V KO 93/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 4 czerwca 2025 r.
SSN Adam Roch
w sprawie D. Ł.
oskarżonego o czyn z art. 226 § 1 k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej
na posiedzeniu w dniu 4 czerwca 2025 r.,
wniosku Sądu Rejonowego w Żyrardowie
z dnia 7 maja 2025 r., sygn. akt II K 579/24
o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu
na podstawie art. 37 k.p.k. a contrario
postanowił:
wniosku nie uwzględnić.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 7 maja 2025 r., sygn. II K 579/25, Sąd Rejonowy w
Żyrardowie wystąpił do Sądu Najwyższego z wnioskiem o przekazanie sprawy
innemu sądowi równorzędnemu z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości. W
uzasadnieniu wniosku wskazano, że pokrzywdzoną w sprawie jest kurator sądowa
przy Sądzie Rejonowym w Żyrardowie. Z uwagi na wieloletnią praktykę pani kurator
utrzymuje intensywny kontakt zawodowy i osobisty z sędziami orzekającymi w
Sądzie Rejonowym w Żyrardowie. Powyższe okoliczności, zdaniem sądu
rejonowego, uzasadniają przekazanie sprawy sądowi równorzędnemu z uwagi na
dobro wymiaru sprawiedliwości.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
V KO 93/25
2
Inicjatywa wyrażona przez Sąd Rejonowy w Żyrardowie nie zasługiwała na
uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy podkreślić, że przekazanie sprawy do
rozpoznania innemu równorzędnemu sądowi w trybie art. 37 k.p.k. ma charakter
wyjątkowy, zaś odstąpienie od konstytucyjnej zasady rozpoznania sprawy przez
sąd właściwy, także miejscowo (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), może nastąpić tylko
w razie zaistnienia sytuacji jednoznacznie świadczącej o tym, że pozostawienie
sprawy w gestii tego sądu sprzeciwiałoby się dobru wymiaru sprawiedliwości. Sąd
Rejonowy w Żyrardowie prawidłowo wskazał, że takie postąpienie wchodzi w grę,
gdy w sposób realny występują okoliczności, które mogą stwarzać uzasadnione
przekonanie o braku warunków do obiektywnego i bezstronnego rozpoznania
sprawy w danym sądzie. Za takie okoliczności należy uznać sytuacje, które
mogłyby wywierać wpływ na swobodę orzekania lub stwarzać nawet mylne
przekonanie, podjęte jednak w oparciu o racjonalne przesłanki, że w sądzie
właściwym miejscowo nie ma wystarczających warunków do rozpoznania sprawy w
sposób w pełni obiektywny (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dni: 21
października 2008 r., IV KO 116/08, OSNwSK 2008/1/2077; 13 listopada 2008 r., IV
KO 130/08, OSNwSK 2008/1/2280; 25 czerwca 2013 r., V KO 38/13, LEX 1331409;
22 grudnia 2021 r., III KO 92/21, LEX 3322157).
Przywołane przez Sąd Rejonowy w Żyrardowie argumenty nie przemawiały
jednak za skorzystaniem z wyjątkowej instytucji przewidzianej w art. 37 k.p.k.,
wobec nieziszczenia się przesłanki w postaci dobra wymiaru sprawiedliwości. Sąd
Najwyższy nie podziela przywołanego we wniosku orzecznictwa wskazującego, iż
w każdym przypadku, gdy uczestnikiem procesu karnego jest pracownik sądu
wnioskującego należy skorzystać z ekstraordynaryjnej instytucji, o której mowa w
art. 37 k.p.k. Nie można bowiem, co do zasady, uznać, że dobro wymiaru
sprawiedliwości umożliwia przekazanie sprawy wbrew zasadzie określonej w
ustawie z tego tylko powodu, że pokrzywdzoną w sprawie jest osoba znana
sędziom sądu właściwego do rozpoznania sprawy wyłącznie z racji kontaktów o
charakterze zawodowym. Sam fakt zajmowania przez pokrzywdzoną stanowiska
kuratora zawodowego w sądzie miejscowo właściwym i związana z tym znajomość
niektórych sędziów tego sądu nie stanowią bowiem jeszcze dostatecznej przesłanki
V KO 93/25
3
do uznania, że może powstać wątpliwość co do obiektywizmu i bezstronności
orzekania przez sąd występujący z wnioskiem o zastosowanie instytucji
przewidzianej w art. 37 k.p.k.
Przypomnieć trzeba, że fakt urzędowej znajomości sędziów, prokuratorów
lub innych osób występujących przed sądem (adwokaci, biegli, tłumacze, kuratorzy)
nie może stanowić o istnieniu uzasadnionej obawy co do braku bezstronności
orzekających w sprawie sędziów (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z
dnia 21 kwietnia 2016 r., IV KO 25/16, LEX 2021597; z dnia 24 maja 2013 r., II KO
29/13, LEX 1317928; z dnia 17 maja 2011 r., III KO 37/11, LEX 811868). Co więcej,
ewentualne znajomości zawodowe i towarzyskie sędziów z biegłym nie mogą być w
ogóle rozważane na gruncie art. 37 k.p.k., a jedynie ewentualnie w aspekcie
instytucji iudex suspectus (art. 41 k.p.k.) i to indywidualnie, wobec danego sędziego
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 2010 r., IV KO 119/10,
OSNwSK 2010/1/2226). W realiach niniejszej sprawy instytucja wyłączenia
sędziego jest wystarczającą gwarancją bezstronności sądu orzekającego.
Także powzięta przez Sąd Rejonowy w Żyrardowie, mająca w istocie
charakter abstrakcyjny, obawa odnośnie do pojawienia się w opinii publicznej
wątpliwości w kwestii braku warunków do rozpoznania niniejszej sprawy w sposób
obiektywny, nie mieści się w pojęciu „dobra wymiaru sprawiedliwości”, stanowiącym
w rozumieniu art. 37 k.p.k. przesłankę do uwolnienia sądu właściwego miejscowo
od obowiązku rozpoznania tej sprawy. W literaturze podkreśla się, iż to właśnie
nadmierne wykorzystywanie tego przepisu może w praktyce podważyć zaufanie do
niezależności sądów i niezawisłości sędziów. Rzeczą sądu jest takie orzekanie, aby
w opinii publicznej nie powstały wątpliwości co do tego, że wydane orzeczenie jest
wolne od jakichkolwiek pozaprocesowych wpływów (por. T. Grzegorczyk, Kodeks
postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2014, s. 210-212; postanowienie
Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2011 r., III KO 72/11, LEX 1044040;
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2012 r., V KO 57/12, LEX
1228517).
Jest naturalne, że działalność sądów, zwłaszcza orzecznicza, podlega
publicznemu osądowi. Z tego jednak powodu, ale też z uwagi na możliwość
powstania
V KO 93/25
4
w społeczeństwie oczywiście nieuzasadnionych wątpliwości co do bezstronności
sądu jako instytucji, nie wolno przełamywać reguły procesowej, według której
sprawę rozpoznaje sąd miejscowo właściwy. Dobro wymiaru sprawiedliwości
wymaga bowiem nieustannej dbałości o autorytet, co osiąga się m. in. poprzez
bezstronne, wnikliwe i sprawne funkcjonowanie każdego sądu (por. postanowienia
SN z dni: 13 lipca 2004 r., II KO 26/04, OSNwSK 2004/1/1287; 7 października 2004
r., V KO 68/04, OSNwSK 2004/1/1742; 25 kwietnia 2007 r., IV KO 22/07, LEX
568467; 30 czerwca 2021 r., III KO 51/21, LEX 3372612). Należy w sposób
kategoryczny podkreślić, że hipotetyczna obawa przed przyszłymi niekorzystnymi
społecznymi opiniami nie może uzasadniać uchylania się przez sąd właściwy od
rozpoznania sprawy. W każdym środowisku możliwe jest funkcjonowanie opinii o
kierowaniu się przez sądy przy podejmowaniu decyzji względami
pozamerytorycznymi czy też o braku kompetencji lub obiektywizmu przy
rozpoznawaniu spraw. Należy więc pamiętać, że unikanie rozpoznania sprawy pod
presją możliwego negatywnego odbioru przez osoby należące do określonej
społeczności nie będzie służyło dobru wymiaru sprawiedliwości. Autorytet sądu
buduje sprawne prowadzenie postępowania i wydanie sprawiedliwej decyzji,
podjętej na podstawie wnikliwej i bezstronnej oceny wszystkich dowodów,
przekonująco uzasadnionej. Jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie Sądu
Najwyższego – autorytet i powaga wymiaru sprawiedliwości wymagają, aby sądy
nie ulegały presji opinii publicznej, ani nie popadały w zwątpienie co do własnych
kompetencji w zakresie przeprowadzenia rzetelnego procesu. Racjonalna
nieustępliwość w tym względzie sprzyja kształtowaniu pozytywnego wizerunku
organów trzeciej władzy, minimalizując tym samym wątpliwości co do obiektywizmu
i niezawisłości w rozpoznawaniu przyszłych spraw, ograniczając tendencję do
nadużywania stosowania właściwości delegacyjnej w związku z inicjatywami sądów
na tle wątpliwości co do respektowania gwarancji sprawiedliwego procesu. W takiej
właśnie sytuacji powinnością organu orzekającego jest rzetelne rozpoznanie
sprawy z uwzględnieniem szczególnej potrzeby zadbania o autorytet wymiaru
sprawiedliwości, np. poprzez zapewnienie, w miarę możliwości, jawności
zewnętrznej rozprawy oraz klarowne i kompleksowe zaprezentowanie ustnych i
pisemnych motywów wydanego orzeczenia, jeżeli takie zostanie sporządzone (por.
V KO 93/25
5
postanowienia SN z dni: 28 października 2011 r., III KO 72/11, LEX 1044040; 24
września 2014 r., IV KO 65/14, LEX 1508987; 25 czerwca 2015 r., II KO 32/15, LEX
1799692; 26 lipca 2016 r., II KO 25/16, LEX 2076685; 28 marca 2017 r., III KO
16/17, LEX 2258028; 13 marca 2019 r., II KO 19/19, LEX 2652345; 3 listopada
2021 r., II KO 78/21, LEX 3333639; 16 grudnia 2021 r., V KO 87/21, LEX 3324565;
24 lipca 2024 r., II KO 85/24, LEX 3740706; 25 lipca 2024 r., III KO 76/24, LEX
3746277; 18 września 2024 r., V KO 65/24, LEX 3758257).
Mając powyższe okoliczności na uwadze, orzeczono jak w sentencji.
[J.J.]
[r.g.]
