I CSK 1090/24

I CSK 1090/24 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Dończyk 23 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 23 kwietnia 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa Skarbu Państwa - Ministra Finansów przeciwko Narodowemu Bankowi Polskiemu i P.M. o wpis zmiany wierzyciela hipotecznego w księdze wieczystej KW nr […], na skutek skargi kasacyjnej P.M. od postanowienia Sądu Okręgowego w Koszalinie z 4 października 2023 r., VII Ca 204/23, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. obciąża P.M. kosztami postępowania kasacyjnego, pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu. (A.G.) UZASADNIENIE Określone w art. 3984 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które – zgodnie z art. 3989 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych I CSK 1090/24 2 jedynie przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. W skardze kasacyjnej wniesionej od postanowienia Sądu Okręgowego w Koszalinie z 4 października 2023 r. (sygn. akt VII Ca 204/23) pełnomocnik uczestniczki postępowania P.M. oparł wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania na przyczynach określonych w art. 3989 § 1 pkt 2 i 4 k.p.c., wskazując na potrzebę wykładni przepisów prawa materialnego oraz oczywistą zasadność skargi. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania odnośnie do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. należy zauważyć, że warunki wymienione w tym przepisie odnoszą się rozłącznie do dwóch sytuacji: 1) wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i 2) wykładni przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na potrzebie wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (podając przedmiot i dane identyfikujące orzeczenia) (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 8 marca 2007 r., II CSK 84/07, z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, z 23 kwietnia 2015 r., I CSK 691/14 i z 30 listopada 2023 r., I CSK 6472/22). Konieczne jest wskazanie, że rozbieżności w orzecznictwie dotyczą różnych spraw, a nie jednej, w której orzekające sądy powszechne mają odmienne poglądy na sprawę. Skarżącego obciąża obowiązek przedstawienia pogłębionej argumentacji prawnej wskazującej na zaistnienie powołanej okoliczności uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Argumentacja ta powinna zawierać szczegółowy opis poważnych wątpliwości interpretacyjnych albo rozbieżności w orzecznictwie, a także wskazanie własnej propozycji interpretacyjnej (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 czerwca 2019 r., V CSK 613/18, I CSK 1090/24 3 z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09 i z 23 kwietnia 2015 r., I CSK 691/14). W konsekwencji potrzeba wykładni przepisów prawnych istnieje jedynie wówczas, gdy co do konkretnego przepisu brak jednolitej lub utrwalonej judykatury, przyjęta wykładnia jest oczywiście błędna lub kontrowersyjna albo przepis nie doczekał się wykładni w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Skarżący powinien także wykazać, że wątpliwości interpretacyjne istnieją nadal w chwili orzekania w przedmiocie przyjęcia skargi kasacyjnej, co wymaga wskazania rozbieżnych orzeczeń, ich analizy oraz uzasadnienia, dlaczego rozbieżności te nie zostały dotychczas usunięte (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 30 listopada 2023 r., I CSK 6472/22 i z 18 lipca 2024 r., I CSK 1225/23). Natomiast wyróżniona w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania zachodzi jedynie wtedy, gdy zasadność zarzutów podniesionych w skardze wynika prima facie, bez potrzeby pogłębionej analizy prawnej. Dotyczy to więc uchybień – przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej – o charakterze elementarnym, polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał, względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym. Do wykazania oczywistej zasadności skargi powinno wystarczyć jedno konkretne twierdzenie, jedna stanowcza, przekonująca od razu teza, wskazująca racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu. Na tym właśnie polega „oczywista” zasadność środka zaskarżenia w rozumieniu przyjętym w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19). O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje przy tym samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której spowodowało ono wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. I CSK 1090/24 4 Postępowanie kasacyjne – poza sytuacją określoną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. – nie służy realizacji indywidualnego interesu strony, lecz ma na celu ochronę interesu publicznego poprzez zapewnienie jednolitości wykładni prawa oraz wkład w rozwój jurysprudencji. Tym samym, na etapie przedsądu brak jest podstaw do poszukiwania przesłanek przyjęcia skargi wyłącznie w treści zarzutów kasacyjnych – obowiązek ich wykazania ciąży na stronie skarżącej i nie może być przedmiotem rekonstruowania przez Sąd Najwyższy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147). Dlatego ocena spełnienia wskazanych przesłanek ogranicza się do analizy argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi. Wniosek ten powinien być zredagowany w sposób umożliwiający ocenę, czy skarżący wykazał istnienie którejkolwiek z przesłanek z art. 3989 § 1 k.p.c. bez konieczności poszukiwania przez Sąd Najwyższy uchybień i argumentów w obrębie środka zaskarżenia. Obowiązek ten – w zakresie uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania określony w art. 3984 § 2 in fine k.p.c. – nie jest tożsamy z obowiązkiem uzasadnienia przytoczonych podstaw kasacyjnych (art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c.), a argumentacja dotycząca zarzutów nie może zastępować przesłanek przedsądu. W obu przypadkach chodzi bowiem o odmienne metody argumentowania (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, z 5 czerwca 2001 r., IV CZ 45/01, z 10 stycznia 2003 r., V CZ 189/02, z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, z 5 kwietnia 2017 r., II CSK 688/16, z 11 kwietnia 2018 r., V CSK 547/17 i z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 567/17). Przesłanki te muszą zostać przez skarżącego wyraźnie wyodrębnione i odrębnie uzasadnione. Wymaga to przedstawienia odpowiedniego wywodu jurydycznego, opartego na analizie przepisów, orzecznictwa i argumentów wskazujących, że – w świetle kryteriów określonych w art. 3989 § 1 k.p.c. – istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 31 stycznia 2020 r., II CSK 432/19, z 15 grudnia 2006 r., III CZ 93/06 i z 18 kwietnia 2012 r., I CSK 520/11). Odnośnie do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. skarżąca wskazała na potrzebę wykładni przepisów prawa materialnego, ujmując je w dwóch grupach (vide: pkt 12 lit. a i b), nie precyzując jednak, czy jej zdaniem potrzeba ta wynika z I CSK 1090/24 5 utrzymujących się poważnych wątpliwości interpretacyjnych, czy z występowania rozbieżności w orzecznictwie. Niezależnie od tego żadna z tych sytuacji nie została wykazana w wymagany w orzecznictwie sposób, przy czym już na wstępie należy zauważyć, że przedstawione przez skarżącą problemy interpretacyjne nie dotyczą w istocie tego, co było przedmiotem rozpoznania i rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Wniosek Skarbu Państwa – Ministra Finansów dotyczył ujawnienia w dziale IV księgi wieczystej nr […] zmiany wierzyciela hipotecznego przez wpisanie Skarbu Państwa – Ministra Finansów w miejsce Narodowego Banku Polskiego jako dotychczas ujawnionego wierzyciela hipotecznego. Sądy obu instancji rozstrzygały zatem, czy dokumenty dołączone do wniosku stanowiły wystarczającą podstawę dokonania takiego wpisu. Skarżąca nie kwestionuje natomiast w istocie podstaw przejścia wierzytelności z Narodowego Banku Polskiego na Skarb Państwa – Ministra Finansów, lecz zmierza do wykazania, że Narodowy Bank Polski w ogóle nie nabył skutecznie tej wierzytelności od Banku w W.. W ten sposób argumentacja skarżącej skierowana jest przeciwko materialnoprawnym podstawom wcześniejszego wpisu Narodowego Banku Polskiego jako wierzyciela hipotecznego, a nie przeciwko wpisowi będącemu przedmiotem niniejszego postępowania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 2026 r., I CSK 3567/24). Pierwsza grupa wskazanych przez skarżącą przepisów dotyczy wykładni art. 6 ust. 3, 7 i 8 ustawy z dnia 12 lutego 2009 r. o udzielaniu przez Skarb Państwa wsparcia instytucjom finansowym (obecnie tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz.776) – według stanu na dzień 30 grudnia 2015 r. (dnia ogłoszenia upadłości Banku w W.) oraz art. 40 ustawy z dnia 8 lipca 2021 r. o zmianie ustawy o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz. 1598). Skarżąca nie wskazała jednak w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ani rozbieżnych kierunków wykładni powołanych przepisów, ani istniejących w orzecznictwie rozbieżności odnoszących się do ich stosowania. Nie przedstawiła również argumentacji pozwalającej przyjąć, że powołane przepisy budzą nierozstrzygnięte wątpliwości prawne w chwili orzekania. W istocie „wywód” w tym zakresie w uzasadnieniu wniosku sprowadza się do I CSK 1090/24 6 twierdzenia, że wobec ogłoszenia upadłości Banku w W. jeszcze przed realizacją gwarancji Skarbu Państwa wierzytelności objęte zabezpieczeniem weszły do masy upadłości, a tym samym nie mogło dojść do skutecznego przejścia wierzytelności na Skarb Państwa. Przedstawiona w taki sposób argumentacja nie dotyczy wykładni wskazanych przepisów, lecz zmierza do zakwestionowania przyjętej przez sądy meriti oceny skutków prawnych konkretnych zdarzeń. Skarżąca kwestionuje zatem nie znaczenie normatywne tych regulacji, lecz prawidłowość ich zastosowania do ustalonego stanu faktycznego (subsumcję). Tego rodzaju argumentacja nie jest wystarczająca do wykazania potrzeby wykładni przepisów prawa w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. W drugiej grupie skarżąca wskazała na potrzebę wykładni art. 95 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe w brzmieniu obowiązującym przed dniem 7 marca 2019 r., podnosząc, że dla ujawnienia w księdze wieczystej przeniesienia hipoteki w związku ze zbyciem wierzytelności bankowej konieczne było uzyskanie zgody właściciela nieruchomości obciążonej hipoteką, a odpowiedź na to zagadnienie ma przesądzać o prawidłowości wpisu stanowiącego przedmiot niniejszego postępowania. Nie wykazała jednak również, aby wskazana kwestia pozostawała nadal nierozstrzygnięta w orzecznictwie Sądu Najwyższego lub budziła wątpliwości interpretacyjne, które wymagałyby ponownej wykładni. Wprawdzie problem ten był przedmiotem rozbieżności we wcześniejszym orzecznictwie, zostały one jednak usunięte w późniejszym orzecznictwie Sądu Najwyższego. Ostatecznie przyjęty został pogląd, zgodnie z którym art. 95 Prawa bankowego nie wprowadzał materialnoprawnego wymogu uzyskania zgody właściciela nieruchomości na przelew wierzytelności zabezpieczonej hipotecznie, lecz regulował szczególne wymagania formalne dotyczące podstaw wpisu. Przyjęto zarazem, że także w stanie prawnym obowiązującym przed dniem 7 marca 2019 r., tj. przed zmianą art. 95 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe dokonaną ustawą z dnia 17 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 326), ujawnienie w księdze wieczystej przeniesienia hipoteki w związku ze zbyciem wierzytelności bankowej wymagało zgody właściciela nieruchomości tylko wtedy, I CSK 1090/24 7 gdy przewidziano ją w oświadczeniu o ustanowieniu hipoteki (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 marca 2018 r., IV CSK 280/17, uchwałę Sądu Najwyższego z 27 października 2021 r., III CZP 56/20, OSNC 2022, nr 5, poz. 49 oraz postanowienia Sądu Najwyższego: z 6 września 2022 r., II CSKP 437/22, oraz z 28 marca 2023 r., II CSKP 882/22). Tym samym nie można obecnie przyjąć, że wykładnia art. 95 ust. 4 i 5 Prawa bankowego nadal budzi wątpliwości interpretacyjne uzasadniające potrzebę dalszej wypowiedzi Sądu Najwyższego lub przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie z pkt 2 art. 3989 § 1 k.p.c. Skarżąca nie wykazała również potrzeby wykładni przepisów intertemporalnych związanych z nowelizacją art. 95 Prawa bankowego. Potrzebę taką wywodzi z założenia, że o ocenie prawidłowości wpisu powinien decydować stan prawny obowiązujący w dniu dokonania cesji wierzytelności pomiędzy Bankiem w W. a Narodowym Bankiem Polskim, tj. 20 sierpnia 2015 r. Stanowisko to nie znajduje jednak oparcia w aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego, w którym wyjaśniono już, że postępowanie o wpis zmiany wierzyciela hipotecznego stanowi odrębne postępowanie wieczystoksięgowe, a zgodnie z art. 11 ustawy z dnia 17 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji oraz niektórych innych ustaw do postępowań wszczętych od dnia 7 marca 2019 r. stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym tą nowelizacją. O zakresie dokumentów wymaganych dla dokonania wpisu rozstrzyga zatem stan prawny obowiązujący w chwili wszczęcia postępowania wieczystoksięgowego, a nie data dokonania cesji wierzytelności. Niezależnie od powyższego, argumentacja skarżącej opiera się na założeniu, że Narodowy Bank Polski nie nabył skutecznie wierzytelności od Banku w W.. W tym zakresie skarżąca kwestionuje skuteczność czynności prawnych stanowiących podstawę wcześniejszego wpisu Narodowego Banku Polskiego jako wierzyciela hipotecznego. Kwestie te nie mogą podlegać ponownemu badaniu w postępowaniu wieczystoksięgowym. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się bowiem, że postępowanie wieczystoksięgowe ma charakter formalny, a zakres badania sądu wyznacza art. 6268 § 2 k.p.c. Sąd wieczystoksięgowy bada jedynie treść i formę wniosku, treść i formę dokumentów stanowiących podstawę wpisu oraz treść księgi wieczystej. Nie jest natomiast powołany do prowadzenia I CSK 1090/24 8 postępowania dowodowego właściwego procesowi, rozstrzygania sporów między uczestnikami ani do ponownego badania materialnoprawnych podstaw wcześniejszych prawomocnych wpisów (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 6 października 2006 r., V CSK 214/06 i z 28 marca 2023 r., II CSKP 882/22). Odnosząc się do powołanej przez skarżącą przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., należy stwierdzić, że uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (vide: pkt 12 lit. c) nie zawiera również argumentacji pozwalającej na uznanie, iż przesłanka ta została wykazana. Skarżąca nie wykazała, że w sprawie doszło do oczywistego naruszenia prawa, ani że zapadło orzeczenie oczywiście wadliwe. Skarżąca wywodzi oczywistą zasadność skargi kasacyjnej z twierdzenia, że podstawą wpisu Skarbu Państwa jako wierzyciela hipotecznego było oświadczenie Narodowego Banku Polskiego odnoszące się do wierzytelności, która nie przysługiwała temu podmiotowi, a ponadto że Sądy obu instancji wadliwie zastosowały art. 6 ust. 3, 7 i 8 ustawy z dnia 12 lutego 2009 r. o udzielaniu przez Skarb Państwa wsparcia instytucjom finansowym oraz błędnie oceniły znaczenie art. 95 ust. 4 i 5 ustawy – Prawo bankowe. Argumentacja ta nie pozwala na przyjęcie, że wadliwość zaskarżonego orzeczenia ma charakter oczywisty. Ocena zasadności stanowiska prezentowanego przez skarżącą wymagałaby przeprowadzenia szerokiej analizy prawnej obejmującej zagadnienia skutków przelewu wierzytelności na zabezpieczenie, wpływu ogłoszenia upadłości Banku w W. na los wierzytelności objętych zabezpieczeniem, charakteru prawnego następstwa przewidzianego w art. 6 ust. 7 i 8 powołanej ustawy, znaczenia regulacji intertemporalnych związanych z nowelizacją Prawa bankowego, a także zakresu kognicji sądu wieczystoksięgowego. Dlatego też już sam stopień złożoności podnoszonej problematyki wyklucza możliwość przyjęcia, że ewentualne naruszenie prawa miałoby charakter oczywisty. Podnoszone zarzuty nie wykazują również, aby zaskarżone orzeczenie było dotknięte kwalifikowanym, oczywistym naruszeniem prawa. Skarżąca kwestionuje przede wszystkim dokonaną przez Sądy meriti ocenę prawną i zastosowanie przepisów do okoliczności sprawy, nie wykazując jednocześnie, aby stanowisko to pozostawało w oczywistej sprzeczności z brzmieniem przepisów lub utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego. Mając I CSK 1090/24 9 na względzie powyższe, należało stwierdzić, iż skarżąca ostatecznie nie wykazała, że niniejsza skarga jest oczywiście uzasadniona. Wskazać należy również, że nie zachodzi nieważność postępowania, którą Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art. 39813 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c., obciążając nimi na podstawie art. 520 § 3 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1, art. 39821 k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c. uczestniczkę, która przegrała sprawę w postępowaniu kasacyjnym. (A.G.) [a.ł]