V KO 3/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 26 sierpnia 2026 r.
SSN Andrzej Stępka (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Dariusz Kala
SSN Piotr Mirek
po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu bez udziału stron,
w sprawie P.K.
wniosku obrońcy o wznowienie postępowania
zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
z dnia 9 września 2024 r., sygn. akt II AKzw 743/24
oraz sygnalizacji obrońcy i skazanego co do możliwości wznowienia z urzędu tegoż
postępowania,
na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. a contrario i art. 544 § 2 i 3 k.p.k.,
p o s t a n o w i ł
I. stwierdzić brak podstaw do wznowienia z urzędu postępowania
zakończonego postanowieniem Sądu Okręgowego w Gdańsku z
dnia 14 marca 2024 roku, sygn. akt VI Kow 3070/23, utrzymanego
w mocy postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9
września 2024 roku, sygn. akt II AKzw 743/24, w przedmiocie
odwołania warunkowego przedterminowego zwolnienia, a
kosztami postępowania w tej części obciążyć Skarb Państwa;
II. oddalić wniosek obrońcy skazanego o wznowienie w/w
postępowania wykonawczego i zwolnić skazanego P.K. w tym
zakresie od kosztów postępowania wznowieniowego, obciążając
nimi Skarb Państwa;
III. na podstawie art. 98 § 2 k.p.k. odroczyć sporządzenie
uzasadnienia na czas do siedmiu dni.
V KO 3/26
2
UZASADNIENIE
W dniu 2 marca 2026 r. do Sądu Najwyższego wpłynęło pismo obrońcy P.K.
zatytułowane „Wniosek o wznowienie postępowania”. Na podstawie art. 540 § 1 pkt
1 k.p.k. obrońca, r.pr. E.F., wniosła o:
1/ wznowienie postępowania wykonawczego zakończonego prawomocnym
postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 września 2024 r., sygn.
akt II AKzw 743/24;
2/ uchylenie wskazanego postanowienia oraz poprzedzającego je
postanowienia Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 14 marca 2024 r., sygn. akt VI
Kow 3070/23;
3/ przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Gdańsku do ponownego
rozpoznania.
W uzasadnieniu złożonego wniosku obrońca wskazała, że jego podstawą
„jest art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k., tj. ujawnienie faktów i okoliczności mających istotne
znaczenie dla treści rozstrzygnięcia, które nie zostały poddane rzeczywistej i
efektywnej kontroli sądowej w toku postępowania zakończonego prawomocnym
postanowieniem”.
Zdaniem obrońcy, podnoszone okoliczności występowały w toku
postępowania, jednak dopiero po jego prawomocnym zakończeniu możliwe stało
się pełne ujawnienie i wykazanie ich rzeczywistego znaczenia procesowego, w
szczególności w zakresie realizacji prawa do obrony skazanego oraz wpływu tych
okoliczności na treść rozstrzygnięcia. W dalszej części uzasadnienia obrońca
przedstawiła okoliczności związane - jej zdaniem - z naruszeniem prawa
skazanego do realnej i efektywnej obrony w postępowaniu odwoławczym, które
mimo formalnego udziału dwóch obrońców, miało charakter pozorny i iluzoryczny.
W podsumowaniu obrońca wskazała, że w sprawie doszło do kumulacji uchybień,
których rzeczywisty charakter, znaczenie oraz skutki procesowe ujawniły się
dopiero po prawomocnym zakończeniu postępowania. Okoliczności te uzasadniają
rozważenie wznowienia postępowania w trybie art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k.
V KO 3/26
3
Także w dniu 2 marca 2026 r. wpłynęło do Sądu Najwyższego pismo
obrońcy z dnia 15 lutego 2026 r. zatytułowane „Pismo sygnalizacyjne”, w którym
obrońca zarzuciła naruszenie prawa skazanego do obrony w postępowaniu przed
Sądem odwoławczym. Wskazała także, iż „działania kuratora sądowego stały się
przedmiotem odrębnego postępowania karnego”, przy czym w piśmie zaznaczono
– „Okoliczność ta nie jest przedstawiana jako podstawa procesowa ani przesłanka
rozstrzygnięcia, lecz jako element kontekstu faktycznego, wskazujący na formalną
weryfikację sposobu wykonywania czynności kuratorskich”. Brak jednak rozwinięcia
tej myśli i wskazania, jakie skutki autorka pisma wywodzi z tej okoliczności.
W dniu 20 kwietnia 2026 r. do Sądu Najwyższego wpłynęło osobiste pismo
skazanego P.K. jako „Pismo uzupełniające do wniosku o wznowienie
postępowania”. Zarzucił, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Gdańsku
wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w postaci
nienależycie obsadzonego Sądu z uwagi na udział w nim sędziego tego Sądu X.Y.
W dalszej kolejności podniósł uchybienie z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. z uwagi na
niezapewnienie skazanemu merytorycznej obrony w postępowaniu odwoławczym
(do obu tych przesłanek odnosi się także wstępne pismo skazanego z dnia 19
stycznia 2026 r., jakkolwiek wskazano w nim błędnie podstawy prawne).
Wreszcie, w piśmie z dnia 20 kwietnia skazany ponownie podnosi, że
„zainicjował postępowanie karne dotyczące działań kuratora sądowego”, przy czym
zauważa, iż okoliczność ta nie jest powoływana „jako samodzielna podstawa
wznowienia w rozumieniu art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k.”.
W odpowiedzi na wniosek obrońcy prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o
odmowę jego przyjęcia jako niedopuszczalnego z mocy ustawy.
Sąd Najwyższy zważył co następuje.
Należy stwierdzić, że brak było podstaw do uwzględnienia sygnalizacji
zarówno obrońcy jak i skazanego, dotyczących potrzeby wznowienia z urzędu
postępowania w przedmiocie odwołania warunkowego przedterminowego
zwolnienia. Podobnie złożony przez obrońcę P.K. wniosek o wznowienie tego
postępowania należało oddalić jako bezzasadny.
W pierwszej kolejności trzeba zaznaczyć, że kwestia wznowienia niniejszego
postępowania została już poddana wcześniej dwukrotnie ocenie przez Sąd
V KO 3/26
4
Najwyższy. Pismem z dnia 27 listopada 2024 r. obrońca skazanego P.K. złożył
podobny wniosek o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem
Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 14 marca 2024 r., sygn. akt VI Kow 3070/23,
utrzymanym w mocy postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9
września 2024 r., sygn. akt II AKzw 743/24 (k. 380).
Jako podstawę wniosku wskazano wówczas przepisy art. 113 § 1 i 3 k.p.k. w
zw. z art. 540 § 1 pkt. 2 lit. a k.p.k. i art. 547 § 2 k.p.k.
Na mocy zarządzenia z dnia 27 lutego 2025 r., sygn. V KO 143/24, na
podstawie art. 545 § 1 k.p.k. w zw. z art. 530 § 2 k.p.k. Sąd Najwyższy odmówił
przyjęcia wniosku o wznowienie tego postępowania. Sąd ten stwierdził, że z treści
wniosku wynikało, iż to właśnie na kwestionowaniu okoliczności faktycznych, ze
wskazaniem nieznanych sądowi w chwili orzekania o odwołaniu warunkowego
przedterminowego zwolnienia faktów i informacji od świadka - który słyszeć miał
wypowiedzi kurator sądowej niechętnej wobec skazanego - oparte jest stanowisko
obrońcy. W takiej postaci wniosek był więc niedopuszczalny i z tego powodu
należało odmówić jego przyjęcia (k. 392). Zarządzenie to zostało utrzymane w
mocy (k. 397).
Następnie skazany osobiście złożył kolejny wniosek o wznowienie w/w
postępowania z urzędu (k. 465), podnosząc zarzuty z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
Zarządzeniem z dnia 7 października 2025 r., sygn. akt V KO 151/25, Sąd
Najwyższy nie stwierdził podstaw do wznowienia z urzędu tego postępowania (k.
474).
Przechodząc na grunt niniejszej sprawy trzeba zauważyć, że nie ulega
wątpliwości, iż rozpoznanie każdego wniosku o wznowienie postępowania, w tym
również zawierającego sygnalizację potrzeby orzekania przez sąd wznowieniowy z
urzędu (art. 542 § 3 k.p.k.), musi poprzedzać badanie dopuszczalności takiego
wniosku, czy sygnalizacji – art. 545 § 1 k.p.k. w związku ze stosowanymi
odpowiednio przepisami art. 530 § 2 k.p.k. i art. 429 § 1 in fine k.p.k., gdyż
wyłącznie wniosek (sygnalizacja) dopuszczalny podlega merytorycznej ocenie.
Powszechnie natomiast przyjmuje się, że wznowienie postępowania w
postępowaniu wykonawczym jest dopuszczalne tylko w zakresie przekraczającym
możliwości zmiany postanowień na podstawie art. 24 § 1 k.k.w., przewidującym
V KO 3/26
5
szczególny tryb kontroli i wzruszenia orzeczeń wydanych na podstawie przepisów
Kodeksu karnego wykonawczego. Co do zasady, tryb ten jest ograniczony jednak
do badania wyłącznie sytuacji określonej w art. 542 § 3 k.p.k. Przepis ten stanowi,
że postępowanie wznawia się z urzędu tylko w razie ujawnienia się jednego z
uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. – a więc z powodu bezwzględnych
podstaw odwoławczych.
W konsekwencji, możliwe jest w pewnych okolicznościach wznowienie
postępowania wykonawczego, jednak nie w każdym przypadku. W orzecznictwie
Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że co do zasady, możliwe jest
wznowienie postępowania zakończonego udzieleniem warunkowego
przedterminowego zwolnienia oraz odwołaniem warunkowego zwolnienia, gdyż
postanowienia w tym przedmiocie są orzeczeniami kończącymi postępowanie
sądowe w rozumieniu art. 540 § 1 k.p.k. (również w świetle przesłanek art. 542 § 3
k.p.k.), bowiem trwale przekształcają sposób i tryb wykonania kary. A zatem,
wznowienie postępowania w odniesieniu do postępowania wykonawczego w
przedmiocie orzeczenia o odwołaniu dobrodziejstwa warunkowego
przedterminowego zwolnienia może nastąpić tylko w wypadkach, których dotyczy
art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k. (jeżeli w związku z postępowaniem dopuszczono się
przestępstwa, a istnieje uzasadniona podstawa do przyjęcia, że mogło to mieć
wpływ na treść orzeczenia), art. 540 § 2 i 3 k.p.k. (wskutek orzeczenia Trybunału
Konstytucyjnego, bądź rozstrzygnięcia organu międzynarodowego), jak również na
wskazanej powyżej podstawie z art. 542 § 3 k.p.k. Tym samym podstawą wniosku
o wznowienie w postępowaniu wykonawczym nie może być art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k.
(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13 lutego 2026 r., I KO 130/25, LEX
nr 4023267; z dnia 10 grudnia 2025 r., V KZ 54/25, LEX nr 3964038; z dnia 28
września 2023 r., II KO 4/23, LEX nr 3608358).
Pomimo zastrzeżeń zarówno obrońcy jak i skazanego, że informacja o
zainicjowanym postępowaniu karnym wobec kuratora sądowego sprawującego
dozór wobec P.K., nie stanowi podstawy do ubiegania się o wznowienie
postępowania w sprawie odwołania warunkowego przedterminowego zwolnienia,
Sąd Najwyższy uznał za stosowne odpowiedzieć na ten zarzut. Twierdzenie
bowiem, że w toku postępowania dopuszczono się przestępstwa poprzez złożenie
V KO 3/26
6
fałszywych zeznań (bądź złożenie fałszywej opinii) odnosić należy do przepisu art.
540 § 1 pkt 1 k.p.k., który stanowi, iż postępowanie wznawia się, jeżeli w związku z
postępowaniem dopuszczono się przestępstwa, a istnieje uzasadniona podstawa
do przyjęcia, że mogło to mieć wpływ na treść orzeczenia. Jednak w takiej sytuacji
do wzruszenia prawomocnego orzeczenia w drodze wznowienia postępowania nie
wystarcza przekonanie skarżącego, że w związku z postępowaniem dopuszczono
się przestępstwa. Z art. 541 § 1 k.p.k. wynika bowiem, że czyn, o którym mowa w
art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k., musi być stwierdzony prawomocnym wyrokiem skazującym,
chyba że orzeczenie takie nie może zapaść z powodu przyczyn wymienionych w art.
17 § 1 pkt 3 - 11 lub w art. 22 k.p.k. W niniejszej sprawie takiego orzeczenia brak,
czego mają świadomość także autorzy wniosku i sygnalizacji, skoro zastrzegają, że
na tej podstawie nie wnoszą o wznowienie.
Należy przyznać rację prokuratorowi, który w odpowiedzi na wniosek
obrońcy stwierdza - „Analiza złożonego wniosku daje podstawę do stwierdzenia, że
rzeczywistą intencją obrońcy było powołanie się na art. 540 § 1 pkt. 2 k.p.k.,
bowiem sama obrońca wskazała, że podstawą wniosku jest cyt.: <>. (…)
Jak tymczasem wynika z treści wniosku, to właśnie na kwestionowaniu okoliczności
faktycznych, ze wskazaniem błędów proceduralnych i to okoliczności znanych
sądowi odwoławczemu w chwili orzekania o odwołaniu warunkowego
przedterminowego zwolnienia oparte jest stanowisko obrońcy”.
W tej sytuacji wniosek o wznowienie postępowania niezależnie od tego, czy
chodziło o podstawę z art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k., czy też z art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k.,
jako bezzasadny podlegał oddaleniu.
Przechodząc do ewentualności wznowienia postępowania na podstawie art.
542 § 3 k.p.k., a więc po stwierdzeniu bezwzględnych podstaw odwoławczych z art.
439 § 1 k.p.k., należy zauważyć, że uchybienie tego rodzaju musi wystąpić w
sposób rzeczywisty, realny, a nie pozorny. Żadne ze wskazanych uchybień tego
rodzaju (z art. 439 § 1 pkt 2 i pkt 10 k.p.k.) nie wystąpiło.
Analiza akt sprawy nie pozwala na wysnucie wniosku, jakoby zachodziła
bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. wobec orzekania w
postępowaniu odwoławczym sędziego Sądu Apelacyjnego w Gdańsku X.Y. Sąd
V KO 3/26
7
Najwyższy rozpoznający kwestię ewentualnego wznowienia z urzędu
przedmiotowego postępowania, podziela stanowisko zawarte w uchwale pełnego
składu Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/20, OSNKW
2020, z. 2, poz. 7), w której stwierdzono: „Nienależyta obsada sądu w rozumieniu
art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (…) zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze
udział osoba powołana na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym
na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym
przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie
Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (…), jeżeli wadliwość procesu
powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu
niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji
Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz
art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności” (teza 2
uchwały).
Z kolei zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r. (I
KZP 2/22, OSNK 2022, nr 6, poz. 22) brak podstaw do przyjęcia a priori, że każdy
sędzia sądu powszechnego, który uzyskał nominację w następstwie brania udziału
w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r., nie spełnia
minimalnego standardu bezstronności i każdorazowo sąd z jego udziałem jest
nienależycie obsadzony w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Oznacza to, że
należy wykazać in concreto, że z uwagi na dające się zidentyfikować okoliczności
związane z powołaniem danego sędziego do sądu, istnieją tego rodzaju wątpliwości,
iż sąd w składzie którego zasiada taki sędzia jest sądem nienależycie obsadzonym.
Sąd Najwyższy kilkukrotnie już badał czy sąd orzekający z udziałem SSA
X.Y. jest sądem należycie obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. i tego
typu uchybienie nie zostało stwierdzone, a to w wyniku uzyskania pozytywnego
testu tzw. instytucjonalnej bezstronności i niezawisłości co do sędziego. Były to
sprawy: V KK 173/23, postanowienie z dnia 18 października 2023 r.; V KO 34/25,
postanowienie z dnia 8 października 2025 r.; V KO 186/25, postanowienie z dnia 10
grudnia 2025 r.; V KO 205/25, postanowienie z dnia 20 stycznia 2026 r.: V KO
92/25, postanowienie z dnia 25 czerwca 2025 r.; KO 32/26, postanowienie z dnia 3
marca 2026 r. Sąd Najwyższy nie znajduje podstawy tak natury faktycznej jak i
V KO 3/26
8
prawnej, aby od poglądu o spełnieniu przez skład orzekający Sądu Apelacyjnego w
Gdańsku instytucjonalnego standardu niezawisłości i bezstronności – pomimo
udziału w tym składzie w/w sędziego – odstępować, akceptując w całej rozciągłości
argumentację powołanych wyżej orzeczeń.
Tylko dla przypomnienia należy zauważyć, że sędzia X.Y. jest Sędzią o
długim stażu zawodowym. Z dniem 1 listopada 1995 r. została mianowana
asesorem sądowym w Sądzie Rejonowym w G.. Od 20 lutego 2006 r. do 19 lutego
2008 r. była delegowana do orzekania w Sądzie Okręgowym w Gdańsku, a w dniu
9 grudnia 2008 r. została powołana do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego
tego Sądu. Od 1 stycznia do 31 marca 2014 r. była delegowana do pełnienia
obowiązków sędziego w Sądzie Apelacyjnym w Gdańsku, a następnie kilkukrotnie
delegowana do pełnienia obowiązków sędziego w tym Sądzie na podstawie
jednorazowych delegacji. Nominację na Sędziego Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
otrzymała w dniu 1 grudnia 2021 r. Trudno zatem dostrzec, aby jej kariera
zawodowa uległa gwałtownemu przyspieszeniu po „zmianach w sądownictwie”,
które nastąpiły po 2015 roku, co wskazywałoby na wątpliwości co do jej
bezstronności czy powiązanie z władzą wykonawczą.
Jak już wcześniej podniesiono, ewentualne wznowienie postępowania w
przedmiocie odwołania warunkowego przedterminowego zwolnienia byłoby
możliwe w przypadku stwierdzenia bezwzględnej podstawy odwoławczej z art. 439
§ 1 k.p.k. Żadna z okoliczności przedstawionych czy to we wniosku obrońcy, czy w
pismach skazanego, a dotyczących „perturbacji” wokół posiedzenia Sądu
odwoławczego rozpoznającego zażalenie skazanego na decyzję Sądu I instancji o
odwołaniu warunkowego przedterminowego zwolnienia, tej przesłanki nie spełnia.
Dotyczy to zarówno zarzutów związanych z zawiadomieniem skazanego o terminie
posiedzenia, jak i z udziałem obrońców w posiedzeniu Sądu II instancji.
Zawiadomienie o terminie posiedzenia zostało przesłane na adres podany Sądowi
przez skazanego i odebrane przez dorosłego domownika. W samym posiedzeniu
brało udział dwóch obrońców skazanego (z urzędu oraz z wyboru). Nie jest rzeczą
Sądu Najwyższego ustalanie, przez jak długi czas obrońca z wyboru winien
zapoznawać się z aktami sprawy, które zresztą nie są nadmiernie obszerne.
V KO 3/26
9
W konsekwencji należało przyjąć, że nie zostało naruszone prawo
skazanego do obrony zarówno formalnej, jak i merytorycznej, a więc nie było
podstaw do wznowienia postępowania z urzędu i na tej podstawie.
W części w jakiej stwierdzono brak podstaw do wznowienia z urzędu
postępowania, na podstawie art. 638 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k. kosztami
postępowania obciążono Skarb Państwa. Natomiast w zakresie, w jakim oddalono
wniosek obrońcy o wznowienie w/w postępowania wykonawczego, na podstawie
art. 624 § 1 k.p.k. w zw. z art. 639 k.p.k. zwolniono skazanego P.K. od kosztów
postępowania wznowieniowego, obciążając nimi Skarb Państwa;
Wobec powyższego należało orzec jak w sentencji.
[WB]
[a.ł]
Dariusz Kala Andrzej Stępka Piotr Mirek
