VIII SA/Wa 130/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda (sprawozdawca), Sędzia WSA Marek Wroczyński, , Protokolant starszy sekretarz sądowy Dominika Jeromin, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2022 r. w Radomiu sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] listopada 2021 r. znak: [...] w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie przyznania świadczenia niepieniężnego oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2021 r. nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R., po rozpatrzeniu odwołania A. Z. (dalej: Skarżący), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] lipca 2021 r., znak: [...].

Jak wynika z akt sprawy Wójt Gminy K. decyzją z [...] lipca 2021 r., znak: [...]. uchylił w całości własną decyzję ostateczną z [...] grudnia 2020 r. w sprawie przyznania skarżącemu świadczenia niepieniężnego z pomocy społecznej w formie tymczasowego schronienia w Schronisku dla bezdomnych z usługami opiekuńczymi a następnie przyznał skarżącemu świadczenie niepieniężne z pomocy społecznej w formie tymczasowego schronienia w Schronisku dla bezdomnych z usługami opiekuńczymi prowadzone przez [...] Stowarzyszenie Dobroczynne w G. na okres od 30.12.2020 r. do dnia faktycznego pobytu w placówce tj. do dnia 13.01.2021 r. oraz ustalił odpłatność za pobyt w Schronisku w wysokości 30% posiadanego dochodu tj. 119,40 zł miesięcznie, odpłatność za miesiąc styczeń wynosi 50,07 zł.

W uzasadnieniu SKO podniosło m.in., iż [...].12.2020 r. Wójt Gminy K. decyzją [...]przyznał skarżącemu świadczenie niepieniężne w formie tymczasowego schronienia w schronisku dla bezdomnych z usługami opiekuńczymi. Podniósł, ze w oparciu o wywiad środowiskowy ustalono, ze skarżący nie posiada dochodu, zatem zgodnie z § 4 uchwały Rady Gminy K. nr [...] z 24.04.2020 r. w sprawie ustalenia szczegółowych zasad ponoszenia odpłatności za pobyt w schronisku dla bezdomnych lub schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi nie ustalono odpłatności za udzielone świadczenie. Kolegium podniosło, iż 22.12.2020 r. organ I instancji powziął informację o zmianie sytuacji dochodowej skarżącego. 1.02.2021 r. wpłynęło pismo Poczty Polskiej informujące o przekazie kwoty 4776 zł na rzecz Skarżącego, który w listopadzie 2020 r. uzyskał dochód w w/w kwocie, co daje 398 zł miesięcznie. Powyższe skutkuje tym, zdaniem SKO, że skarżący od 1.01.2021 r. jest obowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt w schronisku dla bezdomnych. Opłatę ustalono zgodnie z w/w uchwałą Rady Gminy K. tj. 119,40 zł miesięcznie.

Ostatecznie, po wznowieniu postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 5 kpa, Wójt Gminy K. wydał w/w decyzję m. in. ustalającą odpłatność za pobyt w schronisku w wysokości 30% posiadanego dochodu tj. 119,40 zł miesięcznie, przy czym odpłatność za miesiąc styczeń – 50,07 zł. Zdaniem SKO, organ I instancji zasadnie uznał za istotne okoliczności, które stanowiły podstawę wznowienia postępowania osiągnięcie dochodu przez Skarżącego w listopadzie 2020 r. - pismo Sądu Rejonowego w R. o zasądzeniu na rzecz skarżącego zadośćuczynienia w dniu 23.12.2020 r. (data wpływu do organu) tj. po dacie wydania ostatecznej decyzji z [...].12.2020 r. Podczas postępowania wyjaśniającego ustalono, że skarżący 16.11.2020 r. pokwitował w Urzędzie Pocztowym w W. odbiór kwoty 4776 zł. (pismo Poczty Polskiej z daty 25.01.2021 r.). Organ przytoczył treść art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej i wskazał, że pojęcie dochodu należy rozumieć szeroko, jako wszystkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem odliczeń oraz pomniejszeń enumeratywnie i w sposób wyczerpujący oraz zamknięty wymieniony w w/w przepisie. Podniósł, że w/w kwota stanowi osiągnięty w 2020 r. dochód przez skarżącego, który ma wpływ na zmianę sytuacji dochodowej osoby ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej.

Zgodnie z § 2 i 3 w/w uchwały osoby korzystające z pomocy w formie tymczasowego schronienia ponoszą odpłatność w zależności od posiadanego dochodu ustalonego na zasadach określonych w uchwale. Dochód skarżącego mieści się w przedziale do 100% (włącznie), zatem wysokość odpłatności za pobyt liczona w stosunku do dochodu wynosi 30% x 398 zł = 119,40 zł miesięcznie. Skarżący przebywał w schronisku od 1.01.2021 r. do 13.01.2021 r., zatem zgodnie z § 4 uchwały wysokość odpłatności oblicza się proporcjonalnie za każdy dzień pobytu, dzieląc kwotę odpłatności przez dni miesiąca i mnożąc przez liczbę dni pobytu tj. 119,30 : 31 dni = 3,85 x 13 dni pobytu = 50,07 zł. Z tych względów SKO wskazało, ze organ I instancji prawidłowo ustalił odpłatność z tytułu pobytu w schronisku. Wobec wystąpienia na jaw nowej, istotnej okoliczności, a nieznanej organowi w dniu wydania decyzji ustalającej nieodpłatny pobyt w schronisku tj. osiągnięcie przez skarżącego w listopadzie 2020 r. dochodu, organ I instancji zasadnie wznowił postępowanie, następnie uchylił decyzję z [...].12.2020 r. i wydał nowa decyzję orzekającą o ponoszeniu odpłatności za faktyczny pobyt w schronisku.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący zarzucił, że zmiana decyzji wstecz jest niezgodna z prawem.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

W uzupełnieniu skargi pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie decyzji i umorzenie postepowania. Zarzucił błędna wykładnię art. 8 ust. 3 u.p.s. przez błędne zakwalifikowanie środków pieniężnych uzyskanych w ramach zadośćuczynienia za krzywdę w postępowaniu karnym jako dochodu w rozumieniu w/w przepisu, co skutkowało niezasadnym wznowieniem postępowania i uchyleniem decyzji ostatecznej. Podniósł, że w orzecznictwie sadowym dominuje pogląd, że przy interpretacji pojęcia "dochodu" zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej należy uwzględnić również przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Wskazał, ze uznanie zadośćuczynienia za krzywdę jako formy dochodu jest niezgodne z zasadami współżycia społecznego, nie może ono być utożsamiane ze wzbogaceniem, z jakąkolwiek forma dochodu, co znajduje odzwierciedlenie w przepisach podatkowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Analiza akt sprawy niniejszej dowodzi, że istotą sporu pomiędzy stronami postępowania jest odpowiedź na pytanie, czy wypłata zadośćuczynienia na mocy prawomocnych wyroków Sądu Rejonowego w R. II Wydział Karny w sprawie [...] i [...] (pismo Sądu Rejonowego w R. II Wydział Karny z [...].12.2020 r. k 23 akt administracyjnych), skutkowała zmianą sytuacji dochodowej skarżącego i rzutowała na prawo skarżącego do nieodpłatnego pobytu w schronisku.

Celem udzielenia odpowiedzi na tak sformułowane pytanie w pierwszej kolejności godzi się przypomnieć, że za dochód w myśl art. 8 ust. 3 u.p.s. uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Jednocześnie według art. 8 ust. 4 u.p.s. do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się:

1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego;

2) zasiłku celowego;

3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty;

4) wartości świadczenia w naturze;

5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych;

5a) świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej, o których mowa w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. poz. 693 i 1220);

6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego;

7) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r.

o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195, z późn. zm.), oraz dodatku wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2017 r. poz. 697 i 1292);

8) świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz. U. z 2017 r. poz. 1459).

W przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie - kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony (art. 8 ust. 11 pkt 2 u.p.s.).

W przekonaniu sądu ustawodawca klarownie sprecyzował sposób obliczenia dochodu wskazując w zamkniętym katalogu przychody podlegające odliczeniu od dochodu (obciążenia pomniejszające dochód) oraz świadczenia, których nie wlicza się do dochodu. Niedozwolona jest wobec tego wykładnia rozszerzająca wspomnianych przepisów i sięganie w tym celu do uregulowań znajdujących się w innych aktach prawnych, chociażby do ustaw z zakresu prawa podatkowego, skoro przepisy ustawy o pomocy społecznej do nich nie odsyłają.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanym na tle art. 8 ust. 3 i ust. 4 u.p.s., które tutejszy sąd w pełni podziela, podkreśla się, że na gruncie ustawy o pomocy społecznej pod pojęciem dochodu należy rozumieć wszystkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem odliczeń i pomniejszeń enumeratywnie w nich wymienionych. Katalog wyłączeń zawarty w art. 8 ust. 4 ma charakter zamknięty, a zatem niewymienione w nim przychody podlegają wliczeniu do dochodu branego pod uwagę przy ustalaniu wysokości świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Przyjmuje się przy tym, że jeżeli w art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s. ustawodawca nie wyłączył przy obliczaniu dochodu osoby ubiegającej o świadczenia z pomocy społecznej, uzyskiwanego przez nią świadczenia, to brak jest podstaw, aby uznać, że organy okoliczność jego uzyskania przez skarżącego mogły pominąć (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt I OSK 1673/17, I OSK 405/15, I OSK 1249/08 – wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl. W wyroku z 9 stycznia 2018 r., I OSK 1673/17 NSA stwierdził, odnosząc się do podniesionego w skardze kasacyjnej stwierdzenia dotyczącego nie zaliczania do dochodu - zadośćuczynienia i odszkodowania - z uwagi na zwolnienie tego rodzaju przysporzenia z podatku dochodowego, że zakres pojęcia dochodu w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej oraz przepisów podatkowych nie jest tożsamy, a obie regulacje nie pozostają ze sobą wzajemnie powiązane. Ustawa o pomocy społecznej ze względu na cele, jakim służyć mają uregulowane w niej instytucje prawne, wprowadza niezależny od regulacji prawnopodatkowych sposób obliczania dochodu, zaliczając do jego źródeł wszelkie pożytki, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyjątkiem tych, które ustawodawca wyliczył w art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

Sąd przenosząc poczynione wyżej uwagi natury ogólnej na grunt rozpoznawanej sprawy podzielił w całości stanowisko organów obu instancji zaprezentowane w motywach podjętych rozstrzygnięć i stwierdził, że otrzymane przez skarżącego zadośćuczynienie stanowiły bez wątpienia dochód skarżącego w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s., skutkujący koniecznością zweryfikowania przez organ sytuacji dochodowej skarżącego. Z poczynionych przez organ ustaleń, których poprawność w świetle regulacji art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nie budzi wątpliwości, wynika, że zasądzone wspomnianymi wyrokami środki skarżący odebrał 16.11.2020 r. W dniu 22.12.2020 r. organ I instancji powziął informację o zmianie sytuacji dochodowej skarżącego. 1.02.2021 r. wpłynęło pismo Poczty Polskiej informujące o przekazie kwoty 4776 zł na rzecz Skarżącego, który w listopadzie 2020 r. uzyskał dochód w w/w kwocie, co daje 398 zł miesięcznie. Zasadnie zatem organy uznały, że skarżący od 1.01.2021 r. jest obowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt w schronisku dla bezdomnych. Opłatę ustalono zgodnie z uchwałą Rady Gminy K. o której mowa wyżej tj. 119,40 zł miesięcznie. Wobec wystąpienia na jaw nowej, istotnej okoliczności, a nieznanej organowi w dniu wydania decyzji ustalającej nieodpłatny pobyt w schronisku tj. osiągnięcie przez skarżącego w listopadzie 2020 r. dochodu, prawidłowym było wznowienie postępowania, następnie uchylenie decyzji z [...].12.2020 r. i wydanie nowej decyzji orzekającej o ponoszeniu odpłatności za faktyczny pobyt w schronisku.

Sąd odnosząc się w tym miejscu do treści skargi stwierdził, że żaden z podniesionych w niej zarzutów nie zasługuje na aprobatę.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.