VIII SA/Wa 580/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca) Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 26 października 2023 r. sprawy ze skargi JS na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19 czerwca 2023 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącego J. S. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: "Minister", "organ") decyzją

z 19 czerwca 2023 r. nr [...], działając na podstawie art. 8a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2022 r. poz. 1626 ze zm., dalej: "ustawa zaopatrzeniowa"), odmówił wyłączenia stosowania wobec J.S. (dalej: "strona", "wnioskodawca", "skarżący") art. 15c, art. 22a i art. 24a ww. ustawy.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że skarżący wnioskiem z 3 lipca 2019 r. wystąpił do Ministra o zastosowanie wobec niego art. 8a ustawy zaopatrzeniowej. W uzasadnieniu wniosku szczegółowo opisał przebieg swojej służby wskazując okresy pełnienia służby oraz zajmowane stanowiska służbowe. Wyjaśnił, iż od 15 sierpnia 1989 r. do dnia 31 lipca 1990 r. pełnił służbę w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych, w tym od 15 sierpnia 1989 r. do czerwca 1990 r. był słuchaczem kursu oficerskiego w Ośrodku Kształcenia Kadr Wywiadu w K., a następnie w okresie od 29 czerwca 2002 r. do 30 czerwca 2017 r. w Agencji Wywiadu. Podkreślił, iż stosunek jego służby pełnionej na rzecz totalitarnego państwa do całkowitej wysługi lat jest niewielki, a tym samym potwierdza krótkotrwale pełnioną służbę przed dniem

31 lipca 1990 r. Ponadto wskazał nagrody i odznaczenia, którymi został uhonorowany, tj. Medal za Długoletnią Służbę, Nagrodę Dyrektora "Za wybitne osiągnięcia w służbie". Nagrodę Szefa Agencji Wywiadu oraz Medal na XV-lecie Agencji Wywiadu oraz nadmienił o wysokich stanowiskach, na których pełnił służbę, m.in. Naczelnika Wydziału [...] Biura D. Zaznaczył, iż przez dwadzieścia lat pracował operacyjnie, wykonując zadania i obowiązki służbowe, narażając swoje życie i zdrowie.

Decyzją nr [...] z 25 października 2021 r. Minister odmówił wyłączenia stosowania wobec wnioskodawcy art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. Wnioskodawca wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. decyzję. Wyrokiem z 7 września 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Warszawie w sprawie sygn. akt II SA/Wa 4011/21 uchylił zaskarżoną decyzję Ministra. Przedmiotowy wyrok wraz z aktami sprawy oraz uzasadnieniem

i stwierdzeniem jego prawomocności z dniem 29 października 2022 r., wpłynął do organu w dniu 21 listopada 2022 r.

Analizując ponownie niniejszą sprawę, Minister wskazał, że strona została zwolniona ze służby w Agencji Wywiadu w W. w dniu 30 czerwca 2017 r. i ma ustalone prawo do emerytury, której wysokość ustalono z uwzględnieniem odpowiednio art. 15c ustawy zaopatrzeniowej.

Z pisma Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej: "IPN"), tj. informacji o przebiegu służby Nr [...], wynika, że wnioskodawca pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa

w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, w okresie od dnia 15 sierpnia 1989 r. do dnia 31 lipca 1990 r., tj. przez 11 miesięcy i 17 dni, zaś całkowity okres służby ww. wynosi 27 lat, 10 miesięcy i 17 dni.

Organ wskazał, że z kopii akt osobowych o sygn. [...], przekazanych przez IPN za pismem z 14 grudnia 2019 r. (znak: [...]), nie wynika, aby skarżący nierzetelnie wykonywał zadania i obowiązki

w okresie pełnienia służby po dniu 12 września 1989 r. Z kolei w piśmie z 12 września 2019 r. (znak: [...]) Szef Agencji Wywiadu przekazał informację dotyczące przebiegu służby funkcjonariusza, z której nie wynika, aby ww. nierzetelnie wykonywał zadania i obowiązki w okresie pełnienia służby w Zarządzie Wywiadu Urzędu Ochrony Państwa oraz w Agencji Wywiadu. Ponadto strona otrzymała Medal Srebrny "Za Długoletnią Służbę", w 2001 r. - Nagrodę Dyrektora ZW UOP, a w 2012 r. Nagrodę Szefa Agencji Wywiadu. Również podniesiono, iż pismem z 20 września 2018 r. przesłano do Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA zaświadczenie z 20 września 2018 r., potwierdzające pełnienie służby w warunkach szczególnego zagrożenia życia

i zdrowia, uzasadniające podwyższenie emerytury funkcjonariusza.

Minister podał, że zgodnie z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b, ze względu na: 1) krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz 2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Analizując pierwszą

z przesłanek formalnych, Minister wskazał, że krótkotrwałość musi być każdorazowo oceniana indywidualnie, wszelako z zastrzeżeniem, że winna być ona rozpatrywana przede wszystkim w ujęciu bezwzględnym, jako długość okresu służby na rzecz totalitarnego państwa. Analizując drugą z przesłanek formalnych organ wyjaśnił, że rzetelność wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r.

w szczególności z narażeniem zdrowia i życia stanowi również przesłankę

o charakterze nieostrym, która winna być każdorazowo oceniana indywidualnie.

Biorąc pod uwagę powyższe, Minister uznał, że rzetelne wykonywanie obowiązków służbowych oznacza ich realizację na najwyższym poziomie, w sposób nie budzący żadnych wątpliwości ani pod kątem jakościowym, ani z punktu widzenia moralności i honoru funkcjonariusza służb publicznych. Według organu postawa rzetelnego funkcjonariusza charakteryzuje się wzorowością w działaniu służbowym, przez co należy rozumieć nie tylko podejmowanie i nienaganną realizację zadań obligatoryjnych, ale także wykazywanie inicjatywy zarówno w zakresie takich właśnie zadań, jak i poprzez gotowość do realizacji obowiązków dodatkowych. Jak stwierdził Minister, zadaniem organu jest stwierdzenie, czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego przesłanki można uznać za spełnione oraz ustalenie czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek.

Odnosząc się do wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 września 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 4011/21, Sąd nakazał uwzględnienie w kwestii dokonania wyczerpującej oceny przez organ, czy sprawa stanowi szczególnie uzasadniony przypadek, w rozumieniu art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. "Wyrażając ocenę w tym zakresie, organ powinien przywołać fakty dotyczące służby skarżącego, jego postawy, charakteru służby, warunków jej pełnienia

i odnieść powyższe do kryterium "rzetelnego pełnienia służby po dniu 12 września 1989 r. ". Powinien również dokonać przedmiotowej oceny w kontekście służby przed 31 lipca 1990 r. biorąc pod uwagę charakter zadań wykonywanych przez skarżącego w okresie od 15 sierpnia 1989 r. do 31 lipca 1990 r. Dopiero wnikliwa ocena przebiegu całej ponad 27-letniej służby skarżącego, dokona stosownie do reguł wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., winna stanowić punkt wyjścia do rozważań, czy w sprawie mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem "pozwalającym pozytywnie załatwić wniosek z dnia 3 lipca 2019 r. (...)

Cytując treść powyższych wytycznych organ stwierdził, że całkowicie zbytecznym byłoby podejmowanie przez organ powtórnej analizy w obszarze krótkotrwałości pełnienia przez J.S.służby na rzecz totalitarnego państwa oraz rzetelnego wykonywania przez niego zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., bowiem organ nie negował w uchylonej decyzji nr [...] z dnia 25 października 2021 r. spełnienia przez wnioskodawcę ww. przesłanek, zaś Sąd nie wysunął żadnych twierdzeń sprzecznych z konkluzjami organu wyrażonymi w tym zakresie. Minister zaznaczył, że przed wydaniem niniejszej decyzji, organ rozpatrzył wszystkie te aspekty, które miały lub ewentualnie mogły mieć wpływ na ukształtowanie się ostatecznego poglądu organu co do wystąpienia w przedmiotowej sprawie warunku "szczególnie uzasadnionego przypadku", umożliwiającego zastosowanie wobec zainteresowanego art. 8 a ustawy zaopatrzeniowej.

Organ mając na uwadze powyższe, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, w tym kopii akt osobowych stwierdził, że wnioskodawca wstąpił do służby w resorcie spraw wewnętrznych z własnej woli i inicjatywy, podkreślając jednocześnie aspekt ideologiczny służby i dążenie do jej pełnienia. W tym zakresie Minister przytoczył cyt.: "Uprzejmie proszę o przyjęcie mnie w poczet funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Prośbę swą motywuję chęcią służenia Ojczyźnie oraz jak najlepszego wykorzystania moich kwalifikacji zawodowych" (tj. k. 4 sygn. akt [...]). Ww. pełnił służbę

w Departamencie I Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, stanowiącym część Służby Bezpieczeństwa MSW, zajmującym się wywiadem. Minister wyjaśnił przy tym, że Departament I Ministerstwa Spraw Wewnętrznych był jedyną jednostką w systemie Służby Bezpieczeństwa upoważnioną do organizowania wywiadu za granicą. Do zadań Departamentu I należało w szczególności: 1) zdobywanie istotnych dla interesów PRL

i jej sojuszników, a niedostępnych oficjalnie dokumentów oraz informacji

o zamierzeniach i działalności wrogich ośrodków politycznych, ekonomicznych, dywersji ideologicznej i "imperialistycznych" służb specjalnych; 2) podejmowanie poza granicami PRL przedsięwzięć wywiadowczych wobec ośrodków i osób zaangażowanych we wrogie działania przeciwko PRL oraz inspirowanie korzystnych dla interesów kraju

i kształtowanie opinii i określonych sytuacji za granicą; 3) organizowanie kontrwywiadowczej ochrony placówek i obywateli PRL za granicą; 4) analizowanie

i prognozowanie sytuacji politycznej i ekonomicznej na świecie (Instytut Pamięci Narodowej Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu "Historyczno - prawna analiza Struktur Organów Bezpieczeństwa Państwa w Polsce Ludowej (1944-1990) Zbiór Studiów" pod redakcją Adriana Jusupovicia i Rafała Leśkiewicza, Warszawa 2013, str. 122-123).

Jak stwierdził Minister wnioskodawca był ponadto szkolony

w wyspecjalizowanym ośrodku dla służb wywiadowczych. Program kursu obejmował szkolenie operacyjne, ideowo-polityczne, w zakresie techniki operacyjnej, wyszkolenie wojskowe oraz doskonalenie języka niemieckiego. Dobrowolne podjęcie służby w ww. jednostce, o ściśle sprecyzowanych zadaniach polegających na zdobywaniu tajnych dokumentów i informacji dotyczących politycznych, ekonomicznych, militarnych oraz wywiadowczych planów i zamierzeń skierowanych przeciwko Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, a także krajom obozu socjalistycznego, przeszkolenie w szkole wywiadowczej tj. Ośrodku Kształcenia Kadr Wywiadu pozwalają na domniemanie, iż strona była

w pełni świadoma wykonywania zadań na rzecz systemu totalitarnego i utożsamiała się z tym systemem, a wykonywane przez nią zadania służbowe odbiegają od typowych, rutynowych czynności zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej. Strona, jako funkcjonariusz komórki Służby Bezpieczeństwa wykonywała zadania związane z istotą funkcjonowania tej służby. Realizowała je z zaangażowaniem i bez przymusu.

W podsumowaniu organ zaznaczył, że ustalony na podstawie materiału dowodowego przebieg służby skarżącego i jego postawa wskazują na dobrowolne zaangażowanie w pracę Służby Bezpieczeństwa. Funkcjonariusz nie tylko nawiązał ówcześnie stosunek prawny w ramach służby państwowej i wykonywał nałożone na niego czynności, lecz z własnej inicjatywy uczestniczył w pragmatyce ustroju totalitarnego. Przedmiotowa postawa związana z pełną świadomością aktywnego udziału w strukturach Służby Bezpieczeństwa, aż do momentu transformacji ustrojowej, w ocenie organu nie kwalifikuje rozpatrywanej sprawy jako szczególnie uzasadniony przypadek.

Zatem zdaniem organu strona spełnia przesłanki zawartej w art. 8a ust. 1 pkt 1

i 2 ustawy zaopatrzeniowej, jednakże biorąc pod uwagę świadome wykonywanie przez J. S. czynności ukierunkowanych na realizowanie typowych dla ustroju państwa totalitarnego zadań i funkcji, to w ocenie Ministra przedmiotowa sprawa nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, pozwalającego na skorzystanie

z uprawnień wynikających z wymienionego wyżej art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, skutkujących wyłączeniem stosowania względem wnioskodawcy art. 15c, art. 22a i art. 24a tejże ustawy.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie, skarżący wniósł o :

1. stwierdzenie nieważności decyzji Ministra w całości z powodu przesłanki określonej

w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. tj. wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa;

2. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a p.p.s.a. o uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w całości z powodu naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy tj. 8a ustawy emerytalnej;

3. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości z powodu naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, 7, 8, 11, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a.;

4. na podstawie art. 200 p.p.s.a. wniósł o zasądzenie kosztów postępowania wg norm prawem przepisanych w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

I Naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1. art. 6, 7, 8, 11, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a., poprzez błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, brak rozważenia i wyjaśnienia wszystkich okoliczności mogących mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia, braki

w uzasadnieniu wydanej decyzji administracyjnej, przekroczenie zasad uznania administracyjnego i błędne przyjęcie iż z analizy materiału dowodowego wynika:

a) iż w okresie 11 miesięcy i 17 dni tj. krótkotrwałej służby skarżącego wykonywał on jakiekolwiek zadania Departamentu I, realizował je z zaangażowaniem i bez przymusu, w sytuacji w której służba w tym okresie polegała jedynie na szkoleniu

w Ośrodku Kształcenia Kadr Wywiadu, braku wykonywania jakichkolwiek zadań przez skarżącego na rzecz Departamentu I, do czego Minister w ogóle się nie odniósł, nie ustalił indywidualnych zadań odwołującego się i ich zakresu w tym okresie, a które to szkolenie w OKKW znajduje swoje odzwierciedlenie w dokumentach sprawy w tym wniosku skarżącego o wyłączenie przepisów ustawy zaopatrzeniowej,

b) iż z podania o przyjęcie do służby w którym skarżący wskazał na chęć służenia Ojczyźnie i jak najlepszego wykorzystania kwalifikacji zawodowych należy wywnioskować, iż zamierzał on służyć państwu totalitarnemu, co niewątpliwie wpływa na niekorzyść wnioskodawcy, w sytuacji w której Polska znajdowała się na etapie poważnych zmian ustrojowych, państwo totalitarne miało się ku schyłkowi, rzeczą oczywistą było że skarżący chciał służyć po prostu Polsce, a prawdziwą motywacje do służby skarżący ukazał przez 27 lat 10 miesięcy i 17 dni służąc wolnej demokratycznej Polsce z narażeniem życia i zdrowia i w ten sposób również odkładając na swoją przyszłą godną i sumiennie wypracowaną emeryturę,

c) iż na podstawie materiału dowodowego przebieg służby skarżącego i jego postawa wskazują na dobrowolne zaangażowanie w pracę Służby Bezpieczeństwa jak również iż nawiązany ówcześnie stosunek prawny w ramach służby państwowej

i wykonywanie nałożonych na funkcjonariusza czynności oraz z własnej inicjatywy uczestniczenie w pragmatyce ustroju totalitarnego w sytuacji w której skarżący żadnych działań nie wykonywał, a organ nie wskazał konkretnie na czym polegało jego indywidualne uczestniczenie w pragmatyce ustroju totalitarnego,

d) przedmiotowa postawa związana z pełną świadomością aktywnego udziału

w strukturach Służby Bezpieczeństwa, aż do momentu transformacji ustrojowej,

w ocenie organu nie kwalifikuje rozpatrywanej sprawy jako szczególnie uzasadniony przypadek w sytuacji w której skarżący nie miał jakiegokolwiek aktywnego udziału

w w/w strukturach, organ nie wskazał jaki to był udział i na czym polegały konkretnie jego zadania, jak również pominięcie i nie dokonanie ustalenia jaki wpływ na szczególnie uzasadniony przypadek mają 10 miesięcy i 17 dni Szkolenia w Ośrodku Kształcenia Kadr Wywiadu, następnie 27 dni tj. okres pomiędzy 12 września 1989 r.

a 15 sierpnia 1989 r. i nie wykonywanie żadnych zadań przez skarżącego w tym okresie w stosunku do ponad 27 lat służenia zgodnie z wnioskiem Ojczyźnie z narażeniem życia i zdrowia,

e) skarżący w sposób świadomy wykonywał czynności ukierunkowane na realizowanie typowych dla ustroju państwa totalitarnego zadań i funkcji w sytuacji

w której skarżący co już wielokrotnie zostało podkreślone żadnych zadań związanych

z działaniami tego Departamentu nie zrealizował i jak również brak odzwierciedlenia przez organ w zaskarżonej decyzji jakie to rzekome typowe dla Państwa totalitarnego zadania sam skarżący indywidualnie realizował,

2. Naruszenie art. 153 p.p.s.a. poprzez nie zastosowanie się do ocen i wskazań zawartych w prawomocnym Wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia

września 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 4011/21 orzekającym w przedmiotowej sprawie

a tym samym zignorowanie przez organ oceny prawnej i wskazań (wytycznych) wyrażonych ww. Wyroku przez Sąd poprzez brak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, całkowite pominięcie wskazań, brak jakiegokolwiek odniesienia się do Wyroku,

w którym stwierdzono prawomocnie iż cyt.:

-"organ pominął jednak zupełnie w swojej ocenie podnoszony przez skarżącego wielokrotnie fakt ,że w okresie od 15 sierpnia 1989 do dnia 31 lipca 1989 zaliczonym jako służba na rzecz totalitarnego państwa był on słuchaczem kursu oficerskiego

w OKKW w K. i w związku z tym nie wykonywał żadnych zadań w ramach Departamentu I MSW,

- "organ nie przeprowadził jakichkolwiek ustaleń na okoliczności charakteru wykonywanych zadań przez skarżącego w okresie od 15 sierpnia 1989 do 31 lipca 1989 i nie przypisał skarżącemu żadnych konkretnych czynów godzących w godności obywatelskie, które pozwalałaby w świetle orzecznictwa NSA na jednoznaczną ocenę że prawa emerytalne nabyte przede wszystkim po ponad 27 latach służby w UOP i AW zostały nabyte niesłusznie,

-"ustaleń nie wyczerpuje samo wskazanie że skarżący pełnił służbę

w Departamencie I MSW oraz przedstawienie ogólnych informacji za co był odpowiedzialny ten Departament,

- "organ nie rozważył okoliczności podniesionych przez skarżącego we wniosku

o wydanie decyzji dotyczących jego służby w demokratycznej Polsce (nagrody

i wyróżnienia), a także jej pełnienia z narażeniem życia i zdrowia a co powinno zostać wykonane zgodnie z w/w uwagami prawomocnego Wyroku WSA.

3. art. 156 §1 pkt 2 k.p.a. tj. wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa, które

w ocenie pełnomocnika polegało na naruszeniu w/w szeregu przepisów k.p.a. w tym naruszeniu zasady związania organu prawomocnym Wyrokiem Sądu Administracyjnego art. 153 p.p.s.a. w sytuacji w której istnieje przepis prawny dający podstawę do wydania decyzji administracyjnej, prawomocny Wyrok Wysokiego Sądu, a rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji, dotyczące praw lub obowiązków stron postępowania, zostało ukształtowane sprzecznie z przesłankami wprost określonymi w tym przepisie prawnym jak również określonymi w prawomocnym Wyroku Sądu Administracyjnego.

II. Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy :

1. art. 8a ustawy zaopatrzeniowej przez jego błędną wykładnię i przyjęcie iż

w niniejszej sprawie nie doszło do szczególnie uzasadnionego przypadku, w sytuacji

w której przyjęcie prawidłowej wykładni w okolicznościach faktycznych sprawy tj.;

a) zaistnienia krótkotrwałej służby skarżącego 3,2 % (11 miesięcy i 17 dni)

w stosunku do 27 lat, 10 miesięcy i 17 dni, która w istocie polegała jedynie na Szkoleniu w Ośrodku Kształcenia Kadr Wywiadu i trwała 27 dni okres pomiędzy 12 września 1989 a 15 sierpnia 1989 i nie wykonywaniu żadnych zadań przez odwołującego w tym okresie,

b) rzetelnej, z narażeniem życia i zdrowia służby skarżącego,

c) szkolenia w okresie 11 miesięcy i 17 dni , jak również w okresie czasowym pomiędzy 15 sierpnia 1989 r. a 12 września 1989 roku w Ośrodku Kształcenia Kadr Wywiadu tj. nie wykonywaniu żadnych zadań przez skarżącego właściwych dla państwa totalitarnego w tym zadań nastawionych na walkę z opozycją, kościołem itp.

d) służenia zgodnie z wnioskiem o przyjęcie do służby Ojczyźnie a nie państwu totalitarnemu przez 27 lat 10 miesięcy i 17 dni

e) braku jakichkolwiek zindywidualizowanych czynów skarżącego zarówno

w okresie 11 miesięcy i 17 dni jak również 27 lat, 10 miesięcy i 17 dni nastawionych na walkę z kościołem, opozycją itp.tj. o pejoratywnym nacechowaniu aksjologicznym powinno doprowadzić do ustalenia iż w niniejszej sprawie doszło do szczególnie uzasadnionego przypadku a skarżący wypełnia dyspozycję i wszelkie przesłanki w/w przepisu ustawy o emerytalnej

2. a w związku z powyższym również art. 8a ustawy zaopatrzeniowej poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego tj. brak rozważania istotnych dla sprawy a w/w okoliczności faktycznych z punktu widzenia przepisu prawa materialnego, który powinien być w sprawie zastosowany, jak również wybranie prawnie niedopuszczalnego sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, niezgodnie

z celem danej normy prawnej i nie dokonanie wyboru prawidłowej wykładni stosowanego przepisu prawa.

W uzasadnieniu skargi skarżący rozwinął postawione zarzuty.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 dalej "p.p.s.a.") wynika, że

w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas -

w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem.

Przypomnieć należy, ze przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra z 19 czerwca 2023 r. o odmowie wyłączenia stosowania wobec skarżącego art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. Jest to kolejna decyzja Ministra wydana w sprawie wniosku skarżącego z 3 lipca 2019 r. Poprzednia decyzja organu z 25 października 2021 r. została uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie z 7 września 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 4011/22.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba, że przepisy prawa uległy zmianie. W orzecznictwie przyjmuje się, że przez ocenę prawną, o której mowa w tym przepisie należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie

i sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku pierwotnego środkami przewidzianymi prawem.

Związanie wskazaniami sądu administracyjnego oznacza powinność ścisłego, przy zachowaniu wszelkich zasad postępowania wyjaśniającego, wypełnienia zaleceń sądu, przy wyeliminowaniu jakichkolwiek niejasności czy choćby dwuznaczności odnoszących się do ustaleń stanu faktycznego. Inny sposób procedowania czyniłby kontrolę sądową iluzoryczną i pozbawioną sankcji w postaci możności powtórnej weryfikacji stanowiska właściwego w sprawie organu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 12 kwietnia 2005 r. sygn. akt I SA/Łd 119/2004, opubl. Lex Polonica nr 420541).

Naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 p.p.s.a w razie złożenia skargi powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu. Stanowi to bowiem gwarancję przestrzegania przez organy administracji publicznej związania orzeczeniem sądu. Musi być więc konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu. Bez ścisłego stosowania omawianego przepisu trudno byłoby zresztą zapewnić spójność działania systemu władzy państwowej. Jego nieprzestrzeganie w istocie podważałoby bowiem obowiązującą w polskim prawie zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji (por. wyrok NSA z 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97). Natomiast niezastosowanie się przez sąd do oceny prawnej przewidzianej

w komentowanym przepisie jest naruszeniem prawa stanowiącym podstawę do wniesienia skargi kasacyjnej (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.).

Zatem na organie administracji spoczywał obowiązek zastosowania się do zaleceń sądu administracyjnego, zaś Sąd badając prawidłowość decyzji zapadłej

w następstwie uchylonego wcześniej rozstrzygnięcia - ma przede wszystkim obowiązek zbadania w jakim zakresie organ administracji zastosował się do jego wskazań.

Analizując poprzedni wyrok w sprawie skarżącego, który zapadł w sprawie II SA/Wa 40111/21 w dniu 7 września 2022 r., wypada zwrócić uwagę, że Sąd zaznaczył, iż wydając zaskarżoną decyzję organ przekroczył granice uznania administracyjnego, bowiem nie rozważył przebiegu całej służby skarżącego w świetle przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku". Ponadto organ nie rozważył także okoliczności podniesionych przez skarżącego we wniosku o wydanie decyzji, dotyczących jego służby w demokratycznej Polsce (w tym otrzymanych wyróżnień

i nagród, m. in. Medalu Srebrnego "Za Długoletnią Służbę", Nagrody Dyrektora Zarządu Wywiadu Urzędu Ochrony Państwa oraz Nagrody Szefa Agencji Wywiadu), a także potwierdzonego stosownym zaświadczeniem faktu pełnienia służby w warunkach zagrożenia życia i zdrowia, mogących wskazywać na to, że nie był przeciętnym funkcjonariuszem.

W podsumowaniu Sąd podkreślił, iż, cyt.: "Rozpatrując sprawę ponownie organ uwzględni przedstawioną ocenę prawną. Dokona wyczerpującej oceny co do tego, czy sprawa skarżącego stanowi "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. Wyrażając ocenę w tym zakresie, organ powinien przywołać fakty dotyczące służby skarżącego, jego postawy, charakteru służby, warunków jej pełnienia i odnieść powyższe do kryterium "rzetelnego pełnienia służby po dniu 12 września 1989 r.". Powinien również dokonać przedmiotowej oceny

w kontekście służby przed 31 lipca 1990 r. biorąc pod uwagę charakter zadań wykonywanych przez skarżącego w okresie od 15 sierpnia 1989 r. do 31 lipca 1990 r. Dopiero wnikliwa ocena przebiegu całej ponad 27-letniej służby skarżącego, dokonana stosownie do reguł wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., winna stanowić punkt wyjścia do rozważań, czy w sprawie mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" pozwalającym pozytywnie załatwić wniosek z dnia 3 lipca 2019 r."

Sąd powołując się na wykładnię art. 8a ustawy zaopatrzeniowej dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 13 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1895/19, wskazał, że organ nie ocenił służby skarżącego w aspekcie tam wskazanym na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego. Dokonana przez organ ocena przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku" nie jest wnikliwa, lecz wybiórcza

i dowolna.

W dalszej kolejności Sąd zwrócił również uwagę na fakt, że Minister

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził przy ocenie rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., że skarżący świadomie wykonywał czynności ukierunkowane na realizowania typowych dla ustroju państwa totalitarnego zadań. Sąd stwierdził, iż cyt.: "Dokonując takiej oceny organ powołał się na zadania wykonywane przez Departament I MSW, w którym skarżący pełnił służbę. Zaznaczył też, że rozpoczęcie przez skarżącego służby na rzecz totalitarnego państwa nie było efektem odgórnego przeniesienia służbowego, lecz nastąpiło z jego inicjatywy. Ponadto, że skarżący nie podjął skutecznie działań mający na celu usunięcie go z etatu SB. Organ pominął jednak zupełnie w swojej ocenie podnoszony przez skarżącego wielokrotnie fakt, że w okresie od 15 sierpnia 1989 r. do 31 lipca 1990 r., zaliczonym jako służba na rzecz na rzecz totalitarnego państwa, był on słuchaczem kursu oficerskiego w Ośrodku Kształcenia Kadr Wywiadu w K. i w związku z tym nie wykonywał żadnych zadań w ramach Departamentu I MSW. Organ nie przeprowadził też jakichkolwiek ustaleń na okoliczności charakteru wykonywanych zadań przez skarżącego w okresie od 15 sierpnia 1989 r. do 31 lipca 1990 r. i nie przypisał skarżącemu żadnych konkretnych czynów godzących w wolności obywatelskie, które pozwalałyby – w świetle orzecznictwa NSA – na jednoznaczną ocenę, że prawa emerytalne nabyte - przede wszystkim po ponad 27 latach służby w Urzędzie Ochrony Państwa oraz w Agencji Wywiadu - zostały nabyte niesłusznie."

Końcowo Sąd zaznaczył, że wnikliwa ocena przebiegu całej ponad 27-letniej służby skarżącego, dokonana stosownie do reguł wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., winna stanowić punkt wyjścia do rozważań, czy w sprawie mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" pozwalającym pozytywnie załatwić wniosek z dnia 3 lipca 2019 r.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stwierdza, że organ wydając obecnie zaskarżone przez skarżącego rozstrzygnięcie, nie zastosował się w pełni do oceny prawnej i wskazań zawartych w wyroku z 7 września 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 4011/21. Po raz kolejny analizując akta sprawy, Minister wprawdzie stwierdził, że całkowicie zbytecznym byłoby podejmowanie przez organ powtórnej analizy w obszarze krótkotrwałości pełnienia przez skarżącego służby na rzecz totalitarnego państwa oraz rzetelnego wykonywania przez niego zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., bowiem organ nie negował w uchylonej decyzji nr [...] .z dnia 25 października 2021 r. spełnienia przez wnioskodawcę ww. przesłanek, zaś Sąd nie wysunął żadnych twierdzeń sprzecznych z konkluzjami organu wyrażonymi w tym zakresie.

Niemniej w ocenie organu w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka "szczególnie uzasadnionego przypadku".

W ocenie Sądu, organ wbrew wskazaniom wyrażonym w ww. wyroku, a także wbrew utrwalonemu orzecznictwu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego nadal nie uzasadnił

w przekonywujący sposób, że w sprawie skarżącego nie został spełniony warunek

"szczególnie uzasadnionego przypadku" w rozumieniu art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. Zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ustalenia, mają zaś charakter niepopartego faktami domniemania, na podstawie którego organ dowolnie przyjął, że sprawa skarżącego nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku. Minister bowiem odwołał się do akt osobowych skarżącego, w szczególności akcentując, iż skarżący wstąpił do służby w resorcie spraw wewnętrznych z własnej woli i inicjatywy, podkreślając aspekt ideologiczny służby posługując się cytatem. Następnie organ odwołał się do okoliczności, iż skarżący pełnił służbę w Departamencie

I Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, stanowiącym część Służby Bezpieczeństwa MSW zajmującym się wywiadem. Minister szczegółowo omówił zadania Departamentu I.

Odniósł się również do faktu szkolenia skarżącego w wyspecjalizowanym ośrodku dla służb wywiadowczych oraz okoliczności programu kursu, który jak podał Minister obejmował szkolenie operacyjne, ideowo-polityczne, w zakresie techniki operacyjnej, wyszkolenie wojskowe oraz doskonalenie z języka niemieckiego.

Zdaniem Ministra strona jako funkcjonariusz komórki Służby Bezpieczeństwa wykonywała zadania związane z istotą funkcjonowania tej służby, realizowała je

z zaangażowaniem i bez przymusu. Te okoliczności powodują że w ocenie organu funkcjonariusz nie kwalifikuje się jako "szczególnie uzasadniony przypadek".

W konsekwencji tak dokonanej oceny, zdaniem Sądu, sprawa nadal nie została wystarczająco wnikliwie rozważona przez organ administracji, a wyniki jej analizy nie znajdują odzwierciedlenia w treści uzasadnienia decyzji. Organ nie przeprowadził też

w wyczerpujący sposób oceny spełnienia kryteriów, o których mowa w art. 8a ustawy zaopatrzeniowej. Tym samym organ dopuścił się po raz kolejny naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie w sposób wszechstronny i wnikliwy postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji. Minister ponownie więc przekroczył granice uznania administracyjnego bowiem jego rozstrzygnięcie ma charakter dowolny i arbitralny.

Przepis art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej stanowi, że minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy w stosunku do osób pełniących służbę na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu art. 13b tej ustawy (tj. służbę od dnia 22 lipca 1944 r. do 31 lipca 1990 r. w cywilnych i wojskowych instytucjach i formacjach wymienionych enumeratywnie w tym przepisie), ze względu na: 1) krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz 2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia.

Z uzasadnienia decyzji uznaniowej powinno wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Zaniechanie w powyższym zakresie powoduje, że organ naraża się na skuteczny zarzut dowolności (arbitralności) decyzji. Tymczasem Minister dokonując oceny służby skarżącego bardzo ogólnie odniósł się do służby, którą skarżący pełnił przed 1990 r. w zakresie realizowanych obowiązków służbowych

i odniesienia się w tym aspekcie czy miały one jakikolwiek związek ze służbą na rzecz państwa totalitarnego. Pominął przy tym w całości szczegółowe wskazania zawarte

w wyroku tutejszego Sądu z 7 września 2022 r. sygn. akt VIII SA/Wa 4011/21 naruszając art. 153 p.p.s.a.

Zasadnie zatem podnosi skarga, że Minister nie wskazał jakie zadania Departamentu I realizował skarżący z zaangażowaniem i bez przymusu, w sytuacji

w tym okresie przebywał jedynie na Szkoleniu w Ośrodku Kształcenia Kadr Wywiadu. Nie wywiedziono w decyzji jakie zadania indywidualne wykonywał skarżący, natomiast nie ulega wątpliwości, że kwestii samego szkolenia nie można zaliczyć do zadania indywidualnego i ocenić jego wykonanie z zaangażowaniem i bez przymusu.

Takich wniosków nie należy również wysnuć opierając się na samym podaniu

o przyjęcie do służby (akta osobowe). Organ szczegółowo omówił zadania Departamentu I, ale nie wskazał jakie to zadania wykonywał skarżący.

Powtórzyć w tym miejscu wypada, że Naczelny Sąd Administracyjny m. in.

w wyroku z 13 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1895/19 podkreślił, że ze względu na konstytucyjną ochronę wolności i praw jednostki możliwość korzystania przez organ

z uznania administracyjnego w takich sprawach jak rozpatrywana, podlega szczególnym ograniczeniom. Kierując się konstytucyjnymi dyrektywami poszanowania wolności i sprawiedliwości (z preambuły Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wynika, że obejmuje ona prawa podstawowe dla państwa oparte na poszanowaniu wolności

i sprawiedliwości, a wśród nich prawo do zabezpieczenia społecznego (art. 67 ust. 1

i 2), realizacji dobra wspólnego (art. 1 Konstytucji RP) oraz urzeczywistniania zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2). Obowiązkiem organu jest - po przeprowadzeniu postępowania w sprawie i stwierdzeniu, że w stosunku do określonej osoby zaistniała ustawowa przesłanka wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy, każdorazowe wykazanie w tej sytuacji kryteriów przyjętego rozstrzygnięcia, w tym zwłaszcza kryteriów, którymi organ kierował się odmawiając wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b ustawy. Kryteriów wyboru konsekwencji dostarczają również zasady ogólne k.p.a., w tym zwłaszcza zasada wyważania interesów: indywidualnego i publicznego, wyrażona w art. 7 k.p.a. Rozstrzygnięcie podejmowane w granicach upoważnienia do uznania nie może być rozstrzygnięciem dowolnym, którego argumentacja sprowadzałaby się do stwierdzenia, że skoro organ "może, to nie musi". W konsekwencji sądowa kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym polega na zbadaniu, czy organ administracji dokonał prawidłowej wykładni stosowanej normy prawnej, czy wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zgodnie z celem danej ustawy, oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu istotnych dla sprawy okoliczności. Kontroli sądowej podlega w szczególności uzasadnienie decyzji uznaniowej z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną oraz z wyrażeniami normatywnymi, określającymi przesłanki aktualizacji upoważnienia do wydania decyzji uznaniowej. Przy takim zakresie kontroli obowiązkiem sądu jest sprawdzenie nie tylko tego czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, lecz również tego czy w granicach upoważnienia ustawowego zrealizował swoje kompetencje uznaniowe w sposób odpowiadający standardom demokratycznego państwa prawnego, w tym czy realizując te kompetencje respektował konstytucyjne publiczne prawo podmiotowe obywateli do zaopatrzenia społecznego

w wysokości określonej w oparciu o materialnoprawne zasady, tj. czy rozstrzygnięcie nie ma charakteru arbitralnego, bądź dowolnego.

Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, szczególnie uzasadnionym przypadkiem może być przykładowo sytuacja, gdy zastosowanie reguły z art. 15c ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej prowadziłoby do utraty uprawnień nabytych w trakcie wieloletniej, rzetelnej służby na rzecz niepodległej Polski, gdy - w świetle dostępnych informacji - danemu funkcjonariuszowi nie można przypisać konkretnych, godzących

w wolności obywatelskie, działań w ramach pełnienia służby uznanej za służbę na rzecz totalitarnego państwa, zwłaszcza, gdy była ona pełniona stosunkowo niedługo.

Na tę ostatnią kwestię w kontekście "szczególnie uzasadnionego przypadku" zwrócił również uwagę Naczelny Sąd Administracyjny, podnosząc w uzasadnieniach wyroków z dnia 13 grudnia 2019 r., wydanych w sprawach sygn. akt I OSK 1464/19

i sygn. akt I OSK 1690/19, że w przypadku ustalenia przez organ, że działalność określonego funkcjonariusza w okresie państwa totalitarnego była działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, a tym samym wystąpiły w sprawie "szczególnie uzasadnione przypadki" obalające domniemanie służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu, to wydanie decyzji o odmowie wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a

i art. 24a w stosunku do tego funkcjonariusza jest w istocie wykluczone, a teoretyczna możliwość wydania - nawet w przypadkach absolutnie wyjątkowych i szczegółowo omówionych w uzasadnieniu - decyzji odmownej, byłaby zanegowaniem konstytucyjnego publicznego prawa podmiotowego funkcjonariusza do zaopatrzenia społecznego w wysokości określonej w oparciu o materialnoprawne zasady określone

w ustawie zaopatrzeniowej. W tej sytuacji, zdaniem Sądu, przyjąć należy zatem, że nie jest wystarczające dla stosowania restrykcyjnych unormowań ustawy zaopatrzeniowej - co mogłaby sugerować bezrefleksyjna, wyłącznie językowa wykładnia art. 13b

w związku z art. 13c ww. ustawy nieuwzględniająca pozostałych unormowań tej ustawy - poprzestanie wyłącznie na ustaleniu "okresów służby na rzecz totalitarnego państwa", lecz konieczne staje się również odkodowanie pełnej treści pojęcia

"służby na rzecz totalitarnego państwa", znajdującej oparcie w przepisach tej ustawy odczytywanych w zgodzie z konstytucyjnymi zasadami wyznaczającymi standardy demokratycznego państwa prawnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1935/19).

Według Sądu, unormowania zawarte w art. 15c ust. 5 i 6, art. 22a ust. 5 i 6 oraz art. 24a ust. 4 i 6 cyt. ustawy w sposób wyraźny akcentują taką aktywność funkcjonariuszy "z okresu totalitarnego państwa", która pozostawała w bezpośredniej opozycji do zadań i funkcji państwa totalitarnego i stanowią podstawę - na warunkach wskazanych w tych unormowaniach - wyłączenia restrykcyjnych regulacji art. 15c ust. 1, art. 22a ust. 1 i art. 24a ust. 1 tej ustawy właśnie wobec osób, wymienionych w art. 13b w związku z art. 13c ustawy, których aktywność pozostawała w bezpośredniej opozycji do zadań i funkcji państwa totalitarnego.

Przypomnieć również należy, że Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych SN z dnia 16 września 2020 r., sygn. akt III UZP 1/20, stwierdził wyraźnie, że kryterium "służby na rzecz totalitarnego państwa", określone w art. 13b ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, powinno być oceniane na podstawie wszystkich okoliczności sprawy,

w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka.

Należy zwrócić także uwagę na stanowisko i uwagi Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 12 października 2023 r. w sprawie sygn.. akt III OSK 2569/21. NSA w powołanym wyroku szczegółowo odniósł się do unormowania zawartego w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. Dokonując analizy art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej Sąd (NSA) stwierdził, że ustawodawca użył w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej spójnika "oraz" między punktami 1 i 2 w art. 8a ust. 1.

W ocenie Sądu, Minister w uzasadnieniu swojej decyzji nadal nie wykazał, że postawa skarżącego charakteryzowała się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego. Przede wszystkim organ nie dokonał wystarczającej indywidualizacji oceny służby skarżącego, wbrew wyraźnym zaleceniom wynikającym z przywołanego wyżej orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym również wyroku z 7 września 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 4011/21 wydanego

w sprawie skarżącego. Jednocześnie wbrew zaś stanowisku Ministra - analiza materiału dowodowego przedstawionego w niniejszej sprawie nie pozwala na przyjęcie zindywidualizowanego zaangażowania skarżącego w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu.

Z akt administracyjnych wynika, że działalność skarżącego w ramach państwa totalitarnego polegała na odbyciu Szkolenia w Ośrodku Kształcenia Kadr Wywiadu.

W decyzji nie wskazano jakie zadania wykonywał skarżący, jakie przeprowadzał operacje w ramach podjętej pracy. Nie powołano postawy, charakteru służby

i warunków jej pełnienia. Minister nie wskazał żadnych konkretnych dowodów, potwierdzających tezy organu o zaangażowaniu skarżącego w struktury państwa totalitarnego oraz wykonywania czynności ukierunkowanych na realizowanie typowych dla ustroju państwa totalitarnego zadań i funkcji. Przedstawiona ocena jest wybiórcza.

Ogólne wnioski wywiedzione postawione przez organ typu "uczestniczył

w pragmatyce ustroju totalitarnego", "postawa związana z pełną świadomością aktywnego udziału w strukturach Służby Bezpieczeństwa" świadczą o błędnej interpretacji przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku". Prowadzą ponadto do konstatacji, że z regulacji objętej przepisem art. 8a ustawy zaopatrzeniowej mogą skorzystać wyłącznie osoby, które służyły państwu totalitarnemu pod przymusem bądź podjęły (bez zgody przełożonych) współpracę z demokratyczną opozycją. Tymczasem takich funkcjonariuszy nie dotyczy obniżenie uposażenia (vide art. 23c pkt 2 i art. 15c ust. 5 ustawy zaopatrzeniowej).

Należy podkreślić, że kierując się konstytucyjnymi dyrektywami poszanowania wolności i sprawiedliwości (z preambuły Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wynika, że obejmuje ona prawa podstawowe dla państwa oparte na poszanowaniu wolności i sprawiedliwości, a wśród nich prawo do zabezpieczenia społecznego (art. 67 ust. 1 i 2)), realizacji dobra wspólnego (art. 1 Konstytucji RP) oraz urzeczywistniania zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązkiem organu jest - po przeprowadzeniu postępowania w sprawie i stwierdzeniu, że w stosunku do określonej osoby zaistniała ustawowa przesłanka wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy, tj. przesłanka "szczególnie uzasadnionych przypadków" - każdorazowe wykazanie w tej sytuacji kryteriów przyjętego rozstrzygnięcia, w tym zwłaszcza kryteriów, którymi organ kierował się odmawiając wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b ustawy. Kryteriów wyboru konsekwencji dostarczają również zasady ogólne k.p.a., w tym zwłaszcza zasada wyważania interesów: indywidualnego i publicznego, wyrażona w art. 7 k.p.a. Rozstrzygnięcie podejmowane w granicach upoważnienia do uznania nie może być rozstrzygnięciem dowolnym, którego argumentacja sprowadzałaby się do stwierdzenia, że skoro organ "może, to nie musi". W konsekwencji sądowa kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym polega na zbadaniu, czy organ administracji dokonał prawidłowej wykładni stosowanej normy prawnej, czy wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zgodnie z celem danej ustawy, oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu istotnych dla sprawy okoliczności. Kontroli sądowej podlega w szczególności uzasadnienie decyzji uznaniowej z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną oraz

z wyrażeniami normatywnymi, określającymi przesłanki aktualizacji upoważnienia do wydania decyzji uznaniowej. Przy takim zakresie kontroli obowiązkiem sądu jest sprawdzenie nie tylko tego czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, lecz również tego czy w granicach upoważnienia ustawowego zrealizował swoje kompetencje uznaniowe w sposób odpowiadający standardom demokratycznego państwa prawnego, w tym czy realizując te kompetencje respektował konstytucyjne publiczne prawo podmiotowe obywateli do zaopatrzenia społecznego w wysokości określonej w oparciu o materialnoprawne zasady, tj. czy rozstrzygnięcie nie ma charakteru arbitralnego, bądź dowolnego.

Rozstrzygając ponownie sprawę, organ po raz kolejny zobowiązany będzie, kierując się konstytucyjnymi dyrektywami poszanowania wolności i sprawiedliwości, które - jak wynika z Konstytucji RP - obejmują m.in. prawo do zabezpieczenia społecznego (art. 67 ust. 1 i 2 Konstytucji RP), realizacji dobra wspólnego (art. 1 Konstytucji RP) oraz urzeczywistniania zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), przeprowadzić tak postępowanie w sprawie, aby jednoznacznie wykazać w uzasadnieniu ponownie wydanej decyzji kryteria przyjętego rozstrzygnięcia, którymi organ kierował się rozpatrując wniosek skarżącego o wyłączenie stosowania wobec niego przepisów art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. Minister zgodnie z art. 153 p.p.s.a. uwzględni ocenę prawną, sformułowaną w niniejszym uzasadnieniu. Organ ustali istotne w tej sprawie okoliczności faktyczne, a następnie dokona raz jeszcze oceny spełnienia przez skarżącego przesłanek umożliwiających zastosowanie art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. Uzasadnienie decyzji powinno być wyczerpujące, tak aby strona nie miała wątpliwości, dlaczego Minister rozstrzygnął

w taki, a nie w inny sposób.

Z tych względów skarga okazała się uzasadniona. Jednocześnie Sąd nie dostrzegł, aby zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa – art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Sąd mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.