V KO 12/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Paweł Kołodziejski
Dnia 6 lutego 2026 r.
w sprawie J.M.
oskarżonego z art. 226 § 1 k.k. i in.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w dniu 6 lutego 2026 r.,
wniosku Sądu Rejonowego w Kaliszu
zawartego w postanowieniu z dnia 12 stycznia 2026 r., sygn. akt II K 1646/25,
o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z uwagi na
dobro wymiaru sprawiedliwości
na podstawie art. 37 § 1 k.p.k.
p o s t a n o w i ł:
przekazać sprawę Sądu Rejonowego w Kaliszu o sygn. akt II K
1646/25 do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Koninie.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Kaliszu postanowieniem z dnia 12 stycznia 2026 r. wystąpił w
trybie art. 37 k.p.k. do Sądu Najwyższego o rozważenie możliwości przekazania
sprawy o sygn. akt II K 1646/25 innemu sądowi równorzędnemu z uwagi na dobro
wymiaru sprawiedliwości. Motywując swoje wystąpienie wskazał, że J.M. zarzucono
popełnienie 29 czynów z art. 226 § 1 k.k. i in. na szkodę między innymi sędziów
Sądu Apelacyjnego w Łodzi, sędziów Sądu Okręgowego w Kaliszu, prokuratorów
Prokuratury Rejonowej w Kaliszu, prokuratorów Prokuratury Okręgowej w Ostrowie
V KO 12/26
2
Wielkopolskim oraz sędziego Sądu Rejonowego w Kaliszu. Wnioskodawca,
odwołując się do powyższych okoliczności, podniósł, iż „funkcje sprawowane przez
pokrzywdzonych, stopień personalizacji stosunków zawodowych z innymi sędziami,
relacje koleżeńskie, a także zażyłości o charakterze prywatnym między sędziami
sądów okręgu kaliskiego stanowią realne okoliczności, które mogą oddziaływać
krępująco na swobodę orzekania, a z całą pewnością nasuwać przekonanie, że w
sądzie właściwym miejscowo nie ma wystarczających warunków do rozpoznania
sprawy w sposób w pełni obiektywny”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Inicjatywa Sądu Rejonowego w Kaliszu jest zasadna i zasługuje na
uwzględnienie.
W ugruntowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego konsekwentnie akcentuje
się wyjątkowy charakter regulacji zawartej w art. 37 § 1 k.p.k. Wskazane w tym
przepisie „dobro wymiaru sprawiedliwości" – stanowiące jedyną przesłankę
przekazania sprawy innemu sądowi równorzędnemu – wymaga odstępstwa od
ustawowych reguł właściwości miejscowej między innymi wówczas, gdy w
następstwie konkretnych okoliczności może powstać w społecznym odbiorze
przekonanie (nawet błędne), że sprawa nie zostanie rozpoznana bezstronnie (zob.
m.in. postanowienie SN z dnia 5 stycznia 2001 r., III KO 105/00; postanowienie SN
z dnia z 12 lutego 2002 r., V KO 3/02; postanowienie SN z dnia z 8 listopada 2016
r., III KO 83/16; postanowienie SN z dnia z 28 lutego 2017 r., III KO 10/17).
W judykaturze już od dawna wskazywano przy tym, że istnienie związku pomiędzy
czynami zarzuconymi oskarżonemu a wykonywaniem funkcji służbowych przez
sędziów z okręgu sądów właściwych do rozpoznania sprawy w obu instancjach,
przemawia za skorzystaniem z instytucji wskazanej w powyższym przepisie (vide
postanowienie SN z dnia 16 grudnia 2005 r., V KO 87/05; postanowienie SN z dnia
20 lutego 2006 r., IV KO 8/06; postanowienie SN z dnia 25 kwietnia 2007 r., IV KO
24/07). Stanowisko to pozostaje również aktualne w najnowszym orzecznictwie, w
którym Sąd Najwyższy niejednokrotnie uznawał, że przekazanie sprawy ze względu
na dobro wymiaru sprawiedliwości uzasadnia sytuacja, w której sędzia sądu
właściwego do rozpoznania sprawy, bądź nadrzędnego nad nim jest uczestnikiem
postępowania – pokrzywdzonym (zob. postanowienie SN z dnia 15 maja 2019 r., IV
V KO 12/26
3
KO 50/19; postanowienie SN z dnia 15 grudnia 2021 r., V KO 84/21; postanowienie
SN z dnia 14 kwietnia 2021 r., IV KO 26/21; postanowienie SN z dnia 25 lutego
2022 r., I KO 10/22; postanowienie SN z dnia 30 marca 2023 r., II KO 26/23;
postanowienie SN z dnia 22 maja 2024 r., I KO 31/24; postanowienie SN z dnia 25
lutego 2025 r., V KO 15/25; postanowienie SN z dnia 29 października 2025 r., IV
KO 167/25).
Taka też sytuacja zaistniała w niniejszym postępowaniu. Przed Sądem
Rejonowym w Kaliszu zawisła bowiem sprawa J.M. oskarżonego o przestępstwa z
art. 226 § 1 k.k. i in., w której w charakterze pokrzywdzonego występuje nie tylko
sędzia orzekający w tym sądzie, lecz także sędziowie sądów nadrzędnych, tj. Sądu
Okręgowego w Kaliszu i Sądu Apelacyjnego w Łodzi, a także prokuratorzy z tego
obszaru. Powyższa okoliczność może zatem rodzić zarówno po stronie
oskarżonego, jak i innych obserwatorów procesu wątpliwości co do gwarancji
prawidłowego procedowania przez sąd miejscowo właściwy, przede wszystkim w
aspekcie dochowania standardu bezstronności. Tego rodzaju podejrzenia w sposób
naturalny może potęgować szczególny kontekst przedmiotowej sprawy, w której
J.M. przedstawiono szereg zarzutów znieważenia i zniesławienia sędziów oraz
prokuratorów pełniących swoją służbę na obszarze należącym do właściwości
miejscowej Sądu Apelacyjnego w Łodzi, narażając ich na utratę zaufania
potrzebnego do wykonywania zawodu i zajmowanego stanowiska. Całokształt
okoliczności przedmiotowej sprawy może więc generować wątpliwości co do tego,
czy orzeczenie wydane przez Sąd Rejonowy w Kaliszu będzie wyłącznie wynikiem
obiektywnego rozpatrzenia wszystkich okoliczności przedmiotowo i podmiotowych
istotnych dla rozstrzygnięcia, czy też na jego treść będą miały wpływ kwestie
pozamerytoryczne, wynikające ze statusu osób pokrzywdzonych w tej sprawie (por.
postanowienie SN z dnia 19 kwietnia 2017 r., V KO 16/17). Mimo braku
rzeczywistych podstaw do twierdzenia, że na rozpoznanie rzeczonej sprawy wpływ
miałyby kryteria prawnie irrelewantne, należy mieć na względzie, że odbiór
społeczny często wymyka się ocenom racjonalnym, które w nakreślonych wyżej
realiach mogłyby determinować przekonanie o stronniczym nastawieniu sądu
wnioskującego.
V KO 12/26
4
Mając powyższe okoliczności na uwadze, należało podzielić inicjatywę sądu
wnioskującego i przekazać przedmiotową sprawę do rozpoznania innemu sądowi
równorzędnemu, tj. Sądowi Rejonowemu w Koninie. Wskazany sąd z delegacji ma
siedzibę w stosunkowo niewielkiej odległości od sądu właściwego, a jednocześnie
położony jest granicach innej apelacji, co pozwoli wyeliminować wszelkie obiekcje
związane z brakiem obiektywizmu przy rozpoznaniu skargi oskarżyciela
publicznego w sprawie J.M.
W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji.
[WB]
[a.ł]
