I CNP 64/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
22 października 2025 r.
SSN Marta Romańska
na posiedzeniu niejawnym 22 października 2025 r. w Warszawie
w sprawie ze skargi U. M. o stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w Lublinie
z 26 października 2023 r., II Ca 1245/22 ( II WSC 5/25),
wydanego w sprawie z wniosku U. M.
z udziałem T. M.
o podział majątku wspólnego,
1. odmawia przyjęcia skargi o stwierdzenie niezgodności
z prawem prawomocnego orzeczenia do rozpoznania;
2. stwierdza, że wnioskodawczyni i uczestnik ponoszą koszty
postępowania wywołanego skargą związane ze swym
udziałem.
[dr]
UZASADNIENIE
Wnioskodawczyni U. M. wniosła skargę o stwierdzenie niezgodności z
prawem prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w Lublinie z 26
października 2023 r., II Ca 1245/22 w części, w której Sąd ten oddalił jej apelację
od rozstrzygnięcia w przedmiocie rozliczenia jej nakładu z majątku osobistego na
majątek wspólny co do kwoty 91.350 zł, zawartego w postanowieniu Sądu
Rejonowego Lublin - Zachód w Lublinie z 28 czerwca 2022 r., I Ns 98/18,
wydanego w sprawie z udziałem T. M. o podział majątku wspólnego.
I CNP 64/25
2
Skarżąca zarzuciła, że zaskarżone postanowienie zostało wydane
z naruszeniem prawa materialnego, tj.: 45 § 1 k.r.o., jak również z naruszeniem
prawa procesowego, tj.: art. 567 § 1 k.p.c. oraz art. 383 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2
k.p.c. i jest ono niezgodne z art. 45 § 1 k.r.o., a przy tym spowodowało powstanie
w jej majątku szkody w konsekwencji wadliwego rozliczenia nakładu
wnioskodawczyni na majątek wspólny w postaci własnościowego prawa do lokalu
mieszkalnego i uwzględnienie w tym rozliczeniu tylko środków pochodzących
z likwidacji książeczki mieszkaniowej w kwocie 18,50 zł, a nieuwzględnienie
nakładu w postaci zwaloryzowanego wkładu lokatorskiego w kwocie 34.759,50 zł,
obecnie wartego 91.350 zł.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 5192 § 1 k.p.c. można żądać stwierdzenia niezgodności
z prawem prawomocnego postanowienia co do istoty sprawy sądu drugiej instancji
kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została
wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego postanowienia w drodze
przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Art. 5192 § 1
k.p.c. znajdujący zastosowanie do postępowań kończących się postanowieniem co
do istoty sprawy, stanowi odwzorowanie art. 4241 § 1 k.p.c. mającego zastosowanie
w postępowaniu procesowym.
Ocena zasadności skargi dokonywana jest przez Sąd Najwyższy przy
zastosowaniu autonomicznego pojęcia bezprawności, zgodnie z którym
orzeczeniem niezgodnym z prawem w rozumieniu art. 4241 k.p.c. i art. 5192 k.p.c.
jest orzeczenie oczywiście naruszające przepisy prawa, których wykładnia jest
ustalona (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 31 marca 2006 r., IV CNP 25/05,
OSNC 2007, nr 1, poz. 17 i z 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, OSNC 2007, nr 2, poz.
35; postanowienie Sądu Najwyższego z 26 lipca 2018 r., IV CNP 25/18 oraz wyrok
Trybunału Konstytucyjnego z 27 września 2012 r., Sk 4/11, OTK-A 2012/8/97, Dz.U.
2012, poz. 1104). Za niezgodne z prawem w rozumieniu art. 4241 § 1 k.p.c. może
być uznane orzeczenie sprzeczne z niewątpliwymi i niepodlegającymi różnej
wykładni przepisami, ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć oraz takie, które
zostało wydane w wyniku rażąco błędnej wykładni lub zastosowania prawa, które
I CNP 64/25
3
jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy prawniczej (zob. m.in. wyroki Sądu
Najwyższego: z 9 marca 2006 r., II BP 6/05, OSNP 2007, nr 3-4, poz. 42; z 31
marca 2006 r., IV CNP 25/05, OSNC 2007, nr 1, poz. 17; z 21 lutego 2007 r., I CNP
71/06; z 10 czerwca 2008 r., I BP 54/07; z 22 lipca 2010 r., I CNP 100/09; z 20
stycznia 2011 r., I BP 4/10, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 27 września 2012 r.,
SK 4/11, OTK-A 2012, nr 8, poz. 97).
Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia
podlega wstępnej ocenie w celu stwierdzenia, czy nie jest oczywiście bezzasadna
(art. 4249 k.p.c. a contrario). Celem wstępnej selekcji jest wyeliminowanie skarg,
które bez konieczności wnikliwej analizy prawnej podlegają oddaleniu. Oczywista
bezzasadność skargi stanowi kryterium dozwolonego jej wyłączenia, a ma miejsce
w sytuacji, gdy powołane podstawy skargi już przy pierwszej ocenie pokazują, że
faktycznie nie ma możliwości ich uwzględnienia, gdyż nie miały miejsca albo nie
mogły mieć wpływu na treść orzeczenia, nie ma zatem potrzeby prowadzenia
szerokiej analizy prawnej i dokonywania pogłębionego badania trafności
zaskarżonego orzeczenia, w odniesieniu do zastosowania prawa i jego wykładni.
Skarżąca kwestionuje wynik postępowania w sprawie II Ca 1245/22 o tyle,
o ile Sąd Okręgowy jako sąd drugiej instancji w sprawie nie uwzględnił
w rozliczeniu małżonków dzielących się majątkiem wspólnym świadczenia
w postaci zwaloryzowanego wkładu lokatorskiego w kwocie 34.759,50 zł, o obecnej
wartości 91.350 zł, które skarżąca miała przekazać z jej majątku osobistego na
majątek wspólny.
Art. 567 § 1 k.p.c. stanowi podstawę do rozstrzygnięcia w postępowaniu
o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między
małżonkami o żądaniu ustalenia nierównych udziałów małżonków w majątku
wspólnym oraz o tym, jakie wydatki, nakłady i inne świadczenia z majątku
wspólnego na rzecz majątku osobistego lub odwrotnie podlegają zwrotowi. O ile
jednak o nakładach z majątku wspólnego na majątki osobiste sąd w tym
postepowaniu rozstrzyga z urzędu, gdy ma ku temu stosowane dane, o tyle
o nakładach z majątków osobistych na majątek wspólny rozstrzyga wyłącznie na
wniosek. Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem Sądu Najwyższego strona
I CNP 64/25
4
żądająca rozliczenia nakładów poczynionych z majątku osobistego na majątek
wspólny jest zobowiązana do zgłoszenia roszczenia w prawidłowy sposób, gdyż
sąd nie jest zobowiązany do działania w powyższym zakresie z urzędu. Żądanie
takie strona oczekująca rozstrzygnięcia o nakładach poczynionych z majątku
osobistego (wcześniej odrębnego) na majątek wspólny powinna zatem zgłosić
w sposób precyzyjny i niebudzący wątpliwości na piśmie, w sposób odpowiadający
wymaganiom przewidzianym dla pozwu (zob. np. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 15 lutego 2018 r., I CSK 215/17; z 4 kwietnia 2012 r., I CSK
323/11; z 1 grudnia 2011 r., I CSK 78/11; z 16 października 1997 r., II CKN 395/97).
Sąd Rejonowy w kolejnych punktach postanowienia z 28 czerwca 2022 r.
rozstrzygnął o zgłoszonych, rozpoznanych i rozstrzygniętych w sprawie
roszczeniach. Gdy chodzi o roszczenia wnioskodawczyni o zwrot nakładu z jej
majątku osobistego na majątek wspólny, polegającego na przeznaczeniu środków
z jej książeczki mieszkaniowej na wykup wspólnego mieszkania Sąd drugiej
instancji wyjaśnił, że skarżąca nie zaskarżyła pkt 4 postanowienia Sądu
Rejonowego z 28 czerwca 2022 r. odnoszącego się do tego roszczenia, a zatem
rozstrzygnięcie to stało się prawomocne, zaś zarzuty apelacji w tym zakresie były
bezprzedmiotowe.
Sąd drugiej instancji wyjaśnił też, że w postępowaniu pierwszoinstancyjnym
skarżąca twierdziła, że wartość tego nakładu wynosiła 67.579 zł z tytułu kwoty
przekazanej przez bank prowadzący jej książeczkę mieszkaniową na rzecz
spółdzielni. W postępowaniu apelacyjnym wnioskodawczyni domagała się
rozliczenia z tego tytułu kwoty 34.759,50 zł, stanowiącej równowartość określonego
przez spółdzielnię, zwaloryzowanego wkładu mieszkaniowego na dzień 31 maja
1999 r. Sąd odwoławczy uznał, że powyższe żądania różnią się od siebie zarówno
co do żądanej kwoty, jak i okoliczności, w których miało nastąpić ich przesunięcie
z majątku osobistego wnioskodawczyni do majątku wspólnego. Co więcej, żądanie
dotyczące kwoty 67.579 zł zostało przez Sąd Rejonowy ocenione jako
niewykazane, gdyż nie miało odzwierciedlenia w zgromadzonym materiale
dowodowym mogącym posłużyć do ustalenia faktów objętych twierdzeniami
wnioskodawczyni. Jej żądanie dotyczące kwoty 34.759,50 zł z tego samego tytułu
Sąd Okręgowy uznał za sprekludowane, ponieważ skarżąca w postępowaniu przed
I CNP 64/25
5
tym Sądem zgłosiła je po raz pierwszy, co było równoznaczne z wystąpieniem
z nowym roszczeniem, podczas gdy nie nastąpiła taka zmiana okoliczności, która
by to usprawiedliwiała. Taka ocena prawna Sądu drugiej instancji nie narusza reguł
procesowych ustalonych w art. 383 k.p.c., a obowiązujących strony postępowania
i sąd przy rozpoznawaniu sprawy.
W świetle powyższego brak jest podstaw do przyjęcia, że wydane w sprawie
orzeczenie jest sprzeczne z przepisami prawa wymienionymi w skardze. Sąd
drugiej instancji nie mógł rozliczyć nakładów, o których wnioskodawczyni twierdziła,
że poniosła je z majątku osobistego na wspólny, gdy w ustalonej przez Sąd
Rejonowy podstawie faktycznej sporu brak było ustaleń o takim przesunięciu
majątkowym i jego zwaloryzowanej wartości. Zarzut naruszenia przez Sąd
Okręgowy art. 45 § 1 k.r.o. mógłby okazać się zasadny, gdyby takie ustalenia
dokonane zostały w sprawie, a Sądy meriti nie wyprowadziły z nich właściwych
konsekwencji prawnych. Podstawą skargi nie mogą być jednak zarzuty dotyczące
ustalenia faktów lub oceny dowodów (art. 4244 k.p.c.).
Z tych względów, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 4249 § 1 k.p.c., orzekł
jak w postanowieniu. O kosztach postępowania Sąd Najwyższy orzekł na
podstawie art. 520 § 1 k.p.c. w związku z art. 398 21 oraz z art. 391 § 1 i z art. 42412
k.p.c.
[dr]
[a.ł]
