I CSK 1103/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Dończyk
25 listopada 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 25 listopada 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa P.C. i E.C.
przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W.
o ustalenie i zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
z 27 listopada 2023 r., I ACa 313/23,
1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2) obciąża stronę pozwaną kosztami postępowania
kasacyjnego, pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi
sądowemu.
UZASADNIENIE
Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze
kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący
wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego
w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie
i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które –
I CSK 1103/24
2
zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi
kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach
Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
z 27 listopada 2023 r. (sygn. akt I ACa 313/23), pełnomocnik pozwanego – Banku
spółki akcyjnej w W. – oparł wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania na przesłance
określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., tj. ze względu na istnienie potrzeby wykładni
przepisów prawa, a mianowicie art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 58 § 3 k.c. w zw. z
art. 69 ust. 1 i 2 Prawa bankowego w zw. z art. 56 k.c. i art. 65 k.c.
Odnosząc się do przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
wskazanej przez skarżącego we wniosku, Sąd Najwyższy stwierdza, że przesłanka
nie została wykazana w sposób uzasadniający uwzględnienie wniosku na
podstawie art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.
Wyżej powołana przesłanka przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
wymaga od skarżącego wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi
wątpliwości, określenia zakresu tej wykładni, podania, na czym polegają
wątpliwości związane z rozumieniem przepisu oraz przedstawienia argumentacji
przemawiającej za tym, że mają one rzeczywisty i poważny charakter, nie należą
zaś do zwykłych wątpliwości związanych z procesem stosowania prawa.
Wymagane jest także wykazanie, że treść i znaczenie przepisu nie zostały
dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub że istnieje potrzeba
zmiany ich dotychczasowej wykładni. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest
twierdzenie o występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach
wynikających z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest
także wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że
rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (zob. np. postanowienie Sądu
Najwyższego z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07 oraz z 14 grudnia 2023 r., I CSK
6110/22). Należy podkreślić, że wątpliwości wskazane przez skarżącego muszą
istnieć nadal w chwili orzekania w przedmiocie wniosku o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania. Argumentacja dotycząca rozbieżności w orzecznictwie
I CSK 1103/24
3
sądów wymaga przytoczenia przykładów orzeczeń, które wskazują na rzeczywistą
rozbieżność w wykładni przepisów, występującą również w chwili orzekania w
przedmiocie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (zob.
postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2024 r., I CSK 1225/23).
Argumenty prawne przedstawione przez skarżącego nie mają cech nowości.
Wszystkie wskazane w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej
wątpliwości związane z wykładnią wskazanych przepisów prawa zostały omówione
i rozstrzygnięte w orzecznictwie sądowym, które często zapadało już po wniesieniu
skargi kasacyjnej, ponieważ dotyczą one starszych spraw. W międzyczasie
ukształtowało się orzecznictwo dotyczące tych problemów i w świetle obecnych
orzeczeń, skarga jest nieaktualna, co uniemożliwia jej przyjęcie do rozpoznania.
Ogólne rzecz ujmując w aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego nie
budzi wątpliwości abuzywny charakter zawartych w umowach kredytu frankowego
typowych klauzul odsyłających do tabel kursowych banku przy przeliczeniu waluty
obcej na złote polskie i odwrotnie. Tego typu klauzule nie wskazują obiektywnych
kryteriów ustalania kursu waluty obcej, który jest jednostronnie ustalany przez bank,
co pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza
kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron
umowy kredytu (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 24 lutego 2022 r., II CSKP
45/22, z 21 listopada 2023 r., II CSKP 1602/22 i z 14 lutego 2025 r., II CSKP
1545/22). Ocena niedozwolonego charakteru postanowienia, jak i konsekwencje
wynikające z jego eliminacji, wymagają odniesienia do chwili zawarcia umowy (zob.
uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP
29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2). Co do zasady wyłączona jest też możliwość
zastąpienia niedozwolonego postanowienia umownego odnoszącego się do
sposobu określania kursu waluty obcej (w umowie kredytu indeksowanego czy
denominowanego) innym sposobem określenia kursu waluty obcej (zob. np. wyroki
Sądu Najwyższego z 14 lutego 2025 r., II CSKP 1545/22 i z 28 lutego 2025 r., II
CSKP 1277/24). Brak jest też jakichkolwiek podstaw do rozdzielenia postanowień
dotyczących przeliczania waluty obcej na złote polskie i dokonywania ich odrębnej
oceny prawnej (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 20 lutego 2023 r., II CSKP
809/22 i z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22).
I CSK 1103/24
4
W orzecznictwie Sądu Najwyższego, uwzględniającym wykładnię przepisów
Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych
warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. WE L 95, s. 29, dalej: „dyrektywa
93/13” dokonaną przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, odniesiono się
w szczególności do oceny skutków eliminacji z umowy kredytu indeksowanego do
waluty obcej klauzul indeksacyjnych, w sytuacji w której pozostała treść umowy
zawiera essenentialia negotii umowy kredytu, co może wiązać się – zdaniem
skarżącego – bądź ze stwierdzeniem nieważności umowy kredytu bądź z
możliwością jej dalszego wykonywania na podstawie przepisów okrojonych.
Wyeliminowanie z umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej klauzul
przeliczeniowych, uznanych za abuzywne, prowadzi również do upadku klauzuli
ryzyka walutowego, która jest charakterystyczna dla umowy kredytu
indeksowanego do waluty obcej i uzasadnia powiązanie stawki oprocentowania ze
stawką LIBOR. Takie przekształcenie umowy, co prowadziłoby do dalszej realizacji
udzielonego kredytu jako złotowego, jest na tyle daleko idące, że należy ją w takim
kształcie uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, nawet jeśli nadal
dotyczy innego podtypu czy wariantu umowy kredytu. W konsekwencji, po
wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul, utrzymanie umowy w formie zamierzonej
przez strony nie jest możliwe (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia
2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z. B, poz. 20, z 13 kwietnia 2022 r., II
CSKP 15/22, z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 45 i II
CSKP 382/22, z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z 26 stycznia 2023 r., II
CSKP 722/22 oraz z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22). Wyeliminowanie więc
abuzywnych klauzul przeliczeniowych nie prowadzi do utrzymania w mocy umowy
kredytu indeksowanego kursem franka szwajcarskiego jako kredytu złotowego
oprocentowanego według stawki LIBOR (lub WIBOR), gdyż jest to sprzeczne z
naturą stosunku prawnego łączącego strony (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z
22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 11 i z 11 grudnia 2019
r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20 oraz powołane tam wyroki
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 14 marca 2019 r., C-118/17,
Zsuzsanna Dunai przeciwko ERSTE Bank Hungary Zrt, ECLI:EU:C:2019:207 i z 5
czerwca 2019 r., C-38/17, GT przeciwko HS, ECLI:EU:C:2019:461, jak również
I CSK 1103/24
5
wyroki Sądu Najwyższego z 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22, z 10 maja 2022 r.,
II CSKP 285/22, OSNC-ZD 2022, nr D, poz. 45, z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22,
z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, z 31
stycznia 2023 r., II CSKP 941/22, z 25 maja 2023 r., II CSKP 1311/22 i z 28 lipca
2023 r., II CSKP 611/22).
W orzecznictwie wyłączono też możliwość usunięcia luki powstałej w umowie
po postanowieniach abuzywnych niewiążących konsumenta przez zastąpienie ich
innymi przepisami, zwyczajami lub w drodze wykładni na podstawie art. 65 § 1 i 2
k.c. lub art. 56 k.c. (w zw. z art. 41 prawa wekslowego albo w zw. z art. 358 § 2 k.c.
(zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22 i z 31
stycznia 2023 r., II CSKP 941/22). W tym zakresie Sąd Najwyższy uwzględnił
orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w którym wykluczono
możliwość uzupełnienia luki w umowie w razie stwierdzenia nieuczciwego
charakteru jednego z warunków umowy zawartej między przedsiębiorcą a
konsumentem, przez zmianę treści tego warunku poprzez wykładnię oświadczeń
woli stron, co miałoby prowadzić do zastosowania w jego miejsce przepisów
dyspozytywnych (zob. wyroki z 3 października 2019 r., C-260/18, K. Dziubak, i J.
Dziubak, ECLI:EU:C:2019:819, z 14 czerwca 2012 r., C-618/10, Banco Español de
Crédito, ECLI:EU:C:2012:349, z 26 marca 2019 r., C-70/17, Abanca,
ECLI:EU:C:2019:250, z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, Kásler, ECLI:EU:C:2014:282 i
z 2 września 2021 r., C-932/19, OTP Jelzálogbank, ECLI:EU:C:2021:673). Taki
zabieg prowadziłby do zmiany treści klauzuli indeksacyjnej, prowadząc do zmiany
jej rozumienia. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii
Europejskiej, art. 5 i 6 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoją
one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy, który stwierdził nieuczciwy charakter
warunku umowy, dokonał wykładni tego warunku w celu złagodzenia jego
nieuczciwego charakteru, nawet jeśli taka wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli
stron. Artykuł 6 ust. 1 ww. dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że
niezgodny z tym artykułem jest przepis prawa krajowego dający sądowi możliwość
uzupełnienia umowy przez zmianę treści owego warunku. Możliwość taka istniałaby
tylko w przypadku, gdyby stwierdzenie nieważności nieuczciwego warunku
zobowiązywało sąd do unieważnienia umowy w całości, narażając tym samym
I CSK 1103/24
6
konsumenta na szczególnie niekorzystne konsekwencje (zob. np. wyrok Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 18 listopada 2021 r., C-212/20, M.P., B.P.
przeciwko "A", pkt 72, ECLI:EU:C:2021:934 i z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, Bank
BPH, pkt 57, ECLI:EU:C:2021:341 oraz postanowienie Trybunału Sprawiedliwości z
4 lutego 2021 r., CDT, C-321/20, ECLI:EU:C:2021:98, pkt 43 i przytoczone tam
orzecznictwo). Uwzględniając to stanowisko w orzecznictwie Sądu Najwyższego
przyjęto, że art. 65 k.c., choć przydatny przy wykładni oświadczeń woli, nie może
być wykorzystany do sanowania klauzuli abuzywnej – nie służy bowiem
konstruowaniu nowych postanowień, lecz interpretacji już złożonych (zob. wyroki
Sądu Najwyższego: z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22, z 25 lipca 2023 r., II
CSKP 1487/22 i z 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22). W uzasadnieniu uchwały
składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego (zasady prawnej) z 7 maja 2021 r., III
CZP 6/21 (OSNC 2021, nr 9, poz. 56) wskazano, nawiązując do wcześniejszego
orzecznictwa, w tym orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej
(zob. w szczególności wyrok TSUE z 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil
Dziubak, Justyna Dziubak p. Raiffeisen Bank International AG,
ECLI:EU:C:2019:819), że zastąpienie niedozwolonego postanowienia umownego
odnoszącego się do sposobu określania kursu waluty obcej (w umowie kredytu
indeksowanego czy denominowanego) innym sposobem określenia kursu waluty
obcej wchodzi w rachubę tylko wtedy, gdy (koniunkcja przesłanek): 1) po
wyłączeniu klauzuli abuzywnej umowa nie może obowiązywać, o czym decyduje
obiektywne podejście w świetle prawa krajowego, a zatem wola jednej ze stron,
w tym konsumenta, nie ma w tym zakresie rozstrzygającego znaczenia; 2)
całkowity upadek umowy naraża konsumenta na „szczególnie niekorzystne
konsekwencje”, w świetle okoliczności istniejących w czasie sporu lub możliwych
wówczas do przewidzenia, z uwzględnieniem rzeczywistych i bieżących interesów
konsumenta i z zastrzeżeniem, że do celów tej oceny decydująca jest wola
wyrażona przez konsumenta w tym względzie; 3) istnieje przepis dyspozytywny
albo przepis „mający zastosowanie, gdy strony danej umowy wyrażą na to zgodę",
który mógłby zastąpić wyeliminowane niedozwolone postanowienie umowne,
umożliwiając utrzymanie umowy w mocy; jeżeli niedozwolone postanowienie
umowne odzwierciedlało obowiązujący przepis ustawowy mający zastosowanie
I CSK 1103/24
7
w przypadku porozumienia stron, w rachubę wchodzi także zastąpienie
niedozwolonego postanowienia „tym stanowiącym punkt odniesienia przepisem
ustawowym w nowym brzmieniu przyjętym już po zawarciu umowy". Decydujące
znaczenie ma tu więc wola konsumenta. W orzecznictwie wyłączono także
możliwość zastąpienia postanowień niedozwolonych przepisem art. 358 § 2 k.c. dla
określenia sposobu ustalania kursu waluty obcej (franka szwajcarskiego) w ramach
mechanizmu indeksacyjnego stosowanego przy wypłacie i spłacie kredytu. W
świetle aktualnego orzecznictwa Sądu Najwyższego (zob. np. wyroki z 11 grudnia
2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20 i z 26 kwietnia 2024 r., II
CSKP 150/24), jak również Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob. m.in.
wyrok z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W. przeciwko Bank BPH S.A.,
ECLI:EU:C:2021:341) art. 358 § 2 k.c. nie może być traktowany jako przepis, który
z mocy prawa lub w ramach mechanizmu dyspozytywności zastępuje
postanowienie abuzywne w umowie konsumenckiej.
W świetle powyższego Sąd Najwyższy stwierdza, że skarżący nie wykazał,
aby w dacie orzekania w przedmiocie przedsądu istniała potrzeba ponownego
odniesienia się do wskazanych przepisów oraz poruszonej problematyki.
Argumenty zawarte we wniosku, zestawione z motywami zaskarżonego wyroku
oraz uwzględniając aktualny dorobek orzeczniczy Sądu Najwyższego, nie wskazują
na konieczność kolejnej wypowiedzi w objętej nim materii – z uwzględnieniem
publicznoprawnego charakteru skargi kasacyjnej oraz jej funkcji wykraczającej poza
ochronę interesu indywidualnego.
W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd
Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art. 39813 § 1
k.p.c.).
Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
O kosztach postępowania kasacyjnego – na stosowny wniosek zawarty
w odpowiedzi na skargę kasacyjną – orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c.,
obciążając nimi na podstawie art. 98 § 1 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.
stronę pozwaną, która przegrała sprawę w postępowaniu kasacyjnym.
I CSK 1103/24
8
Dariusz Dończyk
(R.N.)
[SOP]
