości
222 352,00 zł denominowanego do franka szwajcarskiego na okres 296 miesięcy.
W umowie określono, że wysokość kredytu w CHF zostanie określona według
kursu kupna CHF, zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu
wypłaty. O wysokości wykorzystanego kredytu w CHF, wysokości odsetek w
okresie karencji oraz wysokości rat kapitałowo - odsetkowych w wyżej wymienionej
walucie bank miał informować kredytobiorców w terminie 7 dni od dnia całkowitego
wykorzystania kredytu na zasadach określonych w umowie.
Kredyt był wypłacany w złotych, przy jednoczesnym przeliczeniu na CHF
według kursu kupna obowiązującego w banku w dniu wykorzystania kredytu.
Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych określona została w CHF, a ich spłata
następować miała w złotych po uprzednim przeliczeniu rat i należnych odsetek
według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w
banku w dniu spłaty. Od 16 sierpnia 2007 r. do dnia 15 grudnia 2022 r.
kredytobiorcy uiścili na rzecz banku w sumie 243 981,98 zł i 12 547,49 CHF tytułem
spłaty rat kapitałowo-odsetkowych.
Sąd drugiej instancji uznał, że postanowienia umowy nie były indywidualnie
uzgodnione, gdyż swoboda kredytobiorców sprowadzała się do określenia kwoty
potrzebnego im kredytu i jego przeznaczenia. Treść umowy została przygotowana
jednostronnie przez bank, co stwarza domniemanie faktyczne, iż brak było tu
jakichkolwiek indywidualnych negocjacji. Umowa zawiera postanowienia
wprowadzające mechanizm indeksacji i wyznaczające kursy walut, które określają
główne świadczenia stron, jednak te postanowienia nie zostały sformułowane w
sposób jednoznaczny. Instytucje finansowe muszą zapewnić kredytobiorcom
informacje wystarczające do podjęcia przez nich świadomych i rozważnych decyzji,
tymczasem bank nie udowodnił, że zrealizował ciążący na nim obowiązek
informacyjny.
I CSK 1107/25
3
Sąd Apelacyjny ocenił, że postanowienia umowy odwołujące się w zakresie
ustalania kursu waluty CHF do wewnętrznych tabel kursów banku są niedozwolone.
Usunięcie abuzywnych postanowień z umowy skutkuje brakiem możliwości
ustalenia kursu wymiany i oprocentowania, a w konsekwencji brakiem możliwości
wykonywania umowy w obowiązującym dotychczas kształcie. Łącząca strony
umowa, po wyeliminowaniu z niej postanowień niedozwolonych, które określają
główne świadczenia stron i są elementami przedmiotowo istotnymi umowy
kredytowej, nie może być w dalszym ciągu wykonywana, zaś w polskim systemie
prawnym nie ma przepisu, który nadawałby się do uzupełnienia luki powstałej
wskutek eliminacji abuzywnego postanowienia wprowadzającego do umowy
klauzulę indeksacyjną. Wobec uznania umowy za nieważną, świadczenia spełnione
przez kredytobiorców na postawie tej umowy są nienależne .
Kredytobiorcom przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków
pieniężnych, jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.)
niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie są dłużnikiem banku z tytułu zwrotu
nienależnie otrzymanej kwoty kredytu. Bank wprawdzie podniósł zarzut potrącenia
jednak nie wykazał, by jego roszczenie przedstawione do potrącenia było
wymagalne. Brak też podstaw do uwzględnienia zarzutu zatrzymania, gdyż umowa
kredytu nie jest umową wzajemną.
Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze
względu na występowanie w sprawie następujących istotnych zagadnień prawnych:
1) czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu
postanowienia abuzywnego, tj. na etapie, poprzedzającym etap zastępowania
postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym, dopuszczalne jest
ustalenie treści umowy (stosunku prawnego) w zakresie, który był regulowany
przez abuzywną normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art.
41 ustawy - Prawo wekslowe lub art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. lub art. 56 k.c.
w zw. ze wskazanymi w przypisie kilkudziesięcioma przepisami, z których na
zasadzie analogii iuris lub analogii legis wynika, że w polskim prawie obowiązuje
generalna norma, zgodnie z którą wartość waluty obcej określa się według kursu
średniego NBP;
I CSK 1107/25
4
2) czy oceniając możliwości obowiązywania umowy kredytu indeksowanego
do franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia abuzywnego zgodnie z
prawem krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny z dnia zawarcia umowy,
dnia powstania sporu czy) dnia orzekania;
3) czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego
do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej
jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych
zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka miałby miejsce, gdyby umowa nie
zawierała tego abuzywnego postanowienia;
4) czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który
znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej
Klauzuli Kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na
potrzeby operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie
kredytu;
5) czy rozważając unieważnienie umowy o kredyt indeksowany do waluty
obcej na skutek uznania, że postanowienia odsyłające do tabeli kursów (klauzula
kursowa) mają charakter niedozwolony należy mieć na względzie wyłącznie
oświadczenie kredytobiorcy, czy badać również, czy określone rozstrzygnięcie
prowadzi do zrealizowania celu dyrektywy 93/13;
6) czy w przypadku orzeczenia o bezskuteczności umowy kredytu
indeksowanego do waluty obcej w oparciu o przepisy o postanowieniach
abuzywnych (art. 3851 k.c. i n.) bank pozostaje w opóźnieniu wobec kredytobiorcy
co do zwrotu kwot uiszczonych w wykonaniu umowy w okresie przed złożeniem
przez kredytobiorcę, po pouczeniu przez Sąd, oświadczenia w przedmiocie woli
utrzymania w mocy umowy wobec abuzywności postanowień umownych a w
konsekwencji czy dopuszczalne jest naliczanie odsetek za opóźnienie (art. 481 § 1
k.c.) za okres do chwili złożenia przez prawidłowo poinformowanego o skutkach
bezskuteczności umowy kredytobiorcę oświadczenia w przedmiocie woli
utrzymania umowy w mocy.
7) czy w sytuacji, jeżeli kredytobiorca wystąpił z inicjatywą zawarcia aneksu,
w którym doprecyzowany został sposób tworzenia kursów w tabeli kursów,
I CSK 1107/25
5
kredytobiorca mając możliwość swobodnego zapoznania się z treścią aneksu
i zrezygnowania z jego zawarcia, dobrowolnie zawarł ten aneks, można mówić, że
konsument nie wyraził świadomej zgody na dalsze obowiązywanie określonego
postanowienia, a w konsekwencji nie pozbawił umowy ewentualnego, abuzywnego
elementu.
Jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
pozwany bank wskazał również, że w sprawie zachodzi potrzeba wykładni art. 3851
§ 1 i 2 k.c. wywołujących rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego,
dotyczące tego, które postanowienia charakterystyczne dla umów kredytu
indeksowanych do franka szwajcarskiego są abuzywne w przypadku stwierdzenia
przez sąd, że uprawnienie banku do ustalania kursu franka szwajcarskiego narusza
rażąco interesy konsumenta i jest niezgodne z dobrymi obyczajami: czy abuzywna
jest wówczas wyłącznie Klauzula Kursowa określająca sposób ustalenia wartości
franka szwajcarskiego, czy też wszystkie postanowienia dotyczące indeksacji
kredytu, tj. Klauzula Kursowa i Klauzula Ryzyka Walutowego stanowiąca, że
wysokość zobowiązań z umowy kredytu zależna jest od zmiennej na przestrzeni
obowiązywania umowy wartości waluty obcej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Bank nie objął wnioskiem o przyjęcie skargi do rozpoznania zagadnienia
abuzywności postanowień umowy przewidujących dokonywanie przeliczeń złotych
na CHF i odwrotnie kursami ustalanymi jednostronnie przez bank. Natomiast
uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, do
rangi zasady prawnej podniesiono tezy, iż:
1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;
I CSK 1107/25
6
2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w
umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w
pozostałym zakresie.
Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają
przyjęcie skargi kasacyjnej, gdyż wykluczają trwanie stosunku prawnego po
usunięciu z treści umowy źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku
o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu
drugiej instancji o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych
ustanowionych w umowie lub zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu
indeksowanego do waluty obcej.
Nie ma podstaw do pozbawienia kredytobiorcy odsetek za okres przed
potwierdzeniem przez kredytobiorcę woli upadku umowy. Możliwość przywrócenia
mocy prawnej niedozwolonemu postanowieniu umowy oświadczeniem
konsumenta, ze skutkiem ex tunc, nie pozbawia wymagalności roszczenia
konsumenta o zwrot nienależenie spełnionych świadczeń. Jeżeli konsument żąda
od przedsiębiorcy świadczenia z powołaniem się na niedozwolony charakter
niektórych postanowień umowy, to dostatecznie wyraża swoje stanowisko co
ważności umowy lub jej części, a jego roszczenie staje się wymagalne zgodnie z
art. 455 k.c., tj. z upływem czasu koniecznego do oceny przez przedsiębiorcę
zasadności żądania zapłaty. Artykuł 3851 § 1 k.c. nie ustanawia wyjątków od
zasady z art. 455 k.c., ponieważ reguluje inne zagadnienie – przesłanki uznania
postanowienia umowy za niedozwolone i skutek prawny takiego uznania w postaci
niezwiązania konsumenta tym postanowieniem; nie odnosi się do terminu
spełnienia świadczeń powstających na skutek nieważności postanowienia umowy
lub całej umowy.
Na podstawie art. 3852 k.c. dla stosowania art. 3851 k.c. istotna jest chwila
zawarcia umowy (uchwały w składzie 7 sędziów SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP
29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9,
poz. 56), a nie ewentualne, późniejsze zmiany nieważnej umowy lub zmiany stanu
prawnego (chyba że przepisy przejściowe sanują nieważne umowy).
I CSK 1107/25
7
Ma to znaczenie dla oceny zagadnienia przywołanego w pkt 7 powyżej
zakładającego, że konsument wyraził świadomą zgodę na dalsze obowiązywanie
określonego postanowienia umowy w szczególności w wyniku zawarcia aneksu.
Trzeba wskazać, że czynności zdziałane po podpisaniu takiej umowy pozostają bez
wpływu na jej nieważność, skoro nieważność ta występuje od początku, a wyrok
sądu jedynie to stwierdził. Umowa w całości nieważna od początku nie staje się
ważna w wyniku podpisania aneksu.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. powodom przysługuje od skarżącego zwrot
kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki
minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia
Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
(G.G.)
[SOP]
