VI SA/Wa 4850/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Urszula Wilk (spr.) Sędziowie sędzia WSA Sławomir Kozik sędzia WSA Magdalena Maliszewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 marca 2024 r. sprawy ze skargi J. S. na postanowienie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 2 czerwca 2023 r. nr 47/2023/Ub w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie

Przedmiotem skargi J. S. (dalej: Skarżąca) jest postanowienie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] czerwca 2023 r. nr [...] stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji nr [...] wydanej przez Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2018 r., ustalającej, że J. S. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej: od dnia 22 września 2015 r. do dnia 29 grudnia 2016 r. podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oraz od dnia 30 grudnia 2016 r. do dnia wydania decyzji nie podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

Jako podstawę prawną zaskarżonego postanowienia wskazano art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, z późn. zm; dalej: k.p.a.), w związku z art. 109 ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2561, z późn. zm.; dalej: ustawa o świadczeniach), w zw. z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia funkcjonowania ochrony zdrowia w związku z epidemią COVID-19 oraz po jej ustaniu (Dz. U. z 2020 r. poz. 1493).

W uzasadnieniu, organ odwołując się do art. 109 ust. 5 ustawy o świadczeniach, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 sierpnia 2020 r. wskazał, że decyzja z [...] listopada 2018 r. została doręczona Skarżącej 19 listopada 2018 r. zatem termin do wniesienia odwołania upłynął 26 listopada 2018 r. Skarżąca złożyła odwołanie w polskiej placówce pocztowej w dniu 30 listopada 2018 r., nie dołączając do niego wniosku o przywrócenie terminu i nie wskazując przyczyn uprawdopodabniających, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy.

Organ podkreślił, że uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia na podstawie art. 134 k.p.a. stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania.

Skargę na to postanowienie wniosła J. S. podnosząc, że nie zgadza się z niezaakceptowaniem jej odwołania z jednoczesną prośbą o przywrócenie terminu do jego wniesienia, na którą nie otrzymała żadnej odpowiedzi. Skarżąca żądała umorzenia decyzji o obowiązku opłacania składek wskazując, że sprawa jest przedawniona.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., pozd. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi jak i prawem procesowym.

Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że jest ona zasadna.

Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowił art. 134 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy stwierdza niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania w drodze postanowienia.

Z kolei, zgodnie z art. 109 ust. 5 ustawy o świadczeniach (w brzmieniu obowiązującym do 31 sierpnia 2020 r.) odwołanie od decyzji w sprawach z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego wnosi się do Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w terminie 7 dni od dnia jej doręczenia.

Zgodnie z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego w zakresie nieregulowanym ustawą o świadczeniach, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Z cytowanych wyżej przepisów wynika zatem, że jeżeli odwołanie zostanie złożone po upływie – przewidzianego w art. 109 ust. 5 ustawy o świadczeniach – terminu do jego wniesienia, wówczas na organie odwoławczym ciąży co do zasady obowiązek wydania, na podstawie o art. 134 k.p.a., postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do dokonania tej czynności. Bowiem termin do wniesienia odwołania jest terminem wyznaczonym przez ustawodawcę, a organ nie ma wpływu na jego długość, niemożliwe jest więc jego przedłużenie. Każde, uchybienie temu terminowi obliguje więc organ odwoławczy do wydania takiego postanowienia.

Inaczej jednak rzecz się przedstawia w sytuacji, gdy w odwołaniu strona zawrze wniosek o przywrócenie uchybionego terminu do dokonania wskazanej czynności. Dostrzec należy bowiem, iż w przypadku złożenia przez stronę wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia środka odwoławczego obowiązkiem organu II instancji jest w pierwszej kolejności rozpatrzenie wniosku o przywrócenie terminu. Dopiero po wydaniu ostatecznego postanowienia o odmowie przywrócenia terminu, organ może postanowić o uznaniu odwołania za wniesionego z naruszeniem obowiązującego terminu (por. A. Wróbel, w: M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do k.p.a., wyd. LEX 2023, także A. Golemba w: H. Knysiak-Sudyka (red.), A. Cebera, J. Firlus, T. Kiełkowski, K. Klonowski, M. Romańska "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", wyd. II; postanowienie NSA z 18 listopada 2016 r. sygn. I OZ 1237/16; wyrok NSA z 30 kwietnia 2020 r. sygn. I OSK 1551/19). Tak więc, postanowienie o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania organ odwoławczy może wydać dopiero po rozpatrzeniu złożonego przez stronę wniosku o przywrócenie terminu. W przypadku wydania postanowienia o przywróceniu terminu wyłączona jest dopuszczalność wydania postanowienia o uchybieniu terminu, a zatem przed rozpatrzeniem tego wniosku strony, wydanie takiego postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu, jest niezgodne z prawem (por. B. Adamiak, [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. C.H. Beck. Warszawa 2022).

W zaskarżonym postanowieniu Prezes NFZ w sposób oczywisty błędnie wskazał, że Skarżąca wniosła odwołanie nie dołączając do niego wniosku o przywrócenie terminu. Już w petitum odwołania Skarżąca zawarła bowiem wniosek o przywrócenie terminu, a w uzasadnieniu wskazała przyczyny uchybienia terminu.

Wobec powyższego – stosownie do przywołanych wyżej poglądów doktryny i orzecznictwa – organ odwoławczy zobligowany był do rozpatrzenia prośby o przywrócenie terminu, co powinno nastąpić przed wydaniem postanowienia stwierdzającego fakt uchybienia terminu. Prezes NFZ niezgodnie z prawdą uznał, że Skarżąca nie wniosła o przywrócenie terminu i nie rozpoznał tego wniosku, lecz wydał postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Wydając więc kontrolowane postanowienie bez uprzedniego rozpatrzenia zawartego w odwołaniu żądania przywrócenia terminu, organ naruszył przepisy postępowania w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Taki charakter stwierdzonego naruszenia obligował Sąd do uchylenia zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3) p.p.s.a.