V KK 511/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 20 lutego 2025 r.
Prezes SN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący)
SSN Antoni Bojańczyk
SSN Igor Zgoliński (sprawozdawca)
w sprawie A. J.,
ukaranego z art. 54 k.w. i in.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
w dniu 20 lutego 2025 r.,
kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść ukaranego
od wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w Radomsku
z dnia 6 października 2020 r., sygn. akt II W 360/20,
1) uchyla zaskarżony wyrok nakazowy i na podstawie art. 5 § 1 pkt
4 k.p.w. umarza postępowanie w zakresie czynów opisanych w pkt
I, II, III i IV zaskarżonego wyroku oraz uniewinnia ukaranego od
zarzutu popełnienia wykroczenia z art. 54 k.w.;
2) kosztami postępowania obciąża Skarb Państwa.
Antoni Bojańczyk Wiesław Kozielewicz Igor Zgoliński
UZASADNIENIE
A.J. został obwiniony o to, że:
V KK 511/24
2
1. w dniu 25 kwietnia 2020 roku około godziny 09:30 w miejscowości C.
znajdując się na przystanku autobusowym PKS, w miejscu publicznym
spożywał alkohol w postaci piwa; tj. o wykroczenie z art. 43.1. ust 1 ustawy o
wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi,
2. w tym samym miejscu i czasie używał słów nieprzyzwoitych, tj. o wykroczenie
z art. 141 k.w.,
3. w tym samym miejscu i czasie odmówił funkcjonariuszom Policji informacji, co
do tożsamości własnej; tj. o wykroczenie z art 65 § 2 k.w.,
4. w tym samym miejscu i czasie nie stosował się do wydawanych przez
funkcjonariusza Policji poleceń, czym utrudniał wykonanie czynności
służbowych; tj. o wykroczenie z art 65a k.w.,
5. w tym samym miejscu i czasie naruszył przepisy prawa wprowadzone w
związku z wystąpieniem stanu epidemii dotyczące obowiązku zakrywania ust
i nosa; tj. o wykroczenie z art. 54 k.w. z związku z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. a
Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 kwietnia 2020 r. w sprawie
ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z
wystąpieniem stanu epidemii.
Sąd Rejonowy w Radomsku wyrokiem nakazowym z dnia 6 października
2020 r. sygn. II W 360/20 uznał obwinionego za winnego popełnienia zarzucanych
mu wykroczeń i za to na podstawie art. 65a k.w. w zw. z art. 9 § 2 k.w. wymierzył mu
łącznie karę 300,00 zł grzywny.
Powyższy wyrok nie został zaskarżony przez strony postępowania i
uprawomocnił się w dniu 3 listopada 2020 r.
Od tego orzeczenia kasację na korzyść ukaranego wywiódł w trybie art. 110 §
1 k.p.w. Rzecznik Praw Obywatelskich, zarzucając:
1. w zakresie uznania obwinionego za winnego popełnienia wykroczeń
opisanych w pkt I, II, III, IV wyroku - rażące naruszenie prawa procesowego,
to jest art. 93 § 2 k.p.w., mogące mieć istotny wpływ na jego treść, polegające
na przyjęciu, że okoliczności przypisanych ukaranemu czynów z art. 43.1. ust
1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, z art.
141 k.w., art. 65 § 2 k.w., art. 65a k.w., i jego wina nie budzą wątpliwości i w
konsekwencji wydaniu wyroku nakazowego, podczas gdy w świetle dowodów
V KK 511/24
3
dołączonych do wniosku o ukaranie, zarówno wina, jak i okoliczności czynów
zarzucanych obwinionemu budziły poważne wątpliwości, co winno skutkować
skierowaniem sprawy do rozpoznania na rozprawie i wyjaśnieniem wszystkich
istotnych dla merytorycznego rozstrzygnięcia okoliczności,
2. w zakresie uznania obwinionego za winnego popełnienia wykroczenia
opisanego w pkt V wyroku - rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku
naruszenie prawa materialnego, tj. art. 54 k.w. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. a
rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 kwietnia 2020 r. w sprawie
ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z
wystąpieniem stanu epidemii poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, w
sytuacji gdy czyn przypisany A. J. nie wyczerpywał znamion tego wykroczenia.
W konsekwencji tych zarzutów Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o uchylenie
wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w Radomsku z dnia 6 października 2020 r.
sygn. akt II W 360/20 w zaskarżonym zakresie i co do czynów opisanych w pkt I, II,
III i IV części wstępnej wyroku o umorzenie postępowania z uwagi na przedawnienie
karalności, natomiast co do czynu opisanego w pkt V wyroku o uniewinnienie
ukaranego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja okazała się zasadna w stopniu oczywistym, stąd podlegała w całości
uwzględnieniu na posiedzeniu bez udziału stron (art. 535 § 5 k.p.k.). Rację miał
skarżący, że powyższe orzeczenie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa
wskazanym w zarzutach kasacji, które spełniało kryteria z art. 523 § 1 k.p.k.
Procedowanie w trybie nakazowym, stosownie do art. 93 § 2 k.p.w., może
nastąpić, jeżeli okoliczności czynu i wina obwinionego nie budzą wątpliwości.
Podstawą do przyjęcia takiej oceny jest oczywiście wniosek o ukaranie wraz z
załączonym do niego i ujawnionym przez sąd materiałem dowodowym. Brak
wskazanych wątpliwości oznacza, że nie ma ich zarówno na płaszczyźnie sprawstwa
danego czynu, jak i winy obwinionego, z uwzględnieniem jego wyjaśnień oraz innych
dowodów przeprowadzonych w toku czynności wyjaśniających. Słusznie w tym
miejscu zwrócił uwagę autor kasacji na stanowisko orzecznictwa i doktryny, zgodnie
z którym nie należy orzekać wyrokiem nakazowym, gdy obwiniony nie przyznaje się
do winy i przedstawia odmienne okoliczności zdarzenia (np. powołane wyroki Sądu
V KK 511/24
4
Najwyższego z dnia 23 września 2009 r., IV KK 60/09; z dnia 22 czerwca 2016 r., III
KK 198/16).
Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy zauważalny jest brak w niej
stanowiska obwinionego w zakresie zarzuconych mu wykroczeń. Nie został on
przesłuchany w trybie art. 54 § 6 k.p.w., gdyż odstąpiono od przesłuchania A. J. w
charakterze osoby, co do której istnieje uzasadniona podstawa do sporządzenia
przeciwko niej wniosku o ukaranie (k. 11). Z akt sprawy wynika, że jedynym
dowodem popełnienia przez obwinionego zarzuconych mu czynów jest notatka
urzędowa sporządzona przez funkcjonariusza Policji. Na tym materiał dowodowy się
kończy i brak jest jakichkolwiek innych dowodów sprawstwa obwinionego. W toku
czynności wyjaśniających nie przesłuchano nie tylko obwinionego, lecz również - w
charakterze świadków - funkcjonariuszy Policji z KPP w Radomsku, którzy w dniu 25
kwietnia 2020 r. podjęli interwencję wobec A. J.. Z powyższego wynika, że jakość
przedłożonych wraz z wnioskiem o ukaranie materiałów w żadnej mierze nie mogła
uprawniać do procedowania w omawianym trybie, lecz winna implikować
skierowanie sprawy na rozprawę, przeprowadzenie postępowania dowodowego i
wyjaśnienie wszystkich istotnych dla merytorycznego rozstrzygnięcia okoliczności.
Materiał dowodowy, którym dysponował sąd, nie uprawniał, bez bezpośredniego
przeprowadzenia dowodów, do uznania iż okoliczności czynów i wina obwinionego
nie budziły wątpliwości. W konsekwencji nie uprawniał do wydania orzeczenia co do
istoty sprawy. W pełni trafne było zatem twierdzenie o wystąpieniu w realiach
niniejszej sprawy rażącego naruszenia art. 93 § 2 k.p.w., które mogło mieć istotny
wpływ na treść zapadłego wyroku, bowiem nie można wykluczyć, że po
przeprowadzeniu rozprawy sąd doszedłby do innych wniosków w zakresie
sprawstwa obwinionego. Zachodziła zatem konieczność wydania orzeczenia
kasatoryjnego w odniesieniu do całości zaskarżonego wyroku. Mając jednakże na
uwadze to, że od daty zdarzenia, będącego przedmiotem sprawy toczącej się przez
Sądem Rejonowym w Radomsku pod sygn. II W 360/20 (tj. 25 kwietnia 2020 r.)
upłynęły 3 lata, odnośnie do czynów opisanych w pkt I, II, III, IV wyroku orzeczeniem
następczym było umorzenie postępowania wobec przedawnienia karalności tych
czynów.
V KK 511/24
5
Innej natomiast treści orzeczenie następcze należało wydać wobec
przypisanego A. J. wykroczenia z art. 54 k.w. z zw. z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. a
rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 kwietnia 2020 r. w sprawie ustanowienia
określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu
epidemii. Podyktowane to zostało tym, że zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem
Sądu Najwyższego regulacje realizujące konstytucyjny obowiązek zwalczania
chorób zakaźnych (art. 68 ust. 4 Konstytucji RP) w oczywisty sposób nie stanowią
przepisów porządkowych w rozumieniu art. 54 k.w. (zob. m.in. wyroki SN: z dnia 26
marca 2021 r., II KK 40/21; z dnia 8 kwietnia 2021 r., II KK 75/21; z dnia 15 kwietnia
2021 r., V KK 111/21; z dnia 5 maja 2021 r., V KK 132/21, V KK 126/21, II KK 106/21;
z dnia 12 maja 2021 r., II KK 76/21 i II KK 82/21; z dnia 9 czerwca 2021 r., II KK
221/21; z dnia 11 czerwca 2021 r., II KK 202/21 i II KK 226/21; z dnia 15 czerwca
2021 r., V KK 132/21). W pryzmacie wniosków sformułowanych w uzasadnieniach
powyższych judykatów nie było żadnych wątpliwości co do trafności twierdzenia
skarżącego, że art. 54 k.w. ma charakter blankietowy. Oznacza to, że nie określa w
sposób wyczerpujący znamion czynu zabronionego, odsyłając w tym zakresie do
przepisów zamieszczonych w innym akcie normatywnym. Podstawę prawną wydania
rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 kwietnia 2020 r. stanowiły przepisy ustawy
z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych
u ludzi, które nie upoważniały Rady Ministrów do wprowadzania regulacji
odnoszących się do innych sfer życia niż ochrona zdrowia publicznego. Regulacje
realizujące konstytucyjny obowiązek zwalczania chorób zakaźnych (art. 68 ust. 4
Konstytucji RP) w oczywisty sposób nie stanowiły przepisów porządkowych w
rozumieniu art. 54 k.w. W przypadku tych ostatnich przedmiot ochrony stanowi
bowiem porządek i spokój w miejscach publicznych, a nie ochrona zdrowia czy
zwalczanie epidemii. Zakładając więc, że obwiniony swoim zachowaniem z dnia 25
kwietnia 2020 r. naruszył nakaz ujęty w § 18 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia, to ten
akt prawny nie zawierał żadnej sankcji z tytułu naruszenia tego nakazu. Tymczasem
odpowiedzialności za wykroczenie podlega ten tylko, kto popełnia czyn społecznie
szkodliwy, zabroniony przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia pod
groźbą kary - art. 1 § 1 k.w. Stąd konieczne okazało się wydanie w tym zakresie
zakresie wyroku uniewinniającego.
V KK 511/24
6
Z tych względów orzeczono jak w wyroku, rozstrzygając także o kosztach
sądowych postępowania kasacyjnego.
[J.J.]
r.g.
Antoni Bojańczyk Wiesław Kozielewicz Igor Zgoliński
