I CNP 20/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Monika Koba
28 maja 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 28 maja 2026 r. w Warszawie
w sprawie ze skargi M.J.M. o stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie
z 12 września 2023 r., III Ca 334/22,
wydanego w sprawie z powództwa małoletniej O.M. reprezentowanej przez
przedstawicielkę ustawową A.B.
przeciwko M.J.M.
o podwyższenie alimentów,
oraz w sprawie z powództwa A.B.
przeciwko M.J.M.
o roszczenia matki dziecka pozamałżeńskiego,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. kosztami postępowania kasacyjnego obciąża skarżącego
M.J.M. pozostawiając ich szczegółowe wyliczenie referendarzowi
sądowemu.
[A.T.]
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 13 maja 2022 r. Sąd Rejonowy w Lubartowie w sprawie III RC
159/20 podwyższył alimenty zasądzone od pozwanego M.J.M. na rzecz jego córki
I CNP 20/26
2
O.M. wyrokiem Sądu Rejonowego w Lubartowie z dnia 27 listopada 2018 r. ( III RC
174/18) z kwoty po 600 zł miesięcznie do kwoty po 1 600 zł miesięcznie - za okres
od 23 września 2020 r. do dnia 12 maja 2022 r. i do kwoty po 1 800 zł miesięcznie,
poczynając od dnia 13 maja 2022 r. i ustalił, że podwyższone alimenty są płatne z
góry w terminie do 10-go dnia każdego miesiąca do rąk przedstawiciela
ustawowego małoletniej powódki, którym obecnie jest matka A.B., wraz z
odsetkami ustawowymi za opóźnienie w razie uchybienia terminowi płatności
którejkolwiek z rat od dnia następującego po terminie płatności do dnia zapłaty, z
uwzględnieniem kwot alimentów zapłaconych oraz wyegzekwowanych na
podstawie postanowienia o zabezpieczeniu roszczenia z 18 lutego 2022 r. (pkt I);
oddalił powództwo O.M. w pozostałej części (pkt II); zasądził od pozwanego M. J.
na rzecz powódki A.B. kwotę po 500 zł miesięcznie z tytułu udziału w kosztach
utrzymania matki dziecka, płatną z góry w terminie do 10-go dnia każdego miesiąca
wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w razie uchybienia terminowi
płatności którejkolwiek z rat od dnia następującego po terminie płatności do dnia
zapłaty, poczynając od 23 kwietnia 2021 r. (pkt III); oddalił powództwo A. B. w
pozostałej części (pkt IV) wyrokowi w punktach I i III nadał rygor natychmiastowej
wykonalności (pkt V) oraz orzekł o kosztach postępowania (pkt VI, VII VIII i IX).
Wyrokiem z 12 września 2023 r. Sąd Okręgowy w Lublinie - orzekając na
skutek apelacji małoletniej powódki O.M. oraz pozwanego M.J.M. - zmienił wyrok
Sądu Rejonowego w Lubartowie z 13 maja 2022 r. w sprawie III RC 159/20, w
punkcie VII w ten sposób, że nie obciążył pozwanego kosztami nieopłaconej
pomocy prawnej udzielonej powódce O.M. w kwocie 2 268 zł i przyznał adw. A. L.
powyższą kwotę oraz kwotę 600 zł tytułem zwrotu poniesionych wydatków z sum
budżetowych Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Lubartowie (pkt I.); oddalił
apelacje obu stron w pozostałej części (pkt II.) oraz orzekł o kosztach postępowania
apelacyjnego (pkt III i IV.)
Od wyroku Sądu Okręgowego pozwany złożył skargę o stwierdzenie
niezgodności z prawem wskazując, że jest on niezgodny z art. 141 § 1 k.r.o.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie art. 141 § 1 k.r.o. poprzez jego błędne
zastosowanie i w efekcie przyjęcie, że zasądzenie przez Sąd Rejonowy
w Lubartowie w sprawie III RC 159/20 od pozwanego na rzecz powódki A.B. kwot
I CNP 20/26
3
po 500 zł miesięcznie z tytułu udziału w kosztach utrzymania matki dziecka jest
zasadne, podczas gdy powództwo w tym zakresie winno podlegać oddaleniu z
uwagi na oczywistą bezzasadność żądania.
Powódka w odpowiedzi na skargę wniosła o odmowę przyjęcia jej do
rozpoznania i zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej
powódce A.B. z urzędu w postępowaniu przed Sądem Najwyższym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia
jest środkiem prawnym mającym, poprzez zakwestionowanie zgodności z prawem
orzeczenia, przesądzić jedną z przesłanek deliktowej odpowiedzialności
odszkodowawczej Skarbu Państwa. Jej celem jest uzyskanie prejudykatu
umożliwiającego dochodzenie od Skarbu Państwa roszczeń odszkodowawczych za
szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej
(art. 4171 § 2 k.c.).
Stanowi ona nadzwyczajny, sformalizowany środek procesowy i wszystkie jej
wymagania konstrukcyjne określone w art. 4245 § 1 k.p.c. należy
interpretować ściśle. Zasadą bowiem jest, że prawomocność, tworzy nowy stan
prawny pomiędzy stronami albo erga omnes, jak też sanuje wszelkie ewentualne
naruszenia prawa, którymi orzeczenie jest dotknięte (zob. m.in. wyroki Sądu
Najwyższego z 17 maja 2006 r., I CNP 14/06, niepubl.; z 28 marca 2007 r., II CNP
124/06, niepubl.; z 25 marca 2009 r., V CNP 93/08, niepubl.; i z 3 czerwca 2009 r.,
IV CNP 116/08, niepubl.).
W przedmiocie przyjęcia (odmowy przyjęcia) skargi o stwierdzenie
niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia Sąd Najwyższy orzeka
w ramach tzw. przesądu, którego celem jest wyeliminowanie takich skarg, które są
oczywiście bezzasadne (art. 4249 w zw. z art. 3989 § 2 i art. 42412 k.p.c.). Oceny
czy skarga jest „oczywiście bezzasadna” dokonuje się w powiązaniu z pojęciem
„niezgodności orzeczenia z prawem”, skoro jest ono elementem konstrukcyjnym
skargi (art. 4245 § 1 pkt 3 i 6 k.p.c.).
W orzecznictwie przyjmuje się, że za niezgodne z prawem w rozumieniu
art. 4241 § 1 k.p.c. może zostać uznane orzeczenie sprzeczne z niewątpliwymi
I CNP 20/26
4
i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, ogólnie przyjętymi standardami
rozstrzygnięć oraz takie, które zostało wydane w wyniku rażąco błędnej wykładni
lub zastosowania prawa, które jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy
prawniczej (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z 9 marca 2006 r., II BP 6/05,
OSNP 2007, nr 3-4, poz. 42; z 31 marca 2006 r., IV CNP 25/05, OSNC 2007, Nr 1,
poz. 17; z 21 lutego 2007 r., I CNP 71/06, niepubl.; z 10 czerwca 2008 r., I BP
54/07, niepubl.; z 22 lipca 2010 r., I CNP 100/09, niepubl.; z 20 stycznia 2011 r.,
I BP 4/10, niepubl. oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 27 września 2012 r.,
SK 4/11, OTK-A 2012/8/97).
Podkreśla się przy tym, że stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego orzeczenia nie może nastąpić bez uwzględnienia istoty władzy
sądowniczej, tj. orzekania w warunkach niezawisłości, w sposób bezstronny,
zależny nie tylko od obowiązujących ustaw, ale także swobody sędziego w zakresie
interpretacji prawa oraz oceny faktów stanowiących podłoże sporu. Z tych
względów w sferze działalności jurysdykcyjnej sądu uzasadnione jest
wyodrębnienie autonomicznego pojęcia bezprawności. Na gruncie
odpowiedzialności cywilnej bezprawność oznacza generalnie naruszenie normy
właściwego zachowania się, wynikającej z ustawy lub z umowy międzynarodowej.
W odniesieniu do odpowiedzialności za wydanie orzeczenia sądowego
bezprawność musi być skorygowana specyfiką władzy sądowniczej oraz jej
ustrojem.
Pozwany oczywistego naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 141 § 1 k.r.o.
upatrywał w tym, że Sąd ten w ślad za Sądem Rejonowym błędnie przyjął, że
żądanie A.B. zasądzenia od niego kwot po 500 zł miesięcznie z tytułu udziału w
kosztach utrzymania matki dziecka jest zasadne w sytuacji, gdy powództwo w tym
zakresie powinno podlegać oddaleniu jako oczywiście bezzasadne.
Jego zdaniem wynika to po pierwsze z faktu, że kwestia roszczeń powódki
A.B. została rozstrzygnięta prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w
Lubartowie w sprawie III RC 174/17, w której zasądzono na jej rzecz kwotę
odpowiadającą trzymiesięcznym kosztom utrzymania matki dziecka w okresie
porodu. Sąd orzekał zatem w sprawie objętej powagą rzeczy osądzonej.
I CNP 20/26
5
Po wtóre, powódka ma środki niezbędne do zapewnienia sobie utrzymania
skoro zrezygnowała z pracy w celu otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego.
Sąd obciążył go zatem obowiązkiem utrzymywania powódki, która nie jest jego
żoną i ma własne źródło utrzymania. Po trzecie, obciążenie to nastąpiło
bezterminowo Sąd Okręgowy nie określił bowiem na jaki czas przedłuża obowiązek
utrzymania matki małoletniego dziecka.
Stanowisko to nie zasługuje na podzielenie.
Oczywiście bezzasadny jest zarzut dotyczący orzekania przez Sąd
Okręgowy w sprawie objętej powagą rzeczy osądzonej. Przede wszystkim
w podstawach skargi nie zgłoszono żadnych zarzutów procesowych z tym
związanych (art. 365 § 1 k.p.c. i art. 366 w zw. z art. 379 pkt 3 k.p.c.), ograniczając
się do zarzutu naruszenia art. 141 § 1 k.r.o. Sąd Najwyższy w postępowaniu
skargowym jest natomiast związany podstawami skargi i nie może wykraczać poza
zakreślone nimi granice (art. 39813 § 1 w zw. z art. 42412 k.p.c.). Ponadto w sprawie
III RC 174/18 Sąd Rejonowy w Lubartowie nie orzekał o żądaniu A.B. dotyczącego
jej kosztów utrzymania po porodzie przekraczających okres trzech miesięcy. W
postępowaniu tym, jak wynika z poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych
wiążących Sąd Najwyższy w postępowaniu skargowym (art. 39813 § 2 w zw. z art.
42412 k.p.c.), żądanie takie nie było bowiem zgłaszane (k. 11).
Ponadto podniesiony przez pozwanego w skardze zarzut naruszenia art. 141
§ 1 k.r.o. nie uzasadnia wniosku, że zastosowanie przez Sąd Okręgowy tego
przepisu było sprzeczne z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo by
zaskarżone orzeczenie zostało wydane w wyniku szczególnie rażąco
niewłaściwego zastosowania prawa, które jest oczywiste i nie wymaga głębszej
analizy prawniczej.
Przede wszystkim zgodnie z art. 141 § 1 zd. 2 k.r.o. z „ważnych powodów”
matka może żądać udziału ojca w kosztach swego utrzymania przez czas dłuższy
niż 3 miesiące. „Ważne powody” to zwrot niedookreślony, charakteryzowany także
jako klauzula odsyłająca lub klauzula generalna w znaczeniu funkcjonalnym. Celem
jego stosowania jest zapewnienie sądowi niezbędnej elastyczności
w kwalifikowaniu stanów faktycznych
I CNP 20/26
6
W orzecznictwie Sądu Najwyższego za aprobatą doktryny wyjaśniono, że
przedłużenie obowiązku utrzymania matki stanowi dalszą ochronę praw dziecka.
Zabezpieczenie utrzymania matce ma, w swej istocie, na celu zapewnienie dziecku
niezbędnej opieki w sytuacji szczególnej, w której, w okolicznościach konkretnej
sprawy, jest to możliwe tylko przez matkę, która w okresie zaprzestania w związku
z tym pracy zarobkowej nie ma środków do zapewnienia sobie niezbędnego
utrzymania. Ważnym powodem – przedłużenia – obowiązku ojca przyczyniania się
do pokrycia kosztów utrzymania matki – ponad 3 miesiące – może być zły stan
zdrowia dziecka, wymagający stałej pieczy ze strony matki, a nawet korzystanie
przez matkę z urlopu wychowawczego w celu sprawowania osobistej opieki nad
dzieckiem (zob. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z 23 kwietnia 1976 r., III CZP
20/76, OSPiKA 1977, Nr 5, poz. 81 i wyrok Sądu Najwyższego z 29 września
1978 r., II CR 418/78).
Nie jest też tak, jak wydaje się uznawać skarżący, że podstawą obciążenia
ojca dziecka kosztami utrzymania matki na podstawie art. 141 § 1 zd. 2 k.r.o. jest
brak po jej stronie jakichkolwiek dochodów. Przesłanką partycypacji ojca
w kosztach utrzymania matki jest niemożność uzyskania przez matkę dochodów
zaspakajających jej usprawiedliwione potrzeby z uwagi na sprawowanie osobistej
pieczy nad dzieckiem, co uzasadniają „ważne powody” o których mowa w art. 141 §
1 zd. drugie k.r.o. Ustawodawca nie wymaga w tym przypadku, aby matka
domagająca się świadczeń pozostawała w niedostatku. Określenie wysokości tej
partycypacji jest już kwestią okoliczności konkretnej sprawy, w tym możliwości
zarobkowych ojca.
Ponadto skarga nie dotyczy poziomu obciążenia skarżącego kosztami
utrzymania matki dziecka lecz wyłącznie samej dopuszczalności takiego
obciążenia. W sprawie w której wniesiono skargę wysokość udziału ojca
w kosztach utrzymania matki określono na 500 zł z uwagi na konieczność
zrezygnowania przez nią z pracy zarobkowej księgowej, która pozwalała jej na
godziwe utrzymanie, podjęcie osobistej opieki nad głęboko niepełnosprawnym
dzieckiem i utrzymywaniu się z zasiłku pielęgnacyjnego wynoszącego w dacie
orzekania przez Sądy meriti zaledwie 2119 zł netto (k. 825 i k. 950 verte).
I CNP 20/26
7
O oczywistej zasadności skargi nie przekonuje także „bezterminowe”
obciążenie skarżącego kosztami utrzymania matki dziecka. Jeżeli w chwili
orzekania ustalenie ram czasowych oddziaływania „ważnych powodów" napotyka
na trudności, nie jest wykluczone przedłużenie obowiązku udziału ojca dziecka
pozamałżeńskiego w kosztach utrzymania matki dziecka na czas nieoznaczony.
Zatem, jeżeli czasu trwania przedłużonego obowiązku świadczeń nie można z góry
określić, zasądza się je – w wyjątkowych przypadkach, który w sprawie wystąpił -
bez oznaczenia granicy czasowej. W takim wypadku z chwilą ustania przyczyny
przedłużenia lub powstania podstaw do obniżenia kwoty orzeczonej przez sąd
z tytułu partycypacji ojca dziecka w kosztach utrzymania matki, zobowiązany może
żądać zmiany rozstrzygnięcia na podstawie art. 138 k.r.o. przez modyfikację
nałożonego na niego obowiązku lub stwierdzenie jego wygaśnięcia.
Z wiążącej Sąd Najwyższy podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia
wynika, że małoletnia O.M. urodziła się […] r. Została uznana za osobę
niepełnosprawną od urodzenia, która wymaga stałej opieki innej osoby w związku
ze znacznie ograniczoną zdolnością do samodzielnej egzystencji i w przypadku
której istnieje konieczność stałego współudziału opiekuna w procesie leczenia i
rehabilitacji. Stwierdzone u małoletniej zmiany genetyczne powodują wrodzone
wady rozwojowe wielu układów oraz liczne zaburzenia neurorozwojowe skutkujące
znacznym opóźnieniem w jej rozwoju (padaczka, zastój moczu, uszkodzenie nerwu
wzrokowego w obu oczach, krótkowzroczność astygmatyzm, zez zbieżny, oczopląs
neurologiczny, uszczerbek słuchu w obu uszach, alergia, skaza białkowa, atopowe
zapalenie skóry, subkliniczna niedoczynność tarczycy).
A.B. zrezygnowała z pracy zarobkowej w celu zapewnienia dotkniętej
licznymi schorzeniami i głęboko niepełnosprawnej córce stron osobistej pieczy.
Matka dziecka opiekuje się nim całodobowo, nie jest wspierana w żadnym zakresie
przez skarżącego i nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia w jakimkolwiek
wymiarze czasu pracy.
W konsekwencji analiza skargi, w świetle jej podstawy i motywów
kwestionowanego wyroku, przy uwzględnieniu zasady związania Sądu
I CNP 20/26
8
Najwyższego podstawą faktyczną zaskarżonego orzeczenia wskazuje, że jest ona
oczywiście bezzasadna.
Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi do
rozpoznania (art. 4249 k.p.c.), o kosztach postępowania wywołanych jej
wniesieniem orzekł na podstawie art. 108 § 1 w zw. z art. 391 § 1 i w zw. z art.
39821 k.p.c. i art. 42412 k.p.c. obciążając nimi pozwanego zgodnie z zasadą
odpowiedzialności za wynik sporu i pozostawiając ich szczegółowe wyliczenie
referendarzowi sądowemu.
[A.T.]
[a.ł]
