Wniesienie przez A. K. i Z. K. (dalej: skarżący, wnioskodawcy) przedmiotowej skargi na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] (dalej: organ, PINB), zakwalifikowanej przez Sąd jako przewlekłość, poprzedziły następujące okoliczności udokumentowane w aktach administracyjnych sprawy:
Pismem z 14 czerwca 2021 r. (data wpływu do organu) Z. K. złożył zawiadomienie do PINB o dobudowie do garażu na posesji skarżących
o numerze ewidencyjnym [...] w miejscowości [...] murowanego budynku gospodarczego przez W. Z. (dalej również jako inwestor) na działce nr [...]. Z uzyskanego przez PINB 18 czerwca 2021 r. wypisu z rejestru gruntów wynika, że działka nr [...] stanowi własność skarżących, natomiast działka nr [...] stanowi własność W. Z.. Pismem z 22 czerwca 2021 r. organ wezwał A. K. do uzupełnienia braków formalnych zawiadomienia poprzez złożenie pisemnego oświadczenia, czy podtrzymuje zarzuty podniesione przez Z. K., w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpatrzenia w myśl art. 64 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735, dalej: k.p.a.).
W dniu 14 lipca 2021 r. do organu wpłynęło oświadczenie A. K., że podtrzymuje zarzuty podniesione w zawiadomieniu Z. K.. Zawiadomieniem z 26 lipca 2021 r. PINB wyznaczył termin kontroli na dzień 25 sierpnia 2021 r. w celu ustalenia stanu faktycznego. W związku z nieodebraniem ww. korespondencji przez W. Z. PINB telefonicznie poinformował go o ww. terminie oględzin. Z uwagi jednak na udział w tym dniu W. Z. w pogrzebie (notatka służbowa z 18 sierpnia 2021 r.) , zmieniono termin kontroli, wyznaczając go zawiadomieniem z 19 sierpnia 2021 r. na 15 września 2021 r. W tym dniu odbyła się kontrola w sprawie dotyczącej budynku gospodarczego, zlokalizowanego na działce nr [...] w miejscowości [...], gmina [...], dobudowanego do budynku garażu położonego na działce nr [...].
PINB zawiadomieniem z 22 września 2021 r. wszczął w tym zakresie postępowanie administracyjne. W dniu 23 września 2021 r. do PINB wpłynęło pismo Z. K., w którym zamieścił swoje uwagi dotyczące kontroli i treści protokołu z tej czynności, a następnie 30 września 2021 r. zapoznał się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. W dacie 7 października 2021 r. do PINB wpłynęło pismo W.Z. dotyczące stosunków panujących ze skarżącymi.
Następnie organ 8 listopada 2021 r. wezwał wszystkie strony niniejszego postępowania do przedstawienia pisemnych oświadczeń dotyczących daty powstania budynku gospodarczego (dobudowanego do budynku garażu), zlokalizowanego na działce nr [...]. Jednocześnie zobowiązano strony do złożenia oświadczeń pod rygorem odpowiedzialności karnej od co najmniej 2 świadków, potwierdzających lata powstania przedmiotowego obiektu budowlanego, ewentualnie innych dokumentów (map, zdjęć) na tę okoliczność.
Postanowieniem Nr [...] z 9 listopada 2021 r. PINB na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. wyznaczył nowy termin załatwienia sprawy do 31 grudnia 2021 r. Odpowiedzi na powyższe wezwanie wpłynęły do organu 24 listopada 2021 r. (od skarżących) i 29 listopada 2021 r. (od W. Z.). W dniu 9 grudnia 2021 r. PINB zwrócił się do Starostwa Powiatowego Wydziału Budownictwa i Architektury o udzielenie informacji, czy w jego zasobach archiwalnych znajdują się dokumenty z lat 2004-2010 dotyczące pozwolenia na budowę/zgłoszenia wraz z dokumentacją projektową dotyczącą przedmiotowego budynku gospodarczego. W odpowiedzi na to pismo Starostwo Powiatowe w [...] pismem z 14 grudnia 2021 r. (16 grudnia 2021 r. wpływ do organu) poinformowało, że nie odszukano żądanych dokumentów z ww. okresu. Następnie pismem z 5 stycznia 2022 r. PINB zwrócił się do Wydziału Geodezji, Kartografii, Katastru i Nieruchomości Starostwa Powiatowego w [...]o wydanie kopii mapy zasadniczej oraz kopii pierworysu, co zostało uczynione w dniach 5 i 11 stycznia 2022 r.
W dniu 28 stycznia 2022 r. do PINB wpłynęła skarga skarżącego "na opieszałość" organu, przekazana [...] Wojewódzkiemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego w [...] (dalej: MWINB) pismem z 2 lutego 2022 r. Postanowieniem Nr [...]z 24 lutego 2022 r. PINB wyznaczył kolejny termin załatwienia sprawy do 30 kwietnia 2022 r., uzasadniając to koniecznością uzyskania z Urzędu Gminy w [...] informacji, czy budowa spornego budynku jest zgodna z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, w szczególności z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego i innymi aktami prawa miejscowego, o co organ zwrócił się pismem z 24 lutego 2022 r. Pismem z 7 marca 2022 r. (data wpływu do organu 10 marca 2022 r.) Urząd Gminy [...]udzielił organowi odpowiedzi na ww. pismo.
Pismem z 1 marca 2022 r., które wpłynęło do organu 7 marca 2022 r., skarżąca złożyła ponaglenie na niezałatwienie sprawy w terminie, tj. na bezczynność PINB, wydanie w określonym terminie aktu administracyjnego oraz stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Zawiadomieniem z 4 marca 2022 r. MWINB, działając na podstawie art. 237 § 3
i art. 238 § 1 k.p.a., stwierdził zasadność skargi na przewlekłe działanie PINB w sprawie budynku gospodarczego, zlokalizowanego na działce nr [...] w [...], gmina [...]. MWINB uznał, że organ wprawdzie podejmuje działania w tej sprawie, ale następują one w dużych odstępach czasu.
Postanowieniem Nr [...]z 24 marca 2022 r. MWINB, działając na podstawie art. 37 § 6 k.p.a., uznał za zasadne ponaglenie skarżącej na bezczynność PINB
w sprawie budynku gospodarczego (dobudowanego do budynku garażu) na działce nr [...] w [...]. Jednocześnie odmówił organowi dodatkowego terminu na załatwienie przedmiotowej sprawy oraz stwierdził, że niezałatwienie sprawy w terminie nie miało cech rażącego naruszenia prawa. MWINB w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia przyznał, że PINB jakkolwiek pozyskuje materiał dowodowy w sprawie, jednak działania te następują w dużych odstępach czasu. Nadto organ nie dotrzymuje wyznaczonych przez siebie terminów na załatwienie sprawy.
Postanowieniem Nr [...]z 30 marca 2022 r., działając na podstawie art. 48 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2021 r. poz. 2351 ze zm., dalej: P.b.), wstrzymał budowę budynku gospodarczego o konstrukcji murowanej (dobudowanego do budynku garażu), wybudowanego bez wymaganej decyzji
o pozwoleniu na budowę na działce nr [...], położonej w [...], stanowiącej własność W. Z.. Jednocześnie na podstawie art. 48 ust. 3 P.b. PINB poinformował o możliwości złożenia przez inwestora wniosku o legalizację ww. obiektu budowlanego w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia oraz konieczności uiszczenia opłaty legalizacyjnej i sposobie jej obliczenia. Inwestor otrzymał ww. postanowienie 4 kwietnia 2022 r., ale w zakreślonym terminie 30 dni nie złożył wymaganego wniosku o legalizację przedmiotowego budynku gospodarczego. Dlatego PINB decyzją Nr [...]z 5 maja 2022 r., działając na podstawie art. 49e pkt 1 P.b., nakazał inwestorowi rozbiórkę budynku gospodarczego o konstrukcji murowanej o wymiarach: 2,21 m x 1,23 m i wysokości od 2,30 m do 2,43 m z dachem jednospadowym, zlokalizowanego na działce nr [...] w [...], gmina [...].
W międzyczasie skarżąca złożyła do organu skargę z 1 kwietnia 2022 r. (wpływ do organu 6 kwietnia 2022 r.) na bezczynność organu, niezałatwienie sprawy
w terminie, naruszenie praworządności oraz interesów skarżących, zaniedbanie
i nienależyte wykonywanie zadań przez pracowników PINB. Pismem z 1 kwietnia 2022 r. (wpływ do organu 8 kwietnia 2022 r.) skarżąca jednak wycofała tę skargę.
Pismem z 4 kwietnia 2022 r. (wpływ do organu 8 kwietnia 2022 r.) skarżący złożyli ponownie skargę na niezałatwienie sprawy w terminie, zarzucając bezczynność PINB oraz formułując zarzuty jak w pierwotnej skardze. W uzasadnieniu wskazali, że od 14 czerwca 2021 r. (data zgłoszenia sprawy do PINB) do 4 kwietnia 2022 r. nie została wydana decyzja w niniejszym postępowaniu. Skarżący zarzucili, że organ niezgodnie
z prawem celowo przesunął termin kontroli oraz 2 razy przedłużał termin zakończenia postępowania: do 31 grudnia 2021 r. i do 30 kwietnia 2022 r. W konsekwencji skarżący wnieśli o stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, zgodnie z art. 38 k.p.a. pociągnięcie do odpowiedzialności PINB w osobie A. L. oraz uznanie działań organu za celowe przedłużanie czynności poprzez przeprowadzanie zbędnego dowodu.
W odpowiedzi na skargę PINB wniósł o jej oddalenie. Pismem z 30 czerwca 2022 r. organ przekazał również kopię protokołu oględzin z 29 czerwca 2022 r. wraz
z kopią dokumentacji fotograficznej na okoliczność dokonania rozbiórki przedmiotowego budynku gospodarczego (k. 38-42 akt sądowych).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: p.p.s.a.) sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Taka sytuacja zaistniała w rozpatrywanej sprawie.
Zgodnie natomiast z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, które powinno być zakończone decyzją administracyjną. Skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie (art. 52 § 1 p.p.s.a.). Z akt sprawy wynika, że skarżący wyczerpali wymóg ustawowy warunkujący wniesienie przedmiotowej skargi, składając uprzednio środek przewidziany w art. 37 k.p.a. (ponaglenie - k. 39 akt administracyjnych).
Należy wskazać, że pojęcia "bezczynność" i "przewlekłość" do czasu nowelizacji k.p.a., która weszła w życie 1 czerwca 2017 r., nie były zdefiniowane ustawowo.
W orzecznictwie sądowym wskazywano, że z bezczynnością mamy do czynienia, gdy
w prawnie ustalonym terminie organ zasadniczo nie podejmuje żadnych istotnych czynności, przez co nie dochodzi do zakończenia sprawy, tj. wydania decyzji lub postanowienia, względnie podjęcia aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Z kolei przewlekłość w prowadzeniu postępowania występuje wówczas, gdy organ nie załatwiając sprawy w terminie, nie pozostaje jednak w bezczynności, a podejmowane przez organ czynności procesowe nie charakteryzują się koncentracją niezbędną
w świetle art. 12 k.p.a. ustanawiającego zasadę szybkości postępowania, względnie mają charakter czynności pozornych, nieistotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy (por wyrok NSA z 5 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1031/12; wyrok NSA z 3 września 2013 r., sygn. akt II OSK 891/13; wyrok NSA z 7 maja 2014 r., sygn. akt I OSK 2595/1, publ. cbosa).
Natomiast zgodnie z obecnym brzmieniem art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. bezczynność organu zachodzi, gdy nie załatwił on sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. Przy czym przewlekłość organu w prowadzeniu postępowania ma miejsce wówczas, gdy postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.). Zatem uznać należy, że przewlekłość w prowadzeniu postępowania występuje wtedy, gdy organ, nie załatwiając sprawy w terminie, nie pozostaje jednak
w bezczynności, lecz podejmowane przez niego czynności w postępowaniu nie charakteryzują się koncentracją niezbędną w świetle art. 12 k.p.a., ustanawiającego zasadę szybkości postępowania, względnie mają charakter czynności pozornych, nieistotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy.
Instytucja skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ ma na celu doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Natomiast kontrola Sądu zmierza do sprawdzenia, czy istotnie organ administracji publicznej prowadził postępowanie w sposób przewlekły. Oceniając powyższe okoliczności Sąd bierze pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie orzekania. Przy czym Sąd, badając przewlekłość postępowania, kontroluje czynności podejmowane przez organy i ich terminowość w zakresie przepisów wynikających z art. 35 - 36 k.p.a.
Stosownie do art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone na podstawie dowodów przedstawionych przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub faktów i dowodów powszechnie znanych albo znanych z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (art. 35 § 2 k.p.a.). Natomiast zgodnie z art. 35 § 3 k.p.a. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca,
a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania.
O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (art. 36 § 1 k.p.a.). Ten sam obowiązek ciąży na organie również w przypadku zwłoki
w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.).
Podnieść również należy, że zgodnie z art. 12 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej mają obowiązek działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy, jak również zobowiązane są do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do jej wyjaśnienia
i załatwienia, stosownie do art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.
Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a., zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa oraz stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie, zgodnie z art. 149 § 1a p.p.s.a. sąd stwierdza, czy przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce
z rażącym naruszeniem prawa.
Przechodząc do merytorycznego badania skargi Sąd w pierwszej kolejności ustalił, że organ w przedmiotowej sprawie nie dopuścił się bezczynności, ale jego prowadzenie postępowania nosiło znamiona przewlekłości. Jak już w toku postępowania organ wyższej instancji stwierdzał w ramach swojej kontroli (postanowienie MWINB z 24 marca 2022 r., zawiadomienie MWINB z 4 marca 2022 r.) działania w niniejszej sprawie były podejmowane przez PINB w dużych odstępach czasu. Organ nie załatwił sprawy w terminach wyznaczonych w art. 35 k.p.a., dwukrotnie przedłużał termin zakończenia postępowania, nie zakończył go w terminie do 30 grudnia 2021 r., a następnie podejmował czynności bez formalnego jego przedłużenia, co uczynił dopiero 24 lutego 2022 r. PINB przed terminem zakończenia postępowania wyznaczonym na 30 kwietnia 2022 r. wydał postanowienie z 30 marca 2022 r. w trybie art. 48 ust. 1 pkt 1 P.b., które inwestor otrzymał w dacie 4 kwietnia 2022 r., ale w zakreślonym terminie 30 dni nie zastosował się do jego treści, co było powodem wydania 5 maja 2022 r. decyzji o nakazie rozbiórki przedmiotowego budynku gospodarczego. Ostatecznie postępowanie przed PINB trwało (licząc od 14 czerwca 2021 r., tj. wpływu zawiadomienia do organu) ponad 10 miesięcy.
W ocenie Sądu podejmowane przez organ czynności w niniejszym postępowaniu nie charakteryzowały się koncentracją materiału dowodowego niezbędną w świetle art. 12 k.p.a., ustanawiającego zasadę szybkości postępowania, nie były skumulowane. Takie działanie organu nadzoru budowlanego może budzić uzasadnione obawy skarżących co do przestrzegania przez organy administracji zasady szybkości postępowania oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwowych.
Podkreślić w tym miejscu należy, że wydanie przez organ decyzji po wniesieniu skargi w sprawie, w której pozostawał on do tej pory w zwłoce, nie zwalania Sądu
z obowiązku rozpoznania skargi, w zakresie orzekania, czy organ dopuścił się przewlekłości i czy miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1 pkt 3 oraz § 1a p.p.s.a.). Czyni to bezprzedmiotowym orzekanie na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Zgodnie z obecnymi poglądami judykatury nie ma jednak potrzeby umarzania postępowania w zakresie zobowiązania organu do wydania w określonym czasie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania organ załatwi sprawę. Kompetencją adekwatną do takiego stanu rzeczy jest wyłącznie stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania w myśl art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (por. wyroki NSA z 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1621/16 oraz z 21 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OSK 2242/16, oba publ. cbosa).
W ocenie Sądu, mając na uwadze przedstawiony przebieg postępowania, można stwierdzić, że PINB dopuścił się przewlekłości w rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy zainicjowanej wnioskiem skarżących, o czym na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. orzeczono w punkcie 1 sentencji wyroku.
Stwierdzenie, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania wymaga również dokonania oceny, czy przewlekłość miała charakter rażący. Zgodnie
z art. 149 § 1a p.p.s.a. rażące naruszenie prawa odnosi się do wadliwości o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, mającej miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków strony
i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa (por. wyrok NSA z 18 stycznia 2019 r., sygn. akt Il OSK 1557/18; wyrok NSA z 5 września 2018 r., sygn. akt Il OSK 272/18; wyrok NSA z 24 maja 2018 r., sygn. akt Il OSK 381/18, wszystkie publ. cbosa). Stwierdzenie przez sąd rażącego naruszenia prawa i odniesienie tego stanu do zaistniałej przewlekłości prowadzonego przez organ postępowania administracyjnego wymaga zatem zaistnienia szczególnych okoliczności, które z punktu widzenia celów ochrony zapewnianej stronie powinny być powszechnie uznawane za niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia zasady praworządności (por. wyrok NSA z 4 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1831/17, publ. cbosa).
O rażącej przewlekłości świadczą więc: znaczna zwłoka w załatwieniu sprawy, zaniechania organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności.
W orzecznictwie podkreśla się również, że bezczynność organu będzie miała charakter rażący, gdy odpowiednio brak działania lub poważne opóźnienia w podejmowanych przez organ czynnościach oczywiście pozbawione są jakiegokolwiek racjonalnego usprawiedliwienia (por. wyroki NSA z 4 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 3374/18 oraz z 7 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 2311/17, publ. cbosa).
W przedmiotowej sprawie sytuacja taka nie zaistniała, dlatego w punkcie 2 sentencji wyroku Sąd na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. stwierdził, że przewlekłość organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.
O kosztach postępowania, na które składa się wpis od skargi w kwocie 100 zł, orzeczono w punkcie 3 sentencji wyroku na podstawie art. 200, art. 205 § 1 i art. 210
§ 2 p.p.s.a.