I CSK 101/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Monika Koba
28 maja 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 28 maja 2026 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku G.R.
z udziałem E.R.
o podział majątku wspólnego,
na skutek skargi kasacyjnej G.R.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Olsztynie
z 16 lipca 2024 r., IX Ca 577/24,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika kwotę
2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek
ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia
doręczenia wnioskodawczyni odpisu niniejszego postanowienia
do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 16 lipca 2024 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie orzekając na
skutek apelacji wnioskodawczyni G.R. i uczestnika E.R. zmienił postanowienie
końcowe Sądu Rejonowego w Szczytnie z 12 lutego 2024 r., rozstrzygające o
podziale majątku wspólnego zainteresowanych w ten sposób, że umorzył
I CSK 101/25
2
postępowanie apelacyjne wywołane apelacją wnioskodawczyni od punktu VII
zaskarżonego postanowienia (punkt I.), oddalił apelację wnioskodawczyni w
pozostałej części (punkt II.), zmienił zaskarżone postanowienie w punkcie VIII w ten
sposób, że zasądzoną nim od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni kwotę 5 000 zł
obniżył do kwoty 2 000 zł, płatną do dnia 16 sierpnia 2024 r. z ustawowymi
odsetkami za opóźnienie na wypadek uchybienia temu terminowi (punkt III.), oddalił
apelację uczestnika w pozostałym zakresie (punkt IV) oraz oddalił wnioski
wnioskodawczyni i uczestnika o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego
(punkt V.).
Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez
wnioskodawczynię G.R.
Skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołała się na
przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
Jej zdaniem w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, na tle
wzajemnej relacji i wykładni art. 31 § 1 i 2 k.r.o., art. 45 § 1 k.r.o., art. 415 k.c.,
a także art. 567 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 684 k.p.c., a mianowicie: „Czy
w postępowaniu o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej
między małżonkami (art. 567 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 684 k.p.c.), w ramach
rozliczeń dokonywanych w oparciu o przepis art. 45 § 1 k.r.o. mogą być
rachunkowo uwzględniane potencjalne, możliwe do osiągnięcia w trakcie
wspólności majątkowej małżeńskiej dochody z działalności zarobkowej małżonka,
które jednak nie weszły do tego majątku z przyczyn przez niego zawinionych,
w wyniku podjętych przezeń działań celowych, zmierzających do uszczuplenia
majątku wspólnego kosztem drugiego małżonka, a w związku z tym, czy sąd
z urzędu rozstrzyga o roszczeniach wynikających z zawinionego przez jednego
z małżonków zmniejszenia wysokości dochodów w okresie wspólności majątkowej
małżeńskiej, które zgodnie z art. 31 § 2 pkt. 1 k.r.o. powinny wejść do majątku
wspólnego?”.
Uczestnik w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę przyjęcia jej
do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
I CSK 101/25
3
Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego
rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej
doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi
swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy
przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne
zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi
nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd
Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej
okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne
i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być
osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze
publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej
pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją
sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania
prawa w każdej indywidualnej sprawie.
W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że wskazanie
przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nakłada na skarżącego obowiązek
przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami
prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono
rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie
nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych
spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa. Zagadnienie nie może mieć charakteru
kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do
kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego
orzeczenia (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ
35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC
2002, nr 12, poz. 151, i z 30 kwietnia 2015 r., V CSK 598/14, niepubl.).
Skarżąca nie wykazała, że w sprawie ujawniło się zagadnienie wykładnicze
o problemowym czy precedensowym charakterze, którego wyjaśnienie wymagałoby
zaangażowania Sądu Najwyższego i sprzyjało rozwojowi prawa.
I CSK 101/25
4
Przede wszystkim sformułowane przez wnioskodawczynię zagadnienie nie
będzie miało wpływu na rozstrzygnięcie sprawy w której wniesiono skargę.
Skarżąca czyni w nim bowiem założenie, że dochody z działalności zarobkowej nie
weszły do majątku wspólnego z przyczyn zawinionych przez współmałżonka
(uczestnika), w wyniku podjętych przez niego celowych działań zmierzających do
uszczuplenia majątku wspólnego kosztem drugiego małżonka (wnioskodawczyni).
Z podstawy faktycznej zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika natomiast, że
działalność gospodarcza nie przyniosła w 2015 r. dochodów jakie małżonkowie
uzyskiwali uprzednio z przyczyn obiektywnych związanych z rozpadem małżeństwa
stron i dezorganizacją prowadzonej przez małżonków działalności. Całokształt
zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego doprowadził Sądy meriti do
przekonania, że wnioskodawczyni nie wykazała by działalność w tym okresie
przyniosła dochody ani by nie uzyskanie dochodów nastąpiło z przyczyn
zawinionych przez uczestnika i wynikających z jego celowych działań. Sąd
Okręgowy podkreślił, że do gwałtownego zakończenia związku małżeńskiego stron,
utraty zainteresowania przez uczestnika aktywnością zawodową i pomnażaniem
majątku było wykrycie wielokrotniej zdrady małżeńskiej wnioskodawczyni. Problemy
z tym związane zważywszy na specyfikę działalności gospodarczej prowadzonej
przez małżonków wpłynęły na ograniczenie działalności zawodowej obojga
zainteresowanych w 2015 r. i możliwość efektywnego zarządzania majątkiem
wspólnym (k. 2340-2341 i k. 24-26 uzasadnienia Sądu Okręgowego). W sprawie
nie zaistniała zatem sytuacja, by uczestnik celowo doprowadził do nie uzyskania
przychodów z działalności gospodarczej.
Opierając wniosek na założeniach sprzecznych z podstawą faktyczną
zaskarżonego rozstrzygnięcia skarżąca nie uwzględniła, że skarga kasacyjna jest
instrumentem prawidłowości stosowania prawa przez sądy, a nie instrumentem
kontroli ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia. Nie
można zatem przenosić do postępowania kasacyjnego sporów dotyczących stanu
faktycznego, gdyż jego ustalenie należy do sądów meriti, a Sąd Najwyższy nie ma
w tym zakresie żadnych ustrojowych ani procesowych kompetencji (zob. m.in.
wyrok Sądu Najwyższego z 14 stycznia 2000 r., I CKN 1169/99, OSNC 1169/99,
OSNC 2000, nr 7-8, poz. 139 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca
I CSK 101/25
5
2014 r., IV CSK 671/13, niepubl.). Podstawy skargi i wniosek o przyjęcie skargi do
rozpoznania nie może być zatem konstruowany na alternatywnym stanie
faktycznym, także wtedy gdy ma to miejsce pod pozorem naruszenia prawa
materialnego.
Ubocznie dostrzeżenia wymaga, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego
wyjaśniono, że w świetle art. 45 i 46 k.r.o. oraz art. 567 § 1 k.p.c., w skład majątku
wspólnego podlegającego podziałowi wchodzą składniki majątkowe istniejące
w nim w chwili ustania wspólności i znajdujące się w nim jeszcze faktycznie w chwili
dokonywania podziału. W ramach postępowania działowego rozliczeniu podlega
całość stosunków majątkowych między małżonkami według stanu na dzień ustania
wspólności, natomiast przedmiotem podziału pozostaje stan czynny masy
majątkowej w czasie orzekania o podziale (tylko aktywa). Sąd nie uwzględnia przy
podziale majątku wspólnego składników majątku, które po dniu ustania wspólności,
a przed dniem podziału, zostały zbyte, utracone, zniszczone lub zużyte przez oboje
małżonków lub jednego z nich. Na wniosek zainteresowanych rachunkowo
uwzględnia ich wartość, jeśli z ustaleń konkretnego przypadku wynika, że zostały
zbyte lub zużyte bezpodstawnie, roztrwonione lub umyślnie zniszczone. Każdy
bowiem z małżonków może żądać rozliczenia z tytułu nieuzasadnionego zbycia
i roztrwonienia przez drugiego małżonka składników majątku wspólnego.
Roszczenie takie ma charakter odszkodowawczy i swą ogólną podstawę znajduje
w art. 415 k.c., może zatem obejmować nie tylko powstałą stratę ale i utracone
korzyści, które weszłyby do majątku wspólnego. Rozliczenie zaś tej straty
przeprowadza się między innymi w sposób, że kwoty, które małżonek obowiązany
jest zwrócić na rzecz majątku wspólnego dolicza się do wartości tego majątku,
a następnie zalicza na udział małżonka zobowiązanego do zwrotu (zob. m.in.
postanowienia Sądu Najwyższego z 17 kwietnia 2000 r., V CKN 25/00; z 12 maja
2016 r., IV CSK 600/15; z 30 czerwca 2016 r., I CSK 458/15; z 5 października
2016 r., III CSK 382/15; z 30 kwietnia 2019 r., I CSK 185/18; i z 10 lipca 2020 r.,
II CSK 583/18).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi także wątpliwości, że
w przypadkach w których brak podstaw do analogicznego stosowania do
rozliczenia małżonków art. 415 k.c., a zatem w tych wszystkich przypadkach,
I CSK 101/25
6
w których – tak, jak ma to miejsce w badanej sprawie - nie wykazano zawinionego
działania małżonka na szkodę majątku wspólnego lub celowego ukrycia
uzyskanych przychodów, za podstawę rozliczenia pożytków (przychodów) nie
można przyjąć pożytków (przychodów) potencjalnie możliwych do uzyskania, lecz
jedynie pożytki realnie uzyskane (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego
z 7 stycznia 2009 r., II CSK 390/08 i z 6 grudnia 2016 r., II CSK 267/16).
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które
w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.
O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie
art. 530 § 3, art. 98 § 1 i 3 oraz art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art.
398²¹ k.p.c. oraz art. 13 § 2 k.p.c., a także § 4 ust. 1 pkt 8 w zw. z § 2 pkt 7 i w zw. z
§ 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia
22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023,
poz. 1964, ze zm.).
[A.T.]
[SOP]
