Wyrok SN z 14 maja 2003 r., I CKN 463/01 - jak powołują go inne sądy

„Odstępstwa mogą być uzasadnione statusem źródła informacji rzutującym na jego wiarygodność i zależą od konkretnych okoliczności faktycznych związanych z przygotowaniem publikacji prasowej (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2008 r., I CSK 338/07, OSNC-ZD 2008/4/110; z dnia 14 maja 2003 r. I CKN 463/01, OSP/2/22).”

„… żądaniem (aliud), lecz mieści się w granicach art. 321 § 1 k.p.c. (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 grudnia 1997 r., II CKN 546/97, OSNC 1998, nr 7-8, poz. 119, z dnia 14 maja 2003 r., I CKN 463/01, OSP 2004, nr 2, poz. 22, z dnia 7 stycznia 2005 r., IV CK 413/04, niepubl., z dnia 17 maja 2013 r., I CSK 540/12, OSNC-ZD 2013, nr D, poz. 85 i z dnia 30 czerwca 2017 r., I CSK 621/16, niepubl.).”

„… dobra osobiste było bezprawne, tj. sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 października 1982 r., I CR 239/82 oraz z dnia 14 maja 2003 r., I CKN 463/01, OSP 2004, nr 2, poz. 22).”

„… art. 24 k.c. należy uwzględniać przepisy Prawa prasowego, co stanowi pewną modyfikację odpowiedzialności dziennikarzy w stosunku do zasad ogólnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 2003 r., I CKN 463/01, OSP 2004, nr 2, poz. 22; uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2005 r., III CZP 53/04, OSNC 2005, nr 7-8, poz. 114).”

„… a nawet w pewnych sytuacjach zobowiązany do ingerowania w treść oświadczenia (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 grudnia 1997 r., II CKN 546/97, OSNC 1998, nr 7-8, poz. 119; z dnia 14 maja 2003 r., I CKN 463/01, OSP 2004, nr 2, poz. 22; z dnia 28 czerwca 2007 r., IV CSK 115/07, nie publ.; z dnia 11 stycznia 2007 r., II CSK 392/06, OSP 2009, nr 5, poz. 55, i z dnia 23 lipca 2015 r., I CSK 549/14, nie publ.).”

„Nie można uznać za bezprawne - jak trafnie stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 maja 2003 r., I CKN 463/01 (OSP 2004, nr 2, poz. 22) - działania spełniającego wymagania nałożone przez ustawę.”

„S. miał obowiązek skonfrontowania swoich ustaleń z racjami osoby, której ma dotyczyć krytyka (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2008 r., I CSK 338/07, OSNC-ZD 2008/4/110,; z dnia 14 maja 2003 r. I CKN 463/01, OSP nr 2 poz. 22).”

„… nie tylko przez uściślenie, ale także przez usunięcie pewnych jego sformułowań (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 grudnia 1997 r., II CKN 546/97, OSNC 1998, nr 7-8, poz. 119, z dnia 14 maja 2003 r., I CKN 463/01, OSP 2004, nr 2, poz. 22, z dnia 7 stycznia 2005 r., IV CK 413/04, niepubl, z dnia 11 stycznia 2007, II CSK 392/06, OSP 2009, nr 5, p. 55, z dnia 13 kwietnia 2007 r., I CSK 28/07, niepubl., z dnia 10 …”

„Czarny- Drożdżejko), wykazanie przez dziennikarza, że przy zbieraniu i wykorzystaniu materiałów prasowych działał w obronie społecznie uzasadnionego interesu oraz wypełnił obowiązek zachowania szczególnej staranności i rzetelności, uchyla bezprawność działania dziennikarza (por. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 2003 r., I CKN 463/01, OSP 2004 nr 2, poz. 22, z glosą Z.”

„Jeden (np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 2003 r., I CKN 463/01, OSP 2004/2/22) przyjmuje, że nie jest bezprawne podanie informacji nieprawdziwej, jeżeli dziennikarz, występując w obronie uzasadnionego interesu społecznego, zachował szczególną staranność i rzetelność przy zbieraniu i wykorzystaniu materiału, gdyż wówczas jego działanie mieści się w granicach prawa.”

„… przez sąd treści oświadczenia w określonym zakresie została dopuszczona przez Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 22 grudnia 1997 r., III CKN 546/97 (OSNC 1998, nr 7-8, poz. 119), z dnia 14 maja 2003 r., I CKN 463/01 (OSP 2004, nr 2, poz.22), z dnia 13 kwietnia 2007 r., I CSK 428/07, z dnia 15 maja 2008 r., I CSK 531/07, (niepubl.), czy w uchwale z dnia 17 września 2008 r., III CZP 79/08 (OSNC 2009, nr 5, poz. 69).”

„… bezprawność jego działania (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2005 r., III CZP 53/04, OSNC 2005, nr 7-8, poz. 114 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 2003 r., I CKN 463/01, OSP 2004, nr 2, poz. 22).”

„Dlatego za chybione należy uznać odwoływanie się w skardze kasacyjnej do rozważań (przede wszystkim zawartych w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 2003 r., I CKN 463/01, OSP 2004, nr 2, poz. 22 – zob. też uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2005, Biul.”

„W orzecznictwie tym sporadycznie pojawiały się jednak wyroki traktujące odpowiedzialność dziennikarską bardziej liberalnie, w których Sąd Najwyższy dopuszczał wyłączenie odpowiedzialności dziennikarza za naruszenie czci w publikacji prasowej, mimo nieprawdziwości zarzutu (np. wyroki z dnia 5 marca 2002 r., I CKN 535/00, nie publ. i z dnia 14 maja 2003 r., I CKN 463/01, OSP 2004, nr 4, poz. 22).”

„Jest zarazem prawnym standardem dla dziennikarzy wkraczających w obszar informowania o sprawach społecznie doniosłych (tak Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z dnia 18 lutego 2005 roku III CZP 463/04, OSNC 2005, Nr 7–8, poz. 114; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 2003 roku, I CKN 463/01, OSP 2004, Nr 2, poz. 22, A.”

„Odmienny pogląd, odchodzący od wymagania „dowodu prawdy”, jest współcześnie utrwalony w orzecznictwie i podzielany przez Sąd Najwyższy w rozpoznawanej sprawie (zob. wyrok SN z 14 maja 2003 r., I CKN 463/01, OSP 2004/2, poz. 22, z glosami Z.”

„… przysługuje zdolność sądowa (art. 64 k.c.); zdolność tę posiada osoba będąca redaktorem i to ona powinna wystąpić w procesie o ochronę dóbr osobistych w roli pozwanego (Wyrok SN z dnia 14 maja 2003 r. I CKN 463/01, OSP 2004, Nr 2, poz. 22.).”

„Bezprawne jest zachowanie sprzeczne z szeroko rozumianym porządkiem prawym, a więc z normami prawnymi lub regułami postępowania wynikającymi z zasad współżycia społecznego (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 16 stycznia 1976 r., II CR 692/75, OSNC 1976/11/251 i z dnia 14 maja 2003 r., I CKN 463/01, OSP 2004/2/22).”

„… iż zwalniać z odpowiedzialności może brak winy naruszyciela (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2005 r., III CZP 53/04, a także wyroki SN: z 5 marca 2002 r., I CKN 535/00, z 14 maja 2003 r., I CKN 463/01, z 1 grudnia 2006 r., I CSK 346/06, z 2 grudnia 2010 r., I CSK 11/10 i z 29 marca 2012 r., I CSK 370/11).”

„Dowód w tym zakresie polega na wskazaniu okoliczności, które w konkretnej sytuacji uzasadniają uchylenie oceny określonego postępowania jako stanowiącego bezprawną ingerencję w sferę dóbr osobistych (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 1997 roku, III CKN 33/97; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 2003 roku, I CKN 463/01; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2014 roku, III CSK 123/13;”

„… w których zresztą ostatecznie „dojście do prawdy" zajmuje niekiedy kilka lat (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 2002 r., I CKN 535/00, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 2003 r., I CKN 463/01 oraz przywołana powyżej uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2005 r.).”

„… (I CKN 463/01) oraz uchwale siedmiu sędziów z 18 lutego 2005 r. (III CZP 53/04), wskazując, iż w przypadku dołożenia przez dziennikarza należytej staranności podczas przygotowywania materiału prasowego, jego zachowanie nie może zostać uznane za bezprawne nawet wówczas, gdy informacje zawarte w materiale okazały się ostatecznie sprzeczne z prawdą.”

„… w których zresztą ostatecznie „dojście do prawdy" zajmuje niekiedy kilka lat (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 2002 r., I CKN 535/00, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 2003 r., I CKN 463/01, a zwłaszcza przywoływana już kilkakrotnie uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2005 r.).”

„Bezprawne jest zachowanie sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego (tak m.in. SN w wyr. z 25.10.1982 r., I CR 239/82, Legalis; uzasadnieniu wyr. SN z 14.5.2003 r., I CKN 463/01, OSP 2004, Nr 2, poz. 22;”

„… (zob. wyr. SN z 24.1.2008 r., I CSK 338/07, MoP 2008, Nr 4, s. 170; wyr. SN z 14.5.2003 r., I CKN 463/01, OSP 2004, Nr 2, poz. 22; zob. także W.”

„W przeciwieństwie do dokumentu urzędowego (art. 244 k.p.c.) artykuł prasowy nie był dowodem na okoliczności w nim stwierdzone, mógł jedynie stanowić dowód tego, że jego autor wyraził treści w nim zawarte (art. 245 k.p.c. w zw. z art. 309 k.p.c., tak w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z 14 maja 2003 r., I CKN 463/01, OSP 2004, nr 2 poz. 22).”

„Bezprawne natomiast jest zachowanie sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego (tak m.in. SN w wyr. z 25.10.1982 r., I CR 239/82 niepubl., SN z 14.5.2003 r., I CKN 463/01, OSP 2004, Nr 2, poz. 22).”

„Pojęcie bezprawności oznacza ujemną ocenę zachowania się opartą na sprzeczności tego zachowania z szeroko pojętym porządkiem prawnym, a więc na sprzeczności z obowiązującymi przepisami ustawy bądź regułami wynikającymi z zasad współżycia społecznego (tak, np. SN w wyroku z dnia 14 maja 2003 r., I CKN 463/01, OSP 2004, Nr 2, poz. 22).”

„… (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 22 grudnia 1997 r., II CKN 546/97, czy wyrok Sądu Najwyższego z 14 maja 2003 r., I CKN 463/01, a także dalsze orzeczenia wskazane w uzasadnieniu wydanego w tej sprawie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 2016 r., I CSK 543/15).”

„To oznacza, że wykazanie przez dziennikarza, iż przy zbieraniu i wykorzystaniu materiałów prasowych działał w obronie społecznie uzasadnionego interesu oraz wypełnił obowiązek szczególnej staranności i rzetelności, uchyla bezprawność działania dziennikarza (uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia z dnia 18 lutego 2005 r., III CZP 53/2004, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 2003 r., I CKN 463/2001).”

„Bezprawne zaś jest zachowanie sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego (tak m.in. SN w wyr. z 25.10.1982 r., I CR 239/82, L.; uzasadnieniu wyr. SN z 14.5.2003 r., I CKN 463/01, OSP 2004, Nr 2, poz. 22;”

„… pewnych sytuacjach zobowiązany do ingerowania w treść oświadczenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 grudnia 1997 r., II CKN 546/97, OSNC 1998, nr 7-8, poz. 119; wyrok SN z dnia 14 maja 2003 r., I CKN 463/01, OSP 2004, Nr 2, poz. 22; wyrok z dnia 28 czerwca 2007 r., IV CSK 115/07, LEX nr 358817; wyrok SN z dnia 11 stycznia 2007 r., II CSK 392/06, OSP 2009, Nr 5, poz. 55, wyrok SN z dnia 23 lipca 2015 r., I …”

„Rozstrzygając konkurencję wskazanych praw w niniejszej sprawie, Sąd Apelacyjny zwraca uwagę, iż zgodnie z treścią uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia z dnia 14 maja 2003 r., I CKN 463/01 (OSP 2004/2/22, Biul.SN 2003/11/11) za bezprawne, w rozumieniu art. 24 § 1 k.c., nie może być uznane opublikowanie materiału prasowego naruszającego dobra osobiste, gdy okaże się, że zawiera on …”

„… iż zwalniać z odpowiedzialności może brak winy naruszyciela (zwłaszcza uchwała Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2005 r., III CZP 53/04, a także wyroki z 5 marca 2002 r., I CKN 535/00, z 14 maja 2003 r., I CKN 463/01, z 1 grudnia 2006 r., I CSK 346/06, z 2 grudnia 2010 r., I CSK 11/10, z 29 marca 2012 r., I CSK 370/11).”

„Bezprawne jest zachowanie sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego (tak m.in. SN w wyroku z 25.10.1982 r., I CR 239/82, Legalis; uzasadnieniu wyroku SN z 14.5.2003 r., I CKN 463/01, OSP 2004, Nr 2, poz. 22;).”

„Konieczność korzystania ze wskazanego uprawnienia była wielokrotnie uznawana przez Sąd Najwyższy, w szczególności w wyrokach z dnia 22 grudnia 1997 r., II CKN 546/97; z dnia 14 maja 2003 r., I CKN 463/01; z dnia 7 stycznia 2005 r. IV CK 413/04; z dnia 11 stycznia 2007 r., II 392/06; z dnia 13 kwietnia 2007, I CSK 28/07; z dnia 10 września 2009 r., V CSK 64/0.”

„Prowadzeniu sprawy przeciwko niemu nie stoi na przeszkodzie fakt późniejszego zaprzestania przez niego pełnienia tej funkcji (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 2003 r., I CKN 463/01, OSP 2004/2/22, Biul.SN 2003/11/11).”

„Obszerniej Sąd Najwyższy wypowiedział się na ten temat w wyroku z 14 maja 2003 r., I CKN 463/01, OSP 2004, nr 2, poz. 22. uznając, że realizacja przez prasę jej zadania „rzetelnego informowania” powinna polegać na przedstawianiu omawianych zjawisk zgodnie z prawdą.”

„Stanowisko takie spotkało się z zasadniczo negatywnym odbiorem w literaturze przedmiotu, jednak było wyrażane w niektórych judykatach i wcześniej (np. wyrok z 5 marca 2002 roku, I CKN 535/00, z 14 maja 2003 roku, I CKN 463/01) i później (np. wyrok z 1 grudnia 2006 roku, I CSK 346/06, z 2 grudnia 2010 roku, I CSK 11/10, z 29 marca 2012 roku, I CSK 370/11).”

„SN wyrok z dnia 14 maja 2003 r, I CKN 463/01, OSP 2004, nr 2 poz. 22) to nie sposób uznać, iż powyższe przesłanki zostały wykazane przez pozwanych w niniejszej sprawie.”

„W celu całościowego omówienia zagadnienia wyjaśnić należy, iż pogląd o konieczności „dowodu prawdy” został złagodzony za sprawą wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 2003 r., sygn.I CKN 463/01, w którym zajęto stanowisko (które tutejszy Sąd podziela), że za bezprawne, w rozumieniu art. 24 § 1 k.c., nie może być uznane opublikowanie materiału prasowego naruszającego dobra osobiste, gdy okaże …”

„… z 11 września 1981 r. II CR 297/81, nie publ., z 19 października 1989 r., II CR 419/89, OSPiKA 1990, nr 11-12, poz. 377, z 10 września 1999 r. III CKN 939/98, OSNC 2000, nr 3, poz. 56, z 14 maja 2003 r., I CKN 463/01, OSP 2004, nr 2, poz. 22, z 11 października 2005 r., V CK 259/05, nie publ., z 17 lutego 2016 r., III CSK 84/15, OSNC- ZD 2017, nr C, poz. 51., z 6 lutego 2015 r., II CSK 317/14, nie publ., z 25 maja …”

„W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 18 lutego 2005 r., III CZP 53/04, Sąd Najwyższy wskazał, że „wykazanie przez dziennikarza, że przy zbieraniu i wykorzystaniu materiałów pozwany działał w obronie społecznie uzasadnionego interesu oraz wypełnił obowiązek zachowania szczególnej staranności i rzetelności, uchyla bezprawność działania dziennikarza” (patrz również wyrok SN z dnia 14 maja 2003 r., I CKN 463/01).”

„… art. 24 KC należy uwzględniać przepisy Prawa prasowego, co stanowi pewną modyfikację odpowiedzialności dziennikarzy w stosunku do zasad ogólnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 2003 r., I CKN 463/01, OSP 2004, Nr 2, poz. 22; uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2005 r., III CZP 53/04, OSNC 2005, nr 7-8, poz. 114).”