I CSK 1081/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Pawłyszcze
27 sierpnia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 27 sierpnia 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa J.K. i M.K.
przeciwko Bank S.A. w W.
o ustalenie i zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Bank S.A. w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 16 września 2024 r., V ACa 1544/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od Bank S.A. w W. na rzecz J.K. i M.K. po 2700
(dwa tysiące siedemset) zł kosztów postępowania kasacyjnego.
(G.G.)
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 29 czerwca 2022 r., II C 1101/19, Sąd Okręgowy w Warszawie
oddalił powództwo o ustalenie nieważności umowy kredytu, oddalił powództwo
o zapłatę z tytułu nieważności umowy, zasądził od banku na rzecz powodowych
kredytobiorców 109 914,02 zł z odsetkami tytułem zwrotu części rat z tytułu
nieważności niektórych postanowień umowy i oddalił powództwo w pozostałym
zakresie.
W toku postępowania powódka zmarła, a w jej miejsce wstąpili następcy
prawni w osobach córki i drugiego powoda. Postanowieniem z 9 lutego 2024 r. sąd
odwoławczy podjął postępowanie z udziałem następców prawnych zmarłej.
W związku z tym kredytobiorca zmodyfikował wnioski apelacyjne i wniósł, aby obok
I CSK 1081/25
2
ustalenia nieważności umowy sąd zasądził dochodzoną sumę w całości na jego
rzecz.
Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Warszawie
zmienił wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób, że ustalił nieważność umowy,
zasądził od banku na rzecz kredytobiorcy – w miejsce sumy zasadzonej przez Sąd
pierwszej instancji - 94 484,07 zł z odsetkami od 20 września 2019 r. i oddalił
apelacje stron w pozostałym zakresie.
Sąd drugiej instancji ustalił, że 30 maja 2008 roku powodowie zawarli
z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu w wysokości
300 000,00 zł, denominowanego (waloryzowanego) do franka szwajcarskiego
(CHF), na okres 300 miesięcy. W umowie określono, że wysokość kredytu w CHF
zostanie określona według kursu kupna CHF, zgodnie z „Tabelą kursów”
obowiązującą w banku w dniu wypłaty. O wysokości wykorzystanego kredytu w
CHF, wysokości odsetek w okresie karencji oraz wysokości rat kapitałowo -
odsetkowych w wyżej wymienionej walucie bank miał informować kredytobiorców w
terminie 7 dni od dnia całkowitego wykorzystania kredytu na zasadach określonych
w umowie. Kredyt został wypłacony w złotych, przy jednoczesnym przeliczeniu na
CHF według kursu kupna obowiązującego w banku w dniu wykorzystania danej
transzy. Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych określona została w CHF, a ich
spłata następować miała w złotych po uprzednim przeliczeniu rat i należnych
odsetek według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów”
obowiązującą w banku w dniu spłaty. Od 21 lipca 2008 r. do 20 czerwca 2019 r.
kredytobiorcy wpłacili na rzecz pozwanego banku 261 268,55 zł tytułem spłaty rat
kapitałowo - odsetkowych. Hipotetyczne raty kapitałowo — odsetkowe ustalone z
wyłączeniem postanowień waloryzacyjnych, należne bankowi w tym okresie
wynosiły 151 354,53 zł, a zatem różnica stanowi nadpłatę w wysokości 109 914,02
zł.
Sąd drugiej instancji uznał, że postanowienia umowy nie były indywidualnie
uzgodnione, gdyż swoboda kredytobiorców sprowadzała się do określenia kwoty
potrzebnego im kredytu i jego przeznaczenia. Treść umowy została przygotowana
jednostronnie przez bank, co stwarza domniemanie faktyczne, iż brak było tu
I CSK 1081/25
3
jakichkolwiek indywidualnych negocjacji. Umowa zawiera postanowienia
wprowadzające mechanizm indeksacji i wyznaczające kursy walut, które określają
główne świadczenia stron, jednak te postanowienia nie zostały sformułowane w
sposób jednoznaczny. Instytucje finansowe muszą zapewnić kredytobiorcom
informacje wystarczające do podjęcia przez nich świadomych i rozważnych decyzji,
tymczasem bank nie udowodnił, że zrealizował ciążący na nim obowiązek
informacyjny.
Sąd Apelacyjny ocenił, że postanowienia umowy odwołujące się w zakresie
ustalania kursu waluty CHF do wewnętrznych tabel kursów banku są niedozwolone.
Usunięcie abuzywnych postanowień z umowy skutkuje brakiem możliwości
ustalenia kursu wymiany i oprocentowania, a w konsekwencji brakiem możliwości
wykonywania umowy w obowiązującym dotychczas kształcie. Łącząca strony
umowa, po wyeliminowaniu z niej postanowień niedozwolonych, które określają
główne świadczenia stron i są elementami przedmiotowo istotnymi umowy
kredytowej, nie może być w dalszym ciągu wykonywana, zaś w polskim systemie
prawnym nie ma przepisu, który nadawałby się do uzupełnienia luki powstałej
wskutek eliminacji abuzywnego postanowienia wprowadzającego do umowy
klauzulę indeksacyjną. Wobec uznania umowy za nieważną, świadczenia spełnione
przez kredytobiorców na postawie tej umowy są nienależne .Kredytobiorcom
przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków pieniężnych, jako świadczenia
nienależnego (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.) niezależnie od tego, czy i
w jakim zakresie są dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty
kredytu.
Pozwany bank zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną i
wniósł o jej przyjęcie do rozpoznania ze względu na następujące zagadnienia
prawne:
1) czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu
postanowienia abuzywnego, tj. na etapie, poprzedzającym etap zastępowania
postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym, dopuszczalne jest
ustalenie treści umowy (stosunku prawnego) w zakresie, który był regulowany
przez abuzywną normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art.
I CSK 1081/25
4
41 ustawy - Prawo wekslowe lub art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. lub art. 56 k.c.
w zw. ze wskazanymi w przypisie kilkudziesięcioma przepisami, z których na
zasadzie analogii iuris lub analogii legis wynika, że w polskim prawie obowiązuje
generalna norma, zgodnie z którą wartość waluty obcej określa się według kursu
średniego NBP;
2) czy oceniając możliwości obowiązywania umowy kredytu indeksowanego
do franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia abuzywnego zgodnie
z prawem krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny z dnia zawarcia umowy,
dnia powstania sporu czy dnia orzekania;
3) czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego
do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej
jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych
zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka miałby miejsce, gdyby umowa nie
zawierała tego abuzywnego postanowienia;
4) czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który
znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej
Klauzuli Kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na
potrzeby operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie
kredytu;
5) czy rozważając unieważnienie umowy o kredyt indeksowany do waluty
obcej na skutek uznania, że postanowienia odsyłające do tabeli kursów (klauzula
kursowa) mają charakter niedozwolony należy mieć na względzie wyłącznie
oświadczenie kredytobiorcy, czy badać również, czy określone rozstrzygnięcie
prowadzi do zrealizowania celu dyrektywy 93/13;
6) czy w przypadku orzeczenia o bezskuteczności umowy kredytu
indeksowanego do waluty obcej w oparciu o przepisy o postanowieniach
abuzywnych (art. 3851 i nast. k.c.) bank pozostaje w opóźnieniu wobec
kredytobiorcy co do zwrotu kwot uiszczonych w wykonaniu umowy w okresie przed
złożeniem przez kredytobiorcę, po pouczeniu przez sąd, oświadczenia w
przedmiocie woli utrzymania w mocy umowy wobec abuzywności postanowień
umownych a w konsekwencji czy dopuszczalne jest naliczanie odsetek za
I CSK 1081/25
5
opóźnienie (art. 481 § 1 k.c.) za okres do chwili złożenia przez prawidłowo
poinformowanego o skutkach bezskuteczności umowy kredytobiorcę oświadczenia
w przedmiocie woli utrzymania umowy w mocy.
Jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
pozwany bank wskazał również, że w sprawie zachodzi potrzeba wykładni art. 3851
§ 1 i 2 k.c. wywołujących rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego,
dotyczące tego, które postanowienia charakterystyczne dla umów kredytu
indeksowanych do franka szwajcarskiego są abuzywne w przypadku stwierdzenia
przez sąd, że uprawnienie banku do ustalania kursu franka szwajcarskiego narusza
rażąco interesy konsumenta i jest niezgodne z dobrymi obyczajami: czy abuzywna
jest wówczas wyłącznie Klauzula Kursowa określająca sposób ustalenia wartości
franka szwajcarskiego, czy też wszystkie postanowienia dotyczące indeksacji
kredytu, tj. Klauzula Kursowa i Klauzula Ryzyka Walutowego stanowiąca, że
wysokość zobowiązań z umowy kredytu zależna jest od zmiennej na przestrzeni
obowiązywania umowy wartości waluty obcej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Bank nie objął wnioskiem o przyjęcie skargi do rozpoznania zagadnienia
abuzywności postanowień umowy przewidujących dokonywanie przeliczeń złotych
na CHF i odwrotnie kursami ustalanymi jednostronnie przez bank. Natomiast
uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, do
rangi zasady prawnej podniesiono tezy, iż:
1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;
2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także
w pozostałym zakresie.
I CSK 1081/25
6
Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają
przyjęcie skargi kasacyjnej, gdyż wykluczają trwanie stosunku prawnego po
usunięciu z treści umowy źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku
o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu
drugiej instancji o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych
ustanowionych w umowie lub zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu
indeksowanego do waluty obcej.
Nie ma podstaw do pozbawienia kredytobiorcy odsetek za okres przed
potwierdzeniem przez kredytobiorcę woli upadku umowy. Możliwość przywrócenia
mocy prawnej niedozwolonemu postanowieniu umowy oświadczeniem
konsumenta, ze skutkiem ex tunc, nie pozbawia wymagalności roszczenia
konsumenta o zwrot nienależenie spełnionych świadczeń. Jeżeli konsument żąda
od przedsiębiorcy świadczenia z powołaniem się na niedozwolony charakter
niektórych postanowień umowy, to dostatecznie wyraża swoje stanowisko co
ważności umowy lub jej części, a jego roszczenie staje się wymagalne zgodnie z
art. 455 k.c., tj. z upływem czasu koniecznego do oceny przez przedsiębiorcę
zasadności żądania zapłaty. Artykuł 3851 § 1 k.c. nie ustanawia wyjątków od
zasady z art. 455 k.c., ponieważ reguluje inne zagadnienie – przesłanki uznania
postanowienia umowy za niedozwolone i skutek prawny takiego uznania w postaci
niezwiązania konsumenta tym postanowieniem; nie odnosi się do terminu
spełnienia świadczeń powstających na skutek nieważności postanowienia umowy
lub całej umowy.
Odnośnie zagadnienia, w świetle którego stanu prawnego należy oceniać
ważność umowy (z dnia zawarcia umowy, dnia powstania sporu czy dnia
orzekania), to art. 316 § 1 k.p.c. dopuszcza tylko stan prawny z dnia orzekania.
Jednak stan ten obejmuje także reguły intertemporalne, zazwyczaj przewidujące
stosownie nowych przepisów tylko do umów zawartych po dniu wejścia w życie
nowych przepisów. A braku przepisów intertemporalnych reguła ta obowiązuje na
podstawie art. 3 k.c.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
I CSK 1081/25
7
Na podstawie art. 98 k.p.c. kredytobiorcy przysługuje od skarżącego zwrot
kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki
minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia
Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
(G.G.)
[SOP]
