VII SA/Wa 1159/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Jarecka, Sędziowie sędzia WSA Bogusław Cieśla (spr.), asesor WSA Anna Pośpiech-Kłak, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 lipca 2023 r. sprawy ze skargi [...] S.A. z siedzibą C. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 14 marca 2023 r. znak DOA.7110.298.2022.RKS(1) w przedmiocie udostępnienia kserokopii akt sprawy oddala skargę

Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego postanowieniem z dnia 15 lutego 2023r., na podstawie art. 74 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz, U. z 2022 r., poz. 2000 z późn. zm., w skrócie "k.p.a."), po rozpatrzeniu wniosku P. S. A. z siedzibą w C., o "doręczenie pełnomocnikowi Wnioskodawczyni kopii (lub kopii elektronicznej) dotychczasowych pism Stron złożonych w sprawie" o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta C. z [...] września 2020 r., nr [...] - odmówił przesłania ww. dokumentów.

W uzasadnieniu organ podał, że Wojewoda Śląski decyzją z 24 sierpnia 2022 r., po wszczęciu postępowania z urzędu, odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta C. z [...] września 2020 r., nr [...], zatwierdzającej projekt budowlany i udzielającej X. Sp. z o.o. Sp. K. z siedzibą w Ś. pozwolenia na budowę czterech budynków o podstawowej funkcji usługowej (aparthotelu) i uzupełniającej funkcji mieszkalnej wraz z garażami podziemnymi, infrastrukturą techniczną i drogową, murami oporowymi, miejscami gromadzenia odpadów stałych, placem zabaw i placem rekreacji oraz elementami małej architektury przy ul. [...] w C., na działce nr ewid. [...], obręb: [...].

Prokurator Prokuratury Rejonowej w C. złożył od tej decyzji odwołanie do Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego.

P. S.A. na etapie postępowania odwoławczego, pismem z 9 stycznia 2023 r. wniósł o "doręczenie pełnomocnikowi Wnioskodawczyni kopii (lub kopii elektronicznej) dotychczasowych pism Stron złożonych w sprawie".

Zgodnie z treścią przepisu art. 73 § 1 k.p.a., "Strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania". Przepis art. 73 § 1a k.p.a., stanowi, że "Czynności określone w § 1 są dokonywane w lokalu organu administracji publicznej w obecności pracownika tego organu". Natomiast stosownie do art. 74 § 2 k.p.a., odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelnienia tych kopii i odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie.

Powołane przepisy statuują zasadę względnej jawności akt sprawy administracyjnej, przyznając stronie prawo ich przeglądania w każdym stadium postępowania. Obejmuje ona również prawo do utrwalania na własny użytek wiadomości zawartych w aktach administracyjnych przez ich notowanie, wykonanie odpisów oraz kserokopii dokumentów.

P. S.A. z. s. w C. - nie został uznany za stronę ww. postępowania nieważnościowego (pismo Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 14 lutego 2023 r.). Nie będąc stroną postępowania nieważnościowego, nie ma prawa wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów.

Organ podkreślił, że obowiązek umożliwienia stronom w każdym stadium postępowania przeglądania akt oraz sporządzania z nich notatek i odpisów nie oznacza jednocześnie, że strona może żądać, aby kserokopie dostarczył sam organ.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 4 września 2018 r., sygn.. akt I OSK 2527/16, stwierdził, iż ustawodawca zastrzegł w art. 73 § 1a k.p.a., że czynności określone w § 1, a więc polegające na prawie strony wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów, dokonywane są w lokalu organu administracji publicznej w obecności pracownika tego organu. NSA w wyroku tym wskazał, że w aktualnym stanie prawnym strona nie może skutecznie domagać się od organu, ażeby przesłał na wskazany przez nią adres kopie z akt sprawy. Innymi słowy, aktualne brzmienie art. 73 § 1 k.p.a. nie nakłada na organy administracji publicznej obowiązku wykonania, a następnie doręczenia na wskazany przez stronę adres dokumentów z akt sprawy.

Stanowiska tego nie neguje uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 października 2018 r., sygn. akt I OPS 1/18. NSA w przywołanej uchwale stwierdził, że "W ramach udostępnienia akt stronie na podstawie art. 73 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.) mieści się sporządzenie przez organ, w sposób wynikający z jego możliwości technicznych i organizacyjnych, na wniosek strony, kopii dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy".

Zatem z powyższej uchwały wynika obowiązek organu administracji publicznej sporządzenia na wniosek strony kopii dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy, w sposób wynikający z jego możliwości technicznych i organizacyjnych. Jednakże NSA nie przesądził o obowiązku przesyłania sporządzonych kopii stronie. Rola organu administracji kończy się na udostępnieniu akt danej sprawy oraz sporządzeniu kopii akt sprawy, jak wyżej wskazano - w sposób wynikający z możliwości technicznych i organizacyjnych organu.

Nawet gdyby uznać, że wnioskodawczyni jest stroną postępowania to akta przedmiotowej sprawy mogłyby zostać udostępnione jej w siedzibie urzędu, gdzie mogłaby zostać sporządzona kopia żądanych dokumentów, w sposób wynikający z możliwości technicznych i organizacyjnych urzędu. Natomiast żądanie przesłania kopii ww. dokumentów nie zasługuje na uwzględnienie.

Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego postanowieniem z dnia 14 marca 2023r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. w związku z art. 127 § 3 k.p.a., po rozpatrzeniu wniosku P. S.A. z siedzibą w C. e o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 15 lutego 2023 r., w przedmiocie odmowy przesłania kserokopii akt sprawy - utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego podał, że postanowieniem z 15 lutego 2023 r., po rozpatrzeniu wniosku P. S.A. w C. o "doręczenie-pełnomocnikowi Wnioskodawczyni kopii (lub kopii elektronicznej) dotychczasowych pism Stron złożonych w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta (Miasta C. z [...] września 2020 r., nr [...])" - odmówił przesłania ww. dokumentów. Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpił P. S. A.

Stosownie do art. 73 § 1 k.p.a., "Strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania". Przepis art. 73 § 1a k.p.a., stanowi natomiast, że "Czynności określone w § 1 są dokonywane w lokalu organu administracji publicznej w obecności pracownika tego organu". Natomiast stosownie do treści art. 74 § 2 k.p.a., odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelnienia tych kopii i odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie.

Powyższe unormowanie statuuje zasadę względnej jawności akt sprawy administracyjnej, przyznając stronie prawo ich przeglądania w każdym stadium postępowania. Obejmuje ona również prawo do utrwalania na własny użytek 

P. S.A. z. s. w C. nie został uznany za stronę postępowania nieważnościowego (pismo Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 14 lutego 2023 r.), tym samym nie ma prawa wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Brak było możliwości uwzględnienia żądania "udostępnienia pełnomocnikowi Wnioskodawczym, w siedzibie organu lub poprzez system teleinformatyczny wglądu do złożonych w sprawie dotychczasowych, pism Stron".

Odnosząc się do żądania skarżącej o "uznanie Wnioskodawczyni jako Strony postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, znak [...], wydanej przez Prezydenta Miasta C. nr [...] z dnia [...] września 2020 roku" - organ wskazał, że w zaskarżonym postanowieniu z [...] lutego 2023r. nie rozstrzygał o interesie prawnym skarżącej do udziału w postępowaniu nieważnościowym, lecz jedynie stwierdził tę okoliczność powołując pismo z 14 lutego 2023 r. Powyższe pismo stanowiło odpowiedź na wniosek z 9 stycznia 2023 r., o uznanie za stronę w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta C. z [...] września 2020 r. W korespondencji tej organ wskazał, że działki nr [...] i [...] (do których P. S.A. przysługuje użytkowanie wieczyste) nie znajdują się w obszarze oddziaływania projektowanej inwestycji. Art. 74 § 2 K.p.a., na podstawie którego wydane zostało zaskarżone postanowienie, nie stanowi prawnej podstawy do wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie uznania za stronę postępowania.

Obowiązek umożliwienia stronom w każdym stadium postępowania przeglądania akt oraz sporządzania z nich notatek i odpisów nie oznacza jednocześnie, że strona może żądać, aby kserokopie dostarczył sam organ.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 4 września 2018 r., sygn.. akt I OSK 2527/16, podkreślił, iż ustawodawca zastrzegł w art. 73 § 1a k.p.a., że czynności określone w § 1, a więc polegające na prawie strony wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów, dokonywane są w lokalu organu administracji publicznej w obecności pracownika tego organu. NSA w wyroku tym wskazał, że w aktualnym stanie prawnym strona nie może skutecznie domagać się od organu, ażeby przesłał na wskazany przez nią adres kopie z akt sprawy. Innymi słowy, aktualne brzmienie art. 73 § 1 k.p.a. nie nakłada na organy administracji publicznej obowiązku wykonania, a następnie doręczenia na wskazany przez stronę adres dokumentów z akt sprawy.

Powyższego stanowiska nie neguje uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 października 2018 r., sygn. akt I OPS 1/18. W przywołanej uchwale sąd stwierdził, że "W ramach udostępnienia akt stronie na podstawie art. 73 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.) mieści się sporządzenie przez organ, w sposób wynikający z jego możliwości technicznych i organizacyjnych, na wniosek strony, kopii dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy".

Nawet gdyby uznać, że wnioskodawczyni jest stroną postępowania, to akta przedmiotowej sprawy mogłyby zostać udostępnione jej w siedzibie urzędu, gdzie mogłaby zostać sporządzona kopia żądanych dokumentów, w sposób wynikający z możliwości technicznych i organizacyjnych urzędu. Natomiast żądanie przesłania kopii ww. dokumentów nie zasługuje na uwzględnienie. Z tych przyczyn organ utrzymał w mocy własne postanowienie z [...] lutego 2023r.

P. S.A. z siedzibą w C. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 14 marca 2023 r., odmawiające przesłania oraz udostępnienia w siedzibie organu dokumentacji z powodu nieuznania P. za stronę postępowania.

Przedmiotowemu postanowieniu Spółka zarzuciła:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego polegające na niewłaściwym zastosowaniu art. 138 ust. 1 pkt 1 k.p.a. oraz niezastosowaniu art. 28, art. 29 i art. 73 § 1 k.p.a. w zw. z art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo Budowlane, gdy strona wykazała swój interes prawny, wskazując, że działki których jest użytkownikiem wieczystym, znajdują się w obszarze odziaływania spornej inwestycji;

2. naruszenie art. 107 § 1 i 3 k.p.a. polegające na dowolnym i niepełnym uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, w szczególności na zaniechaniu wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, czego następstwem było niewyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej postanowienia, bezrefleksyjne i oparte na automatyzmie rozstrzygnięcie;

3. naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, naruszenie obowiązku w zakresie wyczerpującego gromadzenia dowodów i rozpatrywania pełnego materiału dowodowego, w szczególności w zakresie:

a) zaniechania podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego, co skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego i uznaniu, że działki skarżącej nie znajdują się w obszarze odziaływań spornej inwestycji, uznaniu, że skarżąca nie jest stroną postępowania o stwierdzenie nieważności,

b) pominięcia twierdzeń zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, faktu, iż działki skarżącej objęte są strefą przyrody chronionej, stanowią część P. , co doprowadziło do błędnego uznania, że nie znajdują się w obszarze odziaływań inwestycji, tj. budowy czterech budynków o podstawowej funkcji usługowej (aparthotelu) i uzupełniającej funkcji mieszkalnej wraz z garażami podziemnymi;

c) niewłaściwej oceny, że po stronie skarżącej nie wystąpił interes prawny, który uprawniałby ją do uczestnictwa w toczącym się postępowaniu o stwierdzenie nieważność kwestionowanej decyzji.

P. S. A. domagał się uchylenia postanowienia i zobowiązania organu do wydania postanowienia, że jest stroną w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta C. z [...] września 2020 r., nr [...], udostępnienia w siedzibie organu lub poprzez system teleinformatyczny akt, ewentualnie uchylenie postanowienia Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że Spółka wystąpiła do Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z wnioskiem z dnia 9 stycznia 2023 r. o uznanie za stronę postępowania w przedmiocie nieważności decyzji Prezydenta Miasta C. z dnia [...] września 2020 r. i doręczenie dotychczasowych pism złożonych w tej sprawie.

GINB pismem z dnia 14 lutego 2023 r., nie uznał P. za stronę postępowania, następnie postanowieniem odmówił przesłania dokumentacji określonej we wniosku, powołując się na brak legitymacji procesowej wnioskującej.

Skarżąca jest użytkownikiem wieczystym działek nr [...] i [...], które graniczą z działką nr [...], gdzie planowana jest inwestycja, tj. budowa czterech budynków o podstawowej funkcji usługowej (aparthotelu) i uzupełniającej funkcji mieszkalnej wraz z garażami podziemnymi, infrastrukturą techniczną, drogą, murami oporowymi, miejscami gromadzenia odpadów stałych, placem zabaw i placem rekreacji oraz elementami małej architektury przy ul. [...] w C.

Działki P. graniczące z działką nr [...] są objęte strefą przyrody chronionej, wobec których stosowane są różnego rodzaje ograniczenia w celu

zachowania naturalnych walorów środowiskowych, wynikające m.in. z przepisów ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody. Znajdują się w obrębie wpływu nieruchomości przeznaczonej pod sporną inwestycję i z tego tytułu skarżąca powinna zostać uznana za stronę.

W toku postępowania o udzielenie pozwolenia na budowę, nie wzięto pod uwagę okoliczności dotyczących działek skarżącej, w tym warunków wodnych, które są kluczowe dla zachowania środowiska naturalnego tych obszarów. Na skutek realizacji inwestycji dojdzie do ich znaczącej zmiany. Wystąpi bowiem konieczność wykonania głębokich wykopów w celu wybudowania garaży podziemnych, co zaburzy istniejące stosunki wodne, skutkując obniżeniem lustra wód podziemnych, negatywnie wpłynie na roślinność zlokalizowaną w wyższych partiach działek P., sąsiadujących z terenami inwestycji.

Działka nr [...] położona jest na wysokość 318,4 m n.p.m., a działka, na której zrealizowana ma być inwestycja, znajduje na niższym poziomie - około 306 m n.p.m., co stanowi spadek o ponad 10 metrów. Wykonanie głębokich wykopów i umiejscowienie w nich garaży, może spowodować odpływ wód gruntowych z działki skarżącej. Działka nr [...], położona jest na wysokości około 309-313 m n.p.m., w jej otoczeniu występuje spadek, w wyniku prac budowlanych może dojść do odpływu wód gruntowych, co pogorszy stan przyrody. Obniżenie się lustra wody na terenie nieruchomości, którymi dysponuje P. S.A., wpłynie negatywnie na roślinność na terenie tych działek, cenny przyrodniczo teren utraci swoją podstawową rolę jaką obecnie pełni.

Teren P. wymaga specjalnej ochrony, co potwierdza między innymi Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Miasta C. (uchwała nr [...] Rady Miasta C. z dnia [...] listopada 2021 roku), w którym wskazano, że P., jest najcenniejszym pod względem przyrodniczym, krajobrazowym i kulturowym obiektem w C. Ze względu na unikalne wartości nie tylko w skali C., ale także i Polski, obiekt ten powinien zostać objęty dodatkowo ochroną w formie zespołu przyrodniczo-krajobrazowego (str. 85 uchwała nr [...]).

W dalszej część studium Rada Miasta C. wskazała, że "Wojewódzki P. (obecnie P.) - ponad 600 ha hałd i pól przekształconych ręką ludzką w niepowtarzalny w skali Europy obszar kulturowo - przyrodniczy o zróżnicowanym krajobrazie i bogatym kompleksie faunistycznym. Posiada wiele pól obserwacyjnych siedlisk fauny oraz zbiorowisk leśnych i zaroślowych - wymaga ochrony". Teren P. , oprócz funkcji ekologicznych i bioklimatycznych, powinien pełnić również rolę społeczno-rekreacyjną oraz wypoczynkową służącą regeneracji sił psychofizycznych mieszkańców. Interesem prawnym spółki jest ochrona tych terenów i przeciwdziałanie ich naruszeniu. P. S.A. jako spółka celowa zarządzająca terenem P., ma obowiązek działania w celu ochrony stanu przyrody na terenie jej podlegającym.

Zaskarżone postanowienie nie zawiera wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, narusza art. 107 §1 i 3 k.p.a.

Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przedmiotem kontroli jest badanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik.

Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Skarga była bezzasadna.

Zgodnie z art. 73 § 1 k.p.a., w każdym stadium postępowania organ administracji publicznej obowiązany jest umożliwić, ale wyłącznie stronie, przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek i odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Strona może żądać uwierzytelnienia sporządzonych przez siebie odpisów z akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony (§ 2 art. 73 k.p.a.). Odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek i odpisów, uwierzytelnienia takich odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie (art. 74 § 2 k.p.a.)

Z utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika jednak, że przepis art. 74 § 2 k.p.a. ma zastosowanie także wówczas, gdy organ administracji odmawia wydania odpisu dokumentu z akt administracyjnych z tej przyczyny, że nie uznaje wnioskodawcy za stronę postępowania (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 1999 r., sygn. akt IV SA 1374/98; z dnia 11 maja 1999 r., sygn. akt IV SA 1023/98; z dnia 5 września 2001 r., II SAB/GD 127/00, Palestra 2002/9-10/202).

Innymi słowy, obowiązkiem organu administracji jest wydanie postanowienia w trybie art. 74 § 2 k.p.a. o odmowie udostępnienia akt także wówczas, gdy przyczyną odmowy jest nieuznanie wnioskodawcy za stronę postępowania. W postępowaniu toczącym się w niniejszej sprawie, dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta C. z [...] września 2020 r., nr [...] o pozwoleniu na budowę, skarżąca nie była stroną postępowania.

W doktrynie podkreśla się, że udostępnianie akt sprawy w postępowaniu administracyjnym, jest przejawem jawności względnej (wewnętrznej). Zakres jawności akt sprawy w postępowaniu administracyjnym jest ograniczony podmiotowo. Z uprawnień tych mogą korzystać jedynie strony postępowania administracyjnego.

W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., II OSK 1297/19 wskazano, że postępowanie w sprawie udostępnienia akt ma charakter postępowania incydentalnego i zależnego od postępowania "głównego". To w postępowaniu "głównym" organ administracji rozstrzyga sprawę administracyjną. Skoro postępowanie w sprawie udostępnienia akt w toku postępowania administracyjnego ma charakter wpadkowy, incydentalny i zależny od postępowania "głównego", to także i krąg stron na potrzeby postępowania wpadkowego nie jest ustalany odrębnie niż ten, który organ ustalił na potrzeby postępowania "głównego". Podobny pogląd wyrażono w tezach Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartych w wyroku z dnia 9 kwietnia 2019 r., I OSK 1589/17.

Postępowanie w sprawie udostępnienia akt ma charakter postępowania zależnego od postępowania zasadniczego.

W wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 6 grudnia 2022 r. II SA/Bk 731/22, wskazano, że o tym, czy dany podmiot jest stroną, decyduje istnienie interesu prawnego lub obowiązku, którego dane postępowanie dotyczy (art. 28 k.p.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że z uprawnień przewidzianych w art. 73 k.p.a. może korzystać tylko podmiot uznany za stronę w postępowaniu "głównym", a powołany przepis nie stanowi podstawy do weryfikowania kręgu stron ustalonego w tym postępowaniu.

Incydentalny charakter postępowania o udostępnienia akt sprawy, wyklucza możliwość weryfikacji przez organ podmiotowego ukształtowania postępowania administracyjnego, jakiego organ dokonał po wszczęciu tego postępowania. Wgląd do akt sprawy mają tylko podmioty uznane przez organ za stronę toczącego się postępowania, a nie podmioty, które uważają, że im także status strony przysługuje mają możliwość ochrony swoich praw przez złożenie odwołania od wydanej decyzji w tzw. terminie otwartym. W tej sytuacji organ bądź rozpoznaje odwołanie merytorycznie (uznając, że odwołujący jest jednak stroną postępowania), bądź stwierdza niedopuszczalność odwołania, bądź umarza postępowanie odwoławcze. Orzeczenia te podlegają kontroli sądowej. Kiedy zaś decyzja wydana w sprawie jest już ostateczna, strona niesłusznie pominięta w postępowaniu, może domagać się jego wznowienia powołując się na przesłankę określoną w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

Dopiero w decyzji wydanej na podstawie art. 104 k.p.a. rozstrzygającej sprawę co do jej istoty lub w inny sposób kończącej sprawę organ rozstrzyga o prawach lub obowiązkach strony, czyli podmiotu legitymującego się interesem prawnym. Tak więc podmiot, który uznaje się za stronę określonego postępowania administracyjnego, a który nie został dopuszczony do udziału w tym postępowaniu, może żądać oceny swojego statusu jako strony postępowania poprzez złożenie odwołania od decyzji kończącej to postępowanie, z zachowaniem jednak terminu przewidzianego do złożenia odwołania przez strony, którym doręczono decyzję. Okoliczność, że strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu jest przesłanką wznowienia postępowania w sprawie już zakończonej decyzją ostateczną.

Dla ustaleń organu w zakresie braku przymiotu strony skarżącej spółki, znaczenie miała aktualna treść art. 28 ust. 2 w zw. z art. 3 pkt 20 ustawy Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 682). Pokreślić należy, że przymiotu strony postępowania administracyjnego w sprawie o wydanie pozwolenia na budowę, także prowadzonej w trybie nadzwyczajnym, nie daje jakiekolwiek oddziaływanie inwestycji na nieruchomości sąsiednie, lecz jedynie oddziaływanie określone w art. 3 pkt 20 ustawy - Prawo budowlane, czyli powodujące ograniczenia w zabudowie wynikające z odrębnych przepisów. Takich ograniczeń nie można upatrywać tylko w potencjalnym zagrożeniu przyrodniczym (co wskazuje skarżąca). Powołanie się na ewentualne obniżenie wód gruntowych wskutek realizacji inwestycji, nie jest wystarczające do uznania za stronę postępowania w sprawie udzielenia pozwolenia na budowę na podstawie art. 28 ust. 2 w zw. z art. 3 pkt 20 Prawa budowlanego, a co za tym idzie do żądania dostępu do akt sprawy. Podnoszone przez Spółkę okoliczności mogą dowodzić istnienia co najwyżej interesu faktycznego.

Zatem zarzuty skargi okazały się chybione, gdyż organ zasadnie stwierdził, że wnioskodawca nie posiada przymiotu strony i nie przysługuje mu prawo, o którym mowa w art. 73 k.p.a. w zw. z art. 74 § 2 k.p.a.

Mając na uwadze wyżej wskazane okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.