|
Orzekając karę łączną pozbawienia wolności
w punkcie 3. wyroku oraz karę łączną grzywny w
punkcie 8. wyroku Sąd zastosował tzw. zasadę asperacji (zasadę mieszaną), stosownie do oceny stopnia związku podmiotowego, przedmiotowego i czasowego łączącego poszczególne przestępstwa.
Analogiczne kryteria obowiązywały przy określaniu wysokości kary łącznej pozbawienia wolności za przestępstwa tworzące drugi zbieg realny (
punkt 5. wyroku), przy czym górną granicę kary łącznej możliwej do wymierzenia określała ustawa (art. 86 § 1 kk w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 lipca 2015r., czyli 15 lat pozbawienia wolności), a nie suma kar jednostkowych.
Kara łączna za
pierwszy zbieg przestępstw mogła zostać wymierzona w przedziale od 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności (najsurowsza kara jednostkowa wymierzona za czyn opisany pod pozycją [
6.c)) do 3 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności (suma kar jednostkowych).
Sąd wymierzył
karę łączną 2 lat pozbawienia wolności (
punkt 3. wyroku) uwzględniając, że co prawda przestępstwa zostały popełnione w kwietniu 2007 roku [
1.], lipcu 2008 roku [
2.a)-b)] oraz listopadzie 2008 roku [
6.c)], ale dwa z nich zostały popełnione tego samego dnia, lecz mimo to pierwotnie wymierzoną na nie karę łączną ukształtowano na zasadzie kumulacji.
Kara łączna za
drugi zbieg przestępstw mogła zostać wymierzona w przedziale od 4 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności (najsurowsza kara jednostkowa wymierzona za czyn z punktu [
9.a)]) do – jak wspomniano – 15 lat pozbawienia wolności (art. 86 § 1 kk w brzmieniu sprzed dnia 1 lipca 2015r.).
Suma kar jednostkowych wynosiła 31 lat i 10 miesięcy pozbawienia wolności, a przy uwzględnieniu dotychczas wymierzonych kar łącznych – 21 lat i 1 miesiąc pozbawienia wolności.
Kary jednostkowe wymierzono za przestępstwa popełnione w latach 2009-2010. Były to przestępstwa różnorodzajowe. O ile dominowały pośród nich czyny penalizowane w Ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii oraz przestępstwa przeciwko mieniu, to nawet te drugie różniły się kwalifikacją prawną. Dodatkowo pośród przypisanych czynów znajduje się również przestępstwo z art. 178a § 1 kk ([
3.]), z art. 158 § 1 kk ([
4.b), f)]), przestępstwo przeciwko wolności seksualnej i obyczajności ([
4.c)]), jak i przeciwko wolności ([
8.]).
Wysokość kary łącznej określa się dokonując oceny nasilenia związku przedmiotowego, podmiotowego i czasowego spajającego przestępstwa, za które wymierzono kary podlegające łączeniu. Uzależnienie ukształtowania kary łącznej z wykorzystaniem dwóch zasad skrajnych lub jednej zasady pośredniej od istnienia (lub braku) związku przedmiotowego, podmiotowego i czasowego przestępstw nie wynika wprost z żadnego przepisu kodeksu karnego z 1997 roku (tak samo wcześniej kodeksu karnego z 1969 roku). Jest to to wynik dorobku doktryny i judykatury. Zarazem i komentatorzy, i sądy wskazywały, że wymogi prewencji indywidualnej i generalnej przemawiają by wymiar kary łącznej uzależniać od oceny nasilenia związku przedmiotowego, podmiotowego i czasowego spajającego konkretne przestępstwa.
Przez związek podmiotowo-przedmiotowy rozumie się głównie podobieństwo rodzajowe zbiegających się przestępstw, motywację i czas popełnienia każdego z nich (por. wyrok SA w Krakowie z dnia 2.07.1992r., II AKr 117/92, KZS 1992/3-9/50). Charakter więzi zachodzących między pozostającymi w realnym zbiegu przestępstwami, objawiającej się zwartością czasową, ale i popełnieniem czynów powiązanych ze sobą wspólnym zamiarem czy ciągiem działań sprawcy sprawia, że przy tego typu sytuacjach zaciera się indywidualny charakter poszczególnych przestępstw, a ponownej oceny wymaga całe zjawisko, na które złożyły się wszystkie przypisane czyny (wyrok SA w Gdańsku z dnia 5.11.1998r., II AKa 260/98, Biul. SA w Gdańsku 1999/1/108). Podobnie Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 8 marca 2001r. (II AKa 59/01, Prok. i Pr. 2002/3/21) zauważył, że zasadę absorpcji stosuje się, gdy przestępstwa objęte realnym zbiegiem w liczbie nie więcej niż dwa wskazują na bliską więź przedmiotową i podmiotową, są jednorodzajowe i popełnione zostały w bliskim związku czasowym i miejscowym, stanowiąc jeden zespół zachowań sprawcy, objęty jednym planem, mimo godzenia w różne dobra osobiste. Całkowitą absorpcję można zastosować albo wtedy, gdy wszystkie czyny wykazują bardzo bliską więź podmiotową i przedmiotową, albo orzeczone za niektóre z czynów kary są tak minimalne, że w żadnym stopniu nie mogłyby rzutować na karę łączną, albo też istnieją jakieś inne szczególne okoliczności dotyczące osoby skazanego (wyrok SA we Wrocławiu z dnia 14.03.2012r., II AKa 51/12, Lex nr 1143438). Absorpcja lub wymierzenie kary łącznej zbliżonej w swojej wysokości do najsurowszej kary jednostkowej jest uzasadnione w sposób szczególny w dwóch przypadkach: zbiegu bardzo poważnego przestępstwa z przestępstwem lub przestępstwami wyraźnie mniej groźnymi oraz w sytuacji, gdy przyjęcie wielu przestępstw zamiast jednego jest merytorycznie wątpliwe ze względu na nieostrość kryteriów jedności czynu czy przestępstwa, tzn. gdy między przestępstwami istnieje ścisły związek rzeczowy, np. objęcie jednym planem działania, choć art. 12 kk nie znalazł zastosowania. Nadto wymiar kary łącznej w oparciu o zasadę absorpcji może mieć miejsce w takich przypadkach, gdy z dwóch lub więcej przestępstw pozostających w zbiegu jedno dominuje w ocenie całości zdarzenia lub gdy związek czasowo-przestrzenny między nimi jest ścisły (wyrok SA w Warszawie z dnia 22.10.2015r., II AKa 307/15, Lex nr 1940502).
Popełnienie przestępstw podobnych w bliskich odstępach czasu uzasadnia znaczną absorpcję w wymiarze kary łącznej, ale dopuszczenie się ich na szkodę różnych pokrzywdzonych – odstąpienie od absorpcji pełnej na rzecz częściowej kumulacji, gdyż oznacza niekompletność kryteriów ścisłego związku przedmiotowego i podmiotowego zbiegających się realnie przestępstw (por. wyrok SA w Krakowie z dnia 7.03.1991r., II AKr 15/91, KZS 1991 /3/12). Tak samo częściowa kumulacja jest uzasadniona w przypadku popełnienia przestępstw jednorodzajowych, nawet na szkodę tego samego pokrzywdzonego, ale w znacznych odstępach czasowych bądź bliższych czasowo, ale na szkodę różnych pokrzywdzonych.
Opinia o skazanym (k. 72-72v) ma generalnie pozytywną wymowę wskazując, że M. B.: w oddziale mieszkalnym funkcjonuje prawidłowo, jest zgodny i bezkonfliktowy w relacjach z innymi osadzonymi, regulaminowo odnosi się do przełożonych, chociaż identyfikuje się z podkulturą więzienną, to nie zaobserwowano negatywnych zachowań na tym tle. Z opinii wynika, że kontakt w dostępnych formach utrzymuje z żoną i córką, jest systematycznie odwiedzany, serdecznie wypowiada się na temat rodziny. M. B. karę pozbawienia wolności aktualnie odbywa w systemie programowanego oddziaływania, ale realizacja jego założeń nie podlega jeszcze ocenie. Ukończył dwa kursy kwalifikacyjne, program psychokorekcyjny, program readaptacji społecznej (por. k. 152-155, 158). W jednostkach penitencjarnych był też zatrudniony (k. 156-157). Był 23-krotnie nagradzany regulaminowo i 7 razy korzystał z ulg, ale nie uniknął też 15 kar dyscyplinarnych. Werbalizuje bezkrytyczny stosunek do popełnionych przestępstw. Z dokumentów przedłożonych przez obrońcę (k. 159 i n.) wynika, że po zwolnieniu ma zapewnione miejsce zatrudnienia.
Przytoczone oznacza, że proces resocjalizacji przynosi prawidłowe rezultaty, ale powinien być kontynuowany w dotychczasowych warunkach izolacji penitencjarnej. Jak podnosi się w judykaturze (np. wyrok SA w Katowicach z dnia 26.04.2006r., II AKa 113/06, Lex nr 196116) na wymiar kary łącznej w wyroku łącznym poza zasadami określonymi w art. 86 kk wpływ ma zachowanie skazanego w zakładzie karnym, w którym odbył poszczególne kary. Decydujące znaczenie przy wymiarze kary łącznej musi mieć wzgląd na prewencyjne oddziaływanie kary, w znaczeniu prewencji indywidualnej i ogólnej. Popełnienie dwóch lub więcej przestępstw jest istotnym czynnikiem prognostycznym, przemawiającym za orzekaniem kary łącznej surowszej od wynikającej z dyrektywy absorpcji. Absorpcję należy stosować bardzo ostrożnie, biorąc pod uwagę negatywną co do sprawcy – przesłankę prognostyczną, jaką jest popełnienie kilku przestępstw (wyrok SA w Warszawie z dnia 12.07.2000r., II AKa 171/00, OSA 2001 /2/5). Zachowanie skazanego w czasie wymierzania kary łącznej może mieć znaczenie dla wymiaru kary, ale okoliczności tej nie można nadawać nadmiernego znaczenia, przeważającego słuszność kary wynikającą ze stopnia związku zbiegających się przestępstw, bo ma ono jedynie funkcję subsydiarną, to jest ma pomóc w określeniu celowości kary łącznej (wyrok SA w Krakowie z dnia 22.11.2006r., II AKa 218/06, KZS 2006/12/23).
Należało zatem uznać, że
kara łączna 15 lat pozbawienia wolności stanowić będzie prawidłową syntetyczną, całościową ocenę zachowań sprawcy, będąc właściwą i celową – z punktu widzenia prewencyjnego – reakcją na popełnione przez niego czyny, tworzące drugi zbieg realny.
Normy prawa karnego materialnego określają w sposób ogólny zasady orzekania kary łącznej. Nie zawierają one nakazu kierowania się wyłącznie dyrektywą pełnej absorpcji w odniesieniu do każdego skazanego. Skoro z przepisów nie wynika obowiązek kształtowania wymiaru kary łącznej przy zastosowaniu tylko jednej dyrektywy, najbardziej korzystnej dla skazanego, to posłużenie się zasadą częściowego pochłaniania nie może stanowić jakiegokolwiek naruszenia prawa materialnego (por. wyrok SN z dnia 17.05.2000r., IV KKN 39/99, Lex nr 51104).
Kara łączna grzywny wymierzona została w wysokości 540 stawek dziennych, zaś wysokość stawki dziennej określono na poziomie 30,00 złotych (
punkt 8. wyroku).
|