VI SA/Wa 2441/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wegner (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek Sędzia WSA Grzegorz Nowecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia "(...)" lipca 2020 r. nr "(...)" w przedmiocie odwołania ze stanowiska komornika sądowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego A. L. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2020 r. Nr [...] Minister Sprawiedliwości odwołał A. L. (dalej: "skarżący") ze stanowiska Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w N. Wydając decyzję organ działał na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256, z późn.zm. dalej: "k.p.a."), art. 19 ust. 1 pkt 2 oraz art. 280 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 121 ze zm.).

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że skarżący decyzją Ministra Sprawiedliwości z [...] lutego 1998 r. został powołany na stanowisko Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w N., natomiast 25 lipca 2020 r. ukończył 65. rok życia. Pismem z 21 kwietnia 2020 r. skarżący został zawiadomiony o wszczęciu z urzędu postępowania w przedmiocie odwołania go

z zajmowanego stanowiska komornika sądowego. Zgodnie z art. 19 ust. 1 pkt

2 ustawy o komornikach sądowych, Minister Sprawiedliwości z urzędu odwołuje w drodze decyzji, komornika z zajmowanego stanowiska, jeżeli komornik ukończył 65. rok życia, a wobec ziszczenia się powyższej przesłanki, organ nie mógł uwzględnić wniosku skarżącego o odwołanie go z zajmowanego stanowiska z dniem 31 grudnia 2020 r.

W skardze, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie, skarżący ww. decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i przyjęcie przez organ, że przepis art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy o komornikach nie powoduje dyskryminacji ze względu na wiek, podczas gdy przepis ten jest sprzeczny z art. 1, art. 2 ust. 1 i 2, art. 4 pkt 2, art. 8 ust. 1 pkt 2 i ust. 2, art. 6 ust. 1 i art. 8 ust. 3 dyrektywy Rady UE nr 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy (Dz.Urz.UE.L 303 z 2 grudnia 2000 r., s. 16-22; dalej: "dyrektywa 2000/78/WE") i z tego powodu przepis ten nie powinien być stosowany jako sprzeczny z prawem unijnym, które winno być stosowane bezpośrednio; naruszenie art. 2, art. 32 art. 87 i art. 91 ust. 3 Konstytucji RP poprzez odwołanie skarżącego ze stanowiska komornika sądowego pomimo tego, że ww. przepis ustawy o komornikach różnicując sytuacje osób wykonujących zawody prawnicze zaufania publicznego, nie znajduje żadnego racjonalnego i obiektywnego uzasadnienia a zatem stanowi przejaw dyskryminacji bezpośredniej ze względu na wiek i jest sprzeczny z prawem unijnym; naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6 i art. 8 k.p.a. poprzez zaniechanie kompleksowej wykładni obowiązujących przepisów prawa z uwzględnieniem zasad ogólnych prawa wspólnotowego, w tym zakazów dyskryminacji ze względu na wiek w zakresie wykonywania działalności zawodowej zawartych w ustawie o wdrożeniu. Wobec tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Ponadto w zakresie problematyki odwołania komornika ze względu na wiek wskazał na aspekt wykształcenia komorników sądowych, wyjaśniając, że ustawodawca wiele lat temu zadecydował, iż każdy komornik winien się legitymować wykształceniem wyższym prawniczym, a skarżącego, który takiego wykształcenia nie posiada, trudno uznać za w pełni przydatnego do wykonywania zawodu, mając na względzie, że osoby z roczników 1951-1963 we wcześniejszych regulacjach prawnych odnoszących się do statusu komornika sądowego, nie zostały objęte ustawowym obowiązkiem nakazującym uzupełnienie wykształcenia. Tymczasem zawód komornika sądowego należy do zawodów prawniczych, zatem poziom wykształcenia komornika wykonującego zadania powierzone przez państwo nie powinien odbiegać od wykształcenia innych grup zaliczanych do zawodów prawniczych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie Sąd wyjaśnia, że sprawa niniejsza została rozpoznana na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.). Aktualnie w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie nie ma możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość, co czyniło uzasadnionym procedowanie na posiedzeniu niejawnym.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Okoliczności stanu faktycznego nie są w sprawie sporne. Istota sporu

w sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy

o komornikach sądowych, będący materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji, nie pozostaje w sprzeczności z uregulowaniami art. 2 ust. 2, art. 4 ust. 1 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78/WE oraz nie jest sprzeczny z art. 21 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz.U. UE. C. 2007. 303. 1 z dnia 14 grudnia 2007 r.).

Zgodnie z art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy o komornikach sądowych Minister Sprawiedliwości z urzędu odwołuje, w drodze decyzji, komornika z zajmowanego stanowiska, jeżeli komornik ukończył 65. rok życia. Poprzedni przepis art. 15a ust. 1 pkt 3a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. z 2017 r., poz. 1277 ze zm.) obowiązujący do dnia 1 stycznia 2019 r. (data wejścia

w życie ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych) stanowił

o obligatoryjnym odwołaniu komornika z zajmowanego stanowiska, jeżeli komornik ukończył 70. rok życia. Zatem ustawodawca w obecnie obowiązującej ustawie

o komornikach sądowych postanowił skrócić o 5 lat wiek, z którego upływem następuje odwołanie komornika z urzędu z zajmowanego stanowiska.

W świetle art. 1 dyrektywy 2000/78/WE celem dyrektywy w odniesieniu do zatrudnienia i pracy jest walka z określonymi rodzajami dyskryminacji, wśród których jest ta ze względu na wiek, w celu realizacji w Państwach Członkowskich zasady równego traktowania.

Artykuł 2 tej dyrektywy zatytułowany "Pojęcie dyskryminacji" stanowi w ust. 1 i 2 lit. a), że:

1. Do celów niniejszej dyrektywy »zasada równego traktowania« oznacza brak jakichkolwiek form bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji z przyczyn określonych w art. 1.

2. Do celów ust. 1:

a) dyskryminacja bezpośrednia występuje w przypadku, gdy osobę traktuje się mniej przychylnie niż traktuje się, traktowano lub traktowano by inną osobę w porównywalnej sytuacji, z jakiejkolwiek przyczyny wymienionej w art. 1.

Natomiast art. 6 ust. 1 zatytułowany "Uzasadnienie odmiennego traktowania ze względu na wiek" stanowi, że:

1. Niezależnie od przepisów art. 2 ust. 2, Państwa Członkowskie mogą uznać, że odmienne traktowanie ze względu na wiek nie stanowi dyskryminacji, jeżeli w ramach prawa krajowego zostanie to obiektywnie i racjonalnie uzasadnione zgodnym z przepisami celem, w szczególności celami polityki zatrudnienia, rynku pracy i kształcenia zawodowego, i jeżeli środki mające służyć realizacji tego celu są właściwe i konieczne.

Takie odmienne traktowanie może polegać między innymi na:

a) wprowadzeniu specjalnych warunków dostępu do zatrudnienia i kształcenia zawodowego, zatrudnienia i pracy, włącznie z warunkami zwalniania i wynagradzania, dla ludzi młodych, pracowników starszych i osób mających na utrzymaniu inne osoby, w celu wspierania ich integracji zawodowej lub zapewnienia im ochrony.

Należy zatem uznać, że przepisy, na podstawie których okoliczność osiągnięcia przez dane osoby określonego w nich dla celów przejścia na emeryturę wieku pociąga za sobą rozwiązanie z mocy prawa stosunku pracy, są przepisami wprowadzającymi gorsze traktowanie osób, które osiągnęły ten wiek, w stosunku do wszystkich pozostałych osób czynnych zawodowo. Takie przepisy wprowadzają bowiem odmienne traktowanie bezpośrednio ze względu na wiek, o którym stanowi art. 2 ust. 1 i art. 2 lit. a) dyrektywy 2000/78/WE (por. wyrok TSUE w sprawie C-286/12 Komisja Europejska przeciwko Węgrom, pkt 51; podobnie wyrok TSUE z 16 października 2007 r. w sprawie C-411/05 Palacios de la Villa, pkt 51).

Odwołując się z kolei do bogatego orzecznictwa TSUE dotyczącego zasady niedyskryminacji ze względu na wiek - będącej zasadą ogólną prawa Unii - należy zauważyć, że TSUE uznaje, iż obiektywne i racjonalne uzasadnienie stanowienia odstępstw od omawianej zasady nie może przebiegać w sposób dowolny, nie mający racjonalnych podstaw. Tym samym na Państwa Członkowskie został nałożony obowiązek wykazania, że obrany cel, o którym mowa w art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78/WE, nie jest celem hipotetycznym, zaś jego realizacja jest konieczna

i uzasadnia stanowienie derogacji od zasady niedyskryminacji ze względu na wiek.

TSUE wskazał w orzecznictwie, m.in. w wyroku w sprawie C-388/07, że na sądzie krajowym, przed którym zawisłby spór dotyczący zasady zakazu dyskryminacji ze względu na wiek skonkretyzowanej w dyrektywie Rady 2000/78/WE, spoczywać będzie obowiązek zagwarantowania - w ramach jego kompetencji - ochrony prawnej jednostek wynikającej z prawa Unii Europejskiej oraz zapewnienia jego pełnej skuteczności poprzez niestosowanie jakichkolwiek przepisów prawa krajowego sprzecznych z tą zasadą. Do sądu krajowego należy bowiem ustalenie, czy uregulowania, których dotyczy zawisły przed nim spór, mają zgodny z prawem cel i czy krajowe władze ustawodawcze lub wykonawcze mogą w sposób zasadny twierdzić, że przy wzięciu pod uwagę zakresu uznania, którym dysponują Państwa Członkowskie w zakresie polityki społecznej, wybrane środki są właściwe i konieczne dla osiągnięcia tego celu (pkt 52 wyroku w sprawie C-388/07; opubl.: ZOTSiS 2009/3A/I-1569).

Ani w treści przyjętej regulacji w ustawie z dnia 22 marca 2018 r.

o komornikach sądowych, ani w uzasadnieniu projektu tej ustawy (druk sejmowy nr 1582) nie zostało obiektywnie i racjonalnie uzasadnione, zgodnym z przepisami celem, zastosowanie zasady odmiennego traktowania ze względu na wiek komorników sądowych w rozumieniu art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78/WE, co zgodnie z tym przepisem mogłoby stanowić podstawę uchylenia zakazu dyskryminacji,

o której stanowi art. 2 cyt. dyrektywy. Ponadto nie można również uznać, że wybrane środki mające służyć do realizacji celu są właściwe i konieczne. W uzasadnieniu projektu ustawy o komornikach sądowych stwierdza się, że obniżenie wieku z 70. roku życia do 65. roku życia w odniesieniu do komorników sądowych jest usprawiedliwione "specyfiką zawodu komornika", który "wymaga szczególnie dobrej kondycji fizycznej i odporności psychofizycznej"; faktem bycia przez komornika funkcjonariuszem publicznym, co miałoby uzasadniać przypuszczenie, że osiągnięcie wieku 65. lat uniemożliwi sprostanie przewidzianym w ustawie obowiązkom, a ponadto "wpłynie negatywnie na prawidłowy przebieg postępowania egzekucyjnego", co z kolei nie zapewnia właściwej ochrony praw i interesów stron postępowania egzekucyjnego. Analiza argumentów wskazywanych przez projektodawcę prowadzi do wniosku, że są one całkowicie nieprzekonujące. Nie zostały wyraźnie sformułowane cele, o których mowa w art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78/WE, a przede wszystkim nie uzasadniono obiektywnie i racjonalnie zasadności wprowadzenia zmian legislacyjnych. Nie przedstawiono też żadnych dowodów wykazujących na konieczność i niezbędność wprowadzenia zmian w zakresie obniżenia wieku,

z którego upływem następuje odwołanie komornika z urzędu z zajmowanego stanowiska. Argumentacja zawarta w uzasadnieniu projektu dotycząca kwestii negatywnego wpływu osiągnięcia przez komorników 65. roku życia na przebieg postępowania egzekucyjnego nie została poparta żadnymi danymi wskazującymi np. wzrost liczby przypadków istotnych uchybień w pracy komorników, którzy ukończyli 65. rok życia.

W wyroku z 9 lipca 2013 r. sygn. akt II GSK 391/12 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że ustawodawca polski – implementując do krajowego porządku prawnego dyrektywę 2000/78/WE ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (Dz.U. z 2010 r. Nr 254, poz. 1700), poprzestał na przyjęciu nowych rozwiązań prawnych, nie podejmując czynności związanych z już obowiązującymi aktami prawa krajowego, których dostosowanie było niezbędne do pełnej implementacji tej dyrektywy. Przepisy ustawy o wdrożeniu nie objęły bowiem wszystkich dziedzin życia, w których mógł wystąpić problem dyskryminacji ze względu na wiek. W konsekwencji przepisy ustawy o wdrożeniu nie usuwają wątpliwości jakie mogą się pojawiać w związku z brakiem przepisów dostosowujących prawo krajowe do potrzeb wynikających z implementacji dyrektywy 2000/78/WE. W cyt. wyroku NSA uznał, że polski ustawodawca nie skorzystał

z możliwości uznania w prawie krajowym w związku z treścią art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78/WE, że w przypadku komorników sądowych odmienne traktowanie ze względu na wiek – nie stanowi dyskryminacji. NSA doszedł do słusznego wniosku, że skutki zaniechania ustawodawcy w zakresie dostosowania prawa krajowego nie mogą obciążać obywatela.

W konsekwencji należy uznać, że samo osiągnięcie wieku emerytalnego przez komornika nie może uzasadniać jego odwołania, gdyż ani szybkość ani sprawność postępowania nie jest warunkowana wiekiem, lecz charakterem i celem czynności egzekucyjnych. Żadna z czynności egzekucyjnych nie wymaga od komorników szczególnej sprawności fizycznej, która wyróżniałaby ich na tle innych zawodów prawniczych.

Odwołanie komornika sądowego z chwilą ukończenia 65. roku życia skutkuje zatem traktowaniem komorników mniej korzystnie w porównaniu z innymi osobami wykonującymi prawniczą działalność zawodową i posiadającymi również status funkcjonariuszy publicznych lub zawodu zaufania publicznego takimi jak notariusze, sędziowie, czy prokuratorzy. Mianowicie stosownie do przepisów obowiązujących

w dacie wydania zaskarżonej decyzji notariuszy odwołuje się po ukończeniu 70 lat, natomiast prokuratorzy mogą nadal zajmować stanowisko po ukończeniu 65 roku życia, jeżeli Prokurator Generalny po zasięgnięciu opinii Prokuratora Krajowego, Krajowej Rady Prokuratorów oraz właściwego prokuratora przełożonego – wyrazi na to zgodę - oczywiście po przedstawieniu zaświadczenia stwierdzającego zdolność do pracy ze względu na stan zdrowia; sędziowie zaś przechodzą w stan spoczynku z dniem ukończenia 65 roku życia, lecz w razie wyrażenia zgody przez Krajową Radę Sądownictwa mogą zajmować stanowisko do ukończenia 70 roku życia.

Podobne regulacje, jak w przypadku notariuszy i prokuratorów, mogłyby obowiązywać również komorników sądowych. Jest to uzasadnione tym bardziej, że podstawą odwołania komornika – stosownie do art. 19 ust. 1 pkt 1 ustawy

o komornikach sądowych – jest stan zdrowia, tzn. organ odwołuje komornika

z powodu choroby lub utraty sił kiedy został uznany przez lekarza orzecznika ZUS za całkowicie niezdolnego do pełnienia obowiązków komornika lub bez uzasadnionej przyczyny odmówił poddaniu się badaniom, o których mowa w art. 26 ustawy

o komornikach.

Reasumując, art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy o komornikach sądowych stanowi przejaw dyskryminacji bezpośredniej w rozumieniu art. 2 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2000/78/WE. W konsekwencji art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy o komornikach sądowych jako przepis niezgodny z wymogami prawa unijnego, tj. dyrektywą 2000/78/WE, nie może być zastosowany. Jak bowiem wynika z orzecznictwa TSUE – na sądzie krajowym spoczywa obowiązek zagwarantowania przestrzegania zasady niedyskryminacji ze względu na wiek skonkretyzowanej w dyrektywie Rady 2000/78/WE poprzez niestosowanie, w razie potrzeby jakichkolwiek sprzecznych z nią przepisów prawa krajowego (tak NSA w wyroku z 25 sierpnia 2020 r., sygn. akt II GSK 560/20 www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Na marginesie, odnosząc się do podnoszonych przez organ argumentów dotyczących nielegitymowania się przez skarżącego wykształceniem prawniczym, Sąd zauważa, że kwestia ta podniesiona została dopiero w odpowiedzi na skargę, która - co jest oczywiste - nie stanowi decyzji, a tylko decyzja jest przedmiotem kontroli sądowej co do zgodności z prawem.

W związku z powyższym, biorąc za podstawę przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2019 r., poz. 2325 ) w związku z przepisami art. 19 ust.1 pkt 2 ustawy o komornikach sądowych, art. 2 ust.2 lit. a) i art. 6 ust.1 dyrektywy 2000/78/WE oraz art. 21 ust.1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.

Sąd na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. umorzył postępowanie administracyjne uznając, że przyjęte rozwiązanie w ww. art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy o komornikach sądowych stanowi przejaw dyskryminacji bezpośredniej z uwagi na wiek i nie może stanowić podstawy do odwołania komornika z chwilą ukończenia przez niego 65. roku życia. W związku z tym wszczęte w stosunku do skarżącego postępowanie administracyjne stało się bezprzedmiotowe.

O kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie art. 200 p.p.s.a. zasądzając na rzecz skarżącego kwotę 200 zł tytułem zwrotu uiszczonego w sprawie wpisu sądowego.