V KK 139/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Marek Pietruszyński
Dnia 20 maja 2025 r.
w sprawie W. M.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 20 maja 2025 r.
wniosku obrońcy o wyłączenie sędziów wyznaczonych od rozpoznania sprawy
kasacyjnej V KK 139/25,
na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k. i art. 6 ust. 1
Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności,
p o s t a n o w i ł:
wyłączyć sędziów Sądu Najwyższego: Małgorzatę Bednarek,
Antoniego Bojańczyk i Pawła Kołodziejskiego od rozpoznania
sprawy kasacyjnej V KK 139/25.
UZASADNIENIE
W postępowaniu kasacyjnym prowadzonym przed Sądem Najwyższym pod
sygn. V KK 139/25 obrońca oskarżonego wniósł na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. o
wyłączenie od rozpoznania tej sprawy sędziów Sądu Najwyższego: Małgorzaty
Bednarek, Antoniego Bojańczyka i Pawła Kołodziejskiego, wskazując, że z uwagi
na wadliwy konstytucyjnie sposób ich powołania do pełnienia urzędu sędziego
Sądu Najwyższego nie jest możliwe utworzenie z ich udziałem sądu należycie
obsadzonego, gwarantującego stronie rozpoznanie kasacji przez niezależny i
bezstronny sąd w rozumieniu konstytucyjnym oraz w świetle art. 6 ust. 1 Konwencji
o Ochronie Prawa Człowieka i Podstawowych Wolności, co znalazło potwierdzenie
V KK 139/25
2
w orzecznictwie sądów krajowych, jak też międzynarodowych (sprawa została
zarejestrowana pod sygnaturą KRI 1015).
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wniosek jest zasadny.
Pole ochrony przewidzianej przepisem art. 41 k.p.k. ustanawiającym
instytucję iudex suspectus jest szerokie, co oznacza, że regulacja ta stanowi
również instrument zapewnienia stronie postępowania karnego prawa do
niezależnego i bezstronnego sądu. Wspomniany przepis przewiduje, że sędzia
podlega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, iż mogłaby wywołać
uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W sprawie
niniejszej mamy jednak do czynienia ze szczególnym aspektem gwarancyjnym
tejże instytucji. Jej zastosowanie nie było bowiem uzależnione, jak to bywa
najczęściej, obawami o stronniczość sędziego, ale koniecznością zapewnienia
stronie sądu, co do którego nie istnieją jakiekolwiek wątpliwości w zakresie
spełnienia wymogów niezależności i bezstronności. Taka wykładnia tego przepisu
może więc przewidywać także kontrolę sądową tego, czy w konkretnej sprawie nie
dochodzi do naruszenia w omawianym zakresie standardów gwarantowanych
przez art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 EKPC. Jeżeli obawy takie są
uzasadnione, to tym bardziej możliwe, a nawet celowe jest posłużenie się
przewidzianymi przez ustawodawcę instytucjami karnoprocesowymi
minimalizującymi, albo znoszącymi takie zagrożenia w sprawie, która dopiero ma
zostać rozpoznana przez sąd.
Sąd Najwyższy nie znajduje powodów do zakwestionowania poglądu
wyrażonego w uchwale trzech połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I –
4110 – 1/20 OSNK 2020, z. 2, poz. 7), gdzie stwierdzono, że nienależyta obsada
sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. zachodzi także wtedy, gdy w składzie
sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na
wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym
przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie
Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw ( Dz.U. z 2018 r. poz.3). Związanie to
nie zostało w żaden sposób zniesione wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia
V KK 139/25
3
20 kwietnia 2020 r., U 2/20 (OTK – A 2020, poz. 61), co zostało wyjaśnione
obszernie w orzecznictwie Sądu Najwyższego ( por. m.in. uchwała składu siedmiu
sędziów SN z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, uchwała z dnia 5 kwietnia 2022 r.,
III PZP 1/22; wyroki: z dnia 26 września 2023 r., II KK 288/23, z dnia 14 czerwca
2023 r., II KK 489/21).
Na wymowę uchwały trzech Izba Sądu Najwyższego w płaszczyźnie „
niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą” w rozumieniu art. 6 ust.
1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności zwrócił uwagę
Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie
Reczkowicz przeciwko Polsce ( skarga nr 43447/19). Trybunał wskazał –
przywołując zresztą swoje wcześniejsze poglądy, że z uwagi na udział w procesie
powoływania w Polsce sędziów takiego organu, jakim jest Krajowa Rada
Sądownictwa, w składzie ukształtowanym nowelą z 2017 r. ( w efekcie czego
organ ten nie jest niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej) – osoba
powołana na urząd sędziego, orzekając w konkretnej sprawie nie stanowi
niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1
EKPCz ( pkt 284). Także standardy prawa Unii Europejskiej wyrażają zasadę,
zgodnie z którą „ gwarancje dostępu do niezawisłego i bezstronnego sądu
ustanowionego uprzednio ustawą, a w szczególności gwarancje określające
pojęcie, jak również skład tego sądu, stanowią podstawę prawa do rzetelnego
procesu ( por. wyrok z dnia 1 lipca 2008 r., Chronopost i La Poste/UFEX i in., C-
341/06 P i C-342/06, EU:C:2008:375, wyrok z dnia 26 marca 2020 r.,
Simpson/Rada i HG/ Komisja, C – 542/18 RX-II i C-543/18 RX-II, EU:C:2020:232).
Rozpoznając wniesiony wniosek Sąd Najwyższy nie mógł pozostać na te
argumenty obojętny. Niedopuszczalne bowiem w świetle jakichkolwiek standardów
– czy to konwencyjnych, czy konstytucyjnych – jest doprowadzenie do sytuacji, w
której przed sądem kasacyjnym miałoby dojść do naruszenia jednej z
elementarnych gwarancji procesowych, którą jest gwarancja dla strony, że jej
sprawę rozpozna niezależny i bezstronny sąd ustanowiony ustawą.
Bezsporne jest, że sędziowie SN: Małgorzata Bednarek, Antoni Bojańczyk i
Paweł Kołodziejski – wyznaczeni do rozpoznania tej sprawy kasacyjnej zostali
powołani na stanowisko sędziów Sądu Najwyższego na skutek rekomendacji
V KK 139/25
4
Krajowej Rady Sądownictwa, której kształt został określony ustawą z dnia 8 grudnia
2017 r. ( Dz. U z 2018 r. poz. 3), co do której test niezależności od władzy
ustawodawczej i wykonawczej ma wynik negatywny. Okoliczność ta rzutuje na
sytuację osób – w tym wyżej wymienionych - które uzyskały powołania sędziowskie
po uprzednim otrzymaniu rekomendacji od tak ukształtowanej KRS (por. wyrok
Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 19 listopada 2019 r. w sprawach c-585/18, C-
624/18 i C-625/18 oraz s. 24-27 uzasadnienie uchwały trzech Izb SN), nie tyle w
płaszczyźnie organizacyjnej, tj. w aspekcie ich formalnego statusu jako sędziów
Sądu Najwyższego, co orzeczniczej, powodując, że orzeczenie wydane z ich
udziałem nie spełnia kryteriów określonych w art. 6 ust. 1 EKPCz i może na tej
podstawie podlegać wyeliminowaniu, o czym świadczy przywołane orzecznictwo
Europejskiego Trybunału Prawa Człowieka.
W świetle zaprezentowanych na wstępie rozważań, w tym zwłaszcza
odwołujących się do dorobku orzeczniczego tego organu sądownictwa
międzynarodowego, którego jurysdykcję Polska respektuje od 1 maja 1993 r.,
należało uwzględnić argumentację wnioskodawcy i uznać, że skład orzekający
Sądu Najwyższego z udziałem wskazanych sędziów nie spełnia kryterium
„niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą”, w znaczeniu obszernie
omówionym na gruncie sprawy Reczkowicz przeciwko Polsce i innych, tożsamych
przedmiotowo postępowań (np. dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska – Ficek i Ozimek
przeciwko Polsce, połączone skargi nr 49868/19 i 57511/19).
Jedyną możliwością usunięcia uzasadnionych wątpliwości natury
konwencyjnej i konstytucyjnej, jak również zapewnienia stronie postępowania
składu Sądu Najwyższego, w którym nie uczestniczy sędzia, wobec którego w
orzecznictwie Sądu Najwyższego, Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej
oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka formułowane są rzeczowe, silnie
uzasadnione zastrzeżenia odnoszące się do udziału w procedurze nominacyjnej
niespełniającej wymogów obiektywizmu i niezależności od władzy wykonawczej i
ustawodawczej, było zatem uwzględnienie wniosku i wyłączenie wskazanych
sędziów od rozpoznania kasacji o sygnaturze V KK 139/25.
Kierując się powołanym względami orzeczono jak w części
dyspozytywnej postanowienia.
V KK 139/25
5
[J.J.]
[a.ł]
