V CSK 255/20

Sygn. akt V CSK 255/20

POSTANOWIENIE

Dnia 14 grudnia 2020 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z wniosku E. Z. następcy prawnego E. C.
‎przy uczestnictwie Z. M., M. M., D. B.
‎i M. M.
‎o stwierdzenie nabycia spadku po W. M.,
‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 14 grudnia 2020 r.,
‎na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawczyni
‎od postanowienia Sądu Okręgowego w L.
‎z dnia 15 listopada 2019 r., sygn. akt II Ca (…),

1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

2. zasądza od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika M. M. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) zł tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wnioskodawczyni E. Z. wniosła skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego w L. z dnia 15 listopada 2019 r. oddalającego jej apelację od postanowienia Sądu Rejonowego w L. z dnia 20 lipca 2018 r. Sąd Rejonowy stwierdził, że spadek po W. M., zmarłym w dniu 15 lipca 2015 r. w L., na podstawie testamentu własnoręcznego z dnia 10 stycznia 2015 r. nabył w całości wnuk M. M. , syn A. i Z., który spadek przyjął wprost.

Sądy obu instancji ustaliły, iż spadkodawca w chwili śmierci był rozwiedziony. Miał córkę D. S. B. i dwóch synów: Z. M. i M. W. M. , z którymi miał jedynie sporadyczny kontakt. Nie miał kontaktu z wnukami poza M. M. i jego siostrą I. S. . W dniu 27 października 2010 r. spadkodawca sporządził testament notarialny, w którym do całości spadku jako jedyną spadkobierczynię powołał swoją konkubinę E. W. C. i wydziedziczył swoich synów. W dniu 10 stycznia 2015 r. W. M. sporządził testament holograficzny powołując w nim do spadku jako jedynego spadkobiercę wnuka M. M. - syna Z. i A. M. . Jednocześnie wydziedziczył swoje wnuki, za wyjątkiem M. M. , i prawnuki - z uwagi na zaniedbywanie obowiązków rodzinnych.

Na podstawie przeprowadzonego postępowania dowodowego, w tym na podstawie opinii biegłego z zakresu psychologii i neurologii, Sąd Rejonowy uznał, iż w dacie sporządzania testamentu holograficznego z dnia 10 stycznia 2015 r. W. M. nie był w stanie wyłączającym świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie swojej woli. Testament holograficzny ocenił jako dokument spełniający wymagania formalne i uznał za podstawę dziedziczenia.  

Sąd Okręgowy rozpoznający sprawę na skutek apelacji wnioskodawczyni uznał, że postępowanie dowodowe wymagało uzupełnienia, wobec czego dopuścił dowód z dokumentacji lekarskiej znajdującej się u lekarza, u którego spadkodawca leczył się szereg lat przed śmiercią oraz dowód z uzupełniającej opinii sądowej psychiatryczno - neurologicznej. Na podstawie całości przeprowadzonych dowodów ustalił, że choroby spadkodawcy oraz zażywane przez niego leki nie miały istotnego wpływu na jego stan psychiczny w okresie poprzedzającym sporządzenie testamentu, a zwłaszcza w chwili jego sporządzenia. Spadkodawca miał w tym okresie (w dacie testowania) zachowaną świadomość i swobodę powzięcia decyzji oraz wyrażenia woli, jakkolwiek mogły występować w jego funkcjonowaniu okresy lepsze i gorsze.

W skardze kasacyjnej wnioskodawczyni zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego - art. 387 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., naruszenie art. 284 k.p.c. w zw. z art. 285 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., naruszenie art. 278, art. 284, art. 285 z art. 391 oraz art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c., naruszenie art. 286 i art. 290 § 1 k.p.c. W jej ocenie materiał dowodowy nie został prawidłowo zgromadzony ani oceniony, a uzasadnienie nie spełniało wymagań stawianych przez art. 387 k.p.c. W odpowiedzi na skargę kasacyjną wnioskodawczyni uczestnik postępowania M. M. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od wnioskodawczyni na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ukształtowana została w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako środek odwoławczy o szczególnym charakterze, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa  i jednolitości wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście  wadliwych, nie  zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń nie satysfakcjonujących stron. Realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowionego w art. 398⁹ k.p.c., w ramach którego Sąd Najwyższy dokonuje  wstępnej oceny sprawy przedstawionej mu ze skargą kasacyjną. Zakres  przeprowadzanego badania jest ograniczony do kontroli, czy w sprawie występują podstawy przewidziane w art. 398⁹ § 1 pkt 1 - 4 k.p.c., uzasadniające przyjęcie skargi do rozpoznania.

Skarżąca uzasadniła potrzebę rozpatrzenia jej skargi przesłanką z art. 398⁹  § 1 pkt 4 k.p.c., to znaczy oczywistą zasadnością skargi kasacyjnej ze względu na fakt, iż zaskarżone orzeczenie w sposób rażący naruszało prawo. Skarżąca podkreśliła, iż wydane w sprawie opinie psychiatryczno - neurologiczne zawierały arbitralne stwierdzenia, nie znajdujące uzasadnienia ani wyjaśnienia.

Oczywista zasadność skargi kasacyjnej, o której mowa w art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c., zachodzi tylko wtedy, gdy dla przeciętnego prawnika z samej treści skargi - bez pogłębionej analizy i jurydycznych dociekań - w sposób jednoznaczny wynika, że wskazane w niej podstawy zasługują na uwzględnienie, a zaskarżone orzeczenie jest jaskrawo błędne. Skarżący powinien wykazać kwalifikowany charakter naruszenia przynajmniej jednego z przepisów prawa wskazanych w podstawach skargi, a także niewątpliwą zasadność swojej skargi, jako kwestionującej jaskrawo  nieprawidłowe orzeczenie (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 2015 r., IV CSK 17/15, LEX nr 1770910).

Zgodnie z art. 398³ § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenie faktów i oceny dowodów. Wskazane przez skarżącą przyczyny oczywistej zasadności wniesionej przez nią skargi w istocie skupiają  się  na krytyce oceny dowodów z opinii biegłych, zarówno tych przeprowadzonych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, jak i w ramach uzupełniającego postępowania dowodowego przed sądem odwoławczym. Lektura  uzasadnienia Sądu Okręgowego nie potwierdza tezy wnioskodawczyni, że dowody nie zostały poddane należytej analizie. Merytoryczna ocena dowodów, w tym wypadku opinii psychiatryczno - neurologicznej, nie może być przedmiotem kontroli Sądu Najwyższego, a w konsekwencji nie może być też podstawą uznania, iż skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Z uwagi na to, że powołana przez skarżącą przesłanka przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie wystąpiła, a okoliczności sprawy nie wskazują, aby zachodziły inne podstawy przedsądu przewidziane w art. 398⁹ § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia tej skargi do rozpatrzenia.

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie  art. 520 § 3 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2, art. 398²¹ i art. 391 § 1 k.p.c. Wysokość zasądzonych kosztów uzasadnia § 6 pkt 2 w zw. Z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).

jw