I CSK 1067/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Dończyk
29 maja 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 29 maja 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa B. spółki akcyjnej w S.
przeciwko L. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w W.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej B. spółki akcyjnej w S.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach
z 26 września 2023 r., V AGa 516/21,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. obciąża powódkę kosztami postępowania kasacyjnego,
pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu.
(A.G.)
UZASADNIENIE
Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze
kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący
wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego
w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie
i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które –
zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi
I CSK 1067/24
2
kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach
Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Katowicach z 26 września 2023 r. (sygn. akt V AGa 516/21), pełnomocnik
powódki B. spółki akcyjnej w S., oparł wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania na
przyczynie określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., wskazując na występowanie
istotnego zagadnienia prawnego, ujętego w dwóch pytaniach. Pierwsze
obejmowało pytanie czy w sytuacji dochodzenia przez powoda roszczenia w
oparciu o zawartą z pozwanym umowę sprzedaży, dokonanie przez sąd oceny
przejawów woli osoby, dokonującej czynności (pozwanego) z drugą stroną
(powódką), przez pryzmat art. 60 k.c., jako niekwalifikującej tejże woli, jako
nakierunkowanej na zawarcie umowy sprzedaży, zwalnia całkowicie sąd od oceny
przejawów tej woli według zasad przewidzianych w art. 65 k.c., a więc
ewentualnego zakwalifikowania tejże (według reguł tzw. kombinowanej wykładni),
jako innej czynności prawnej, względnie zakwalifikowanie jej wprost, jako czynności
prawnie irrelewantnej? Drugie pytanie – aktualizujące się w razie odpowiedzi
twierdzącej na pierwsze pytanie - czy art. 378 w zw. z art. 321 k.p.c. stoi na
przeszkodzie temu, lub może wręcz odwrotnie - obliguje - aby sąd odwoławczy, po
zastosowaniu do uzewnętrznionej woli stron, reguł wykładni określonych w art. 65
k.c., i dojściu do przekonania o innych, niż postulowane przez powoda, skutkach
oświadczenia woli (art. 60 k.c.) w sferze zobowiązaniowej, rozpatrzył roszczenie
powoda również na innej podstawie prawnej, niż wskazywana w pozwie i w toku
obu instancji, i - w sytuacji stwierdzenia kwalifikowania stanu faktycznego pod inną
normę prawną - dokonał rozstrzygnięcia sporu również przez pryzmat przepisów
niewskazywanych, jako podstawa roszczenia?
Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem, za zagadnienie prawne
w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. uznaje się zagadnienie nowe i dotychczas
niewyjaśnione, mające charakter istotny i ściśle jurydyczny, dające się przedstawić
w sposób syntetyczny i oderwany od kontrowersji dotyczących ustaleń faktycznych
lub oceny dowodów (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 22 grudnia 2008 r.,
III CSK 285/08). Chodzi o zagadnienie abstrakcyjne, którego wyjaśnienie przyczyni
I CSK 1067/24
3
się do rozwoju jurysprudencji i będzie miało znaczenie nie tylko dla oceny
konkretnej sprawy, lecz także dla innych podobnych przypadków. Wymóg
przedstawienia zagadnienia w sposób ogólny i abstrakcyjny ma na celu
umożliwienie Sądowi Najwyższemu udzielenia uniwersalnej odpowiedzi,
niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia jednostkowego sporu.
Przy czym sformułowanie zagadnienia prawnego, jako przesłanki przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinno
cechować się analogiczną wagą jak pytanie prawne kierowane przez sąd drugiej
instancji na podstawie art. 390 § 1 k.p.c., nie tylko w zakresie formy, lecz przede
wszystkim treści, tj. dotyczyć poważnych wątpliwości interpretacyjnych, które nie
dają się rozwikłać przy zastosowaniu powszechnie przyjętych reguł wykładni,
a których rozstrzygnięcie ma znaczenie wykraczające poza ramy konkretnej sprawy
(zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13, z 14
września 2012 r., I UK 218/12, z 8 maja 2015 r., III CZP 16/15 oraz z 24
października 2012 r., I PK 129/12). Przede wszystkim chodzi o jurydyczne
przedstawienie analizy stanu prawnego, orzecznictwa oraz wynikającego z tego
problemu prawnego o takiej wadze, aby mógł być uznany za istotne zagadnienie
prawne (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 15 listopada 2007 r., II PK
159/07). Podkreśla się konieczność wskazania na występujące rozbieżności
interpretacyjne przy rozstrzyganiu przedstawionego zagadnienia prawnego
w orzecznictwie lub nauce prawa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 10
maja 2018 r., I CSK 798/17, z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 585/17 oraz z 8 kwietnia
2018 r., V CSK 577/17).
Podstawowym celem postępowania kasacyjnego – poza sytuacją określoną
w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. – jest ochrona interesu publicznego poprzez
zapewnienie jednolitości wykładni prawa oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój
jurysprudencji (postanowienie Sądu Najwyższego z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99).
Z tego względu przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z powołaniem się na
występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego wymaga wykazania
przez skarżącego – w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie – wskazanych wyżej
wymagań. Na etapie przedsądu brak jest podstaw do poszukiwania tych przesłanek
wyłącznie w treści zarzutów kasacyjnych czy też w uzasadnieniu podstaw skargi
I CSK 1067/24
4
kasacyjnej – obowiązek ich wykazania spoczywa na stronie skarżącej i nie może
być przedmiotem rekonstrukcji dokonywanej przez Sąd Najwyższy (zob.
postanowienie Sądu Najwyższego z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr
7-8, poz. 147).W konsekwencji, ocena spełnienia powołanych przesłanek przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania dokonywana jest wyłącznie w oparciu
o argumentację przedstawioną w uzasadnieniu wniosku.
W niniejszej sprawie skarżąca nie spełniła tych wymogów. Zagadnienie
dotyczące zastosowania art. 65 k.c. w zw. z art. 60 k.c. opiera się na błędnym
założeniu co do zakresu jego stosowania. Przepis ten odnosi się do wykładni
oświadczeń woli, które zostały złożone i których znaczenie budzi wątpliwości.
W sytuacji, w której sąd ustalił, że nie doszło do złożenia oświadczenia woli – a tym
samym nie doszło do zawarcia umowy np. umowy sprzedaży – nie zachodzi
potrzeba jego wykładni. Wykładnia nie może dotyczyć aktu, który nie zaistniał.
Z uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego wynika, że rozstrzygnięcie sprawy
opierało się na szczegółowej analizie stanu faktycznego, w tym ustaleniu, iż osoby
działające w imieniu rzekomego pracownika pozwanej podszywały się pod jej
przedstawicieli, a pozwana nie potwierdziła żadnej czynności prawnej, która
mogłaby prowadzić do zawarcia umowy sprzedaży. Sąd jednoznacznie wskazał, że
nie doszło do zawarcia umowy między stronami, a ewentualne działania osób
trzecich nie mogą być przypisane pozwanej jako wyraz jej woli. Wykładnia
oświadczeń woli, zgodnie z art. 65 § 2 k.c., należy do sądu meriti i powinna
uwzględniać całokształt okoliczności sprawy, w tym zgodny zamiar stron i cel
umowy. W sytuacjach, w których sąd dokonuje wykładni w sposób sprzeczny z tymi
regułami, skarga kasacyjna może zostać oparta na przesłance jej oczywistej
zasadności. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 8 maja 2018 r., V CSK
617/17). Jednak w niniejszej sprawie sąd drugiej instancji nie dokonywał wykładni
oświadczenia woli, lecz ustalił, że nie doszło do jego złożenia. W konsekwencji nie
sposób mówić o naruszeniu reguł wykładni, skoro sąd jej nie przeprowadzał.
Brak jest również podstaw do uznania, że w sprawie aktualizuje się drugie ze
sformułowanych w skardze kasacyjnej zagadnień prawnych na tle art. 378 § 1
k.p.c. w zw. z art. 321 k.p.c. Zagadnienie prawne musi być przydatne dla
rozstrzygnięcia skargi kasacyjnej. Z tej perspektywy należy zauważyć, że
I CSK 1067/24
5
zagadnienie prawne ma związek z podniesionym w skardze kasacyjnej w ramach
podstawy z art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. zarzutem naruszenia art. 378 § 1 k.p.c.
Powódka zarzuciła w nim niedokonanie kontroli wyroku Sądu pierwszej instancji
w granicach apelacji, tj. w postulowanym w apelacji przez skarżącą zakresie analizy
treści zachowania strony pozwanej w kontekście potwierdzenia zawarcia umowy
(przez pryzmat art. 60 i 65 k.c.). W ramach tego zarzutu powódka nie podniosła
braku poszukiwania przez Sąd drugiej instancji – w ramach wynikającego jego
zdaniem z art. 378 § 1 k.p.c. obowiązku - alternatywnych podstaw prawnych
uzasadniających uwzględnienie dochodzonego powództwa opartego na
twierdzeniu, że pomiędzy stronami doszło do zawarcia umowy sprzedaży, a co
wykluczył Sąd drugiej instancji. Co jednak istotniejsze, w skardze kasacyjnej nie
sformułowano zarzutu naruszenia jakichkolwiek przepisów prawa materialnego,
które hipotetycznie mogłyby stanowić alternatywne podstawy uzasadniające
powództwo dochodzone przez powódkę. Z tych względów tak sformułowane
zagadnienie prawne nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia o zasadności skargi
kasacyjnej.
Dodatkowo należy zauważyć, że zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c., Sąd
Najwyższy związany jest ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji i nie może
ich weryfikować w ramach kontroli kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie służy
ponownej ocenie materiału dowodowego ani korekcie błędów w ustaleniach
faktycznych. W sytuacji, w której wątpliwości skarżącej koncentrują się przede
wszystkim wokół tego, czy sąd prawidłowo ocenił przejawy woli stron i zasadnie
uznał, że nie doszło do zawarcia umowy sprzedaży, nie sposób mówić
o zagadnieniu prawnym o charakterze abstrakcyjnym, wymagającym
rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy. Kwestie te mieszczą się w granicach
zwykłego procesu stosowania prawa i nie wykraczają poza ramy typowego sporu
interpretacyjnego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że próba
przeniesienia sporu o ocenę dowodów do postępowania kasacyjnego stanowi
nadużycie funkcji tego środka zaskarżenia, który nie służy weryfikacji ustaleń
faktycznych, lecz rozstrzyganiu zagadnień prawnych o znaczeniu systemowym.
Istotne zagadnienie prawne musi mieć znaczenie dla praktyki orzeczniczej i nie
może ograniczać się do polemiki z oceną dowodów czy subsumpcją konkretnego
I CSK 1067/24
6
stanu faktycznego. Skarga kasacyjna nie służy rozstrzyganiu kazuistycznych
wątpliwości wynikających z indywidualnego przebiegu sprawy, lecz powinna
zmierzać do rozwiązania problemu o charakterze systemowym (zob. postanowienia
Sądu Najwyższego: z 30 kwietnia 2015 r., V CSK 598/14, z 8 maja 2018 r., V CSK
617/17, z 23 czerwca 2015 r., IV CSK 769/14, z 3 czerwca 2016 r., IV CSK 768/15,
z 30 kwietnia 2015 r., V CSK 598/14 i z 18 stycznia 2023 r., III PSK 27/22).
W istocie, argumentacja skarżącej zmierza do zakwestionowania ustaleń
faktycznych dokonanych przez Sąd drugiej instancji, co stanowi niedopuszczalną
próbę oparcia skargi kasacyjnej na zarzutach, o których mowa w art. 3983 pkt 3
k.p.c., a które nie mogą być skutecznie podnoszone w postępowaniu kasacyjnym.
Skarżąca nie wykazała, że mamy do czynienia z istotnym zagadnieniem
prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. także dlatego, że uzasadnienie
wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej nie zawiera wystarczających argumentów –
w szczególności pogłębionej analizy dorobku orzeczniczego Sądu Najwyższego ani
wypowiedzi doktryny prawniczej, które uzasadniałyby potrzebę zajęcia stanowiska
w interesie publicznym. Wszystkie przepisy na tle, których sformułowano
zagadnienia prawne, były przedmiotem wielokrotnych wypowiedzi w orzecznictwie
Sądu Najwyższego, w tym składach powiększonych, jak również były przedmiotem
obszernych i wieloaspektowych wypowiedzi w piśmiennictwie prawniczym.
Sformułowane pytania prawne nie mają charakteru ogólnego i abstrakcyjnego, lecz
odnoszą się do oceny konkretnego stanu faktycznego i subsumpcji, co nie spełnia
kryteriów istotnego zagadnienia. Samo wyrażenie wątpliwości co do stanowiska
sądu drugiej instancji nie stanowi wystarczającej podstawy do wzruszenia
prawomocnego orzeczenia. Postępowanie kasacyjne nie pełni funkcji trzeciej
instancji, lecz ma charakter nadzwyczajny i służy zapewnieniu jednolitości wykładni
prawa (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 26 stycznia 2012 r., I PK 124/11).
Nie sposób również doszukiwać się przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej
wyłącznie w uzasadnieniu jej podstaw, gdyż nie jest to rolą Sądu Najwyższego na
tym etapie postępowania.
Wskazać należy również, że w sprawie nie zachodzi nieważność
postępowania, którą Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę z urzędu – w granicach
zaskarżenia – zgodnie z art. 39813 § 1 k.p.c.
I CSK 1067/24
7
Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
O kosztach postępowania kasacyjnego – na stosowny wniosek zawarty
w odpowiedzi na skargę kasacyjną – orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c.,
obciążając nimi, zgodnie z art. 98 § 1, art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., powódkę, która
przegrała sprawę w postępowaniu kasacyjnym.
(A.G.)
[r.g.]
Dariusz Dończyk
