V CSK 126/20

Sygn. akt V CSK 126/20

POSTANOWIENIE

Dnia 11 grudnia 2020 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Roman Trzaskowski

w sprawie z powództwa A. A.
‎przeciwko J. R. i (…) Zakładowi Ubezpieczeń S.A. z siedzibą w W.
‎o zapłatę,
‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 11 grudnia 2020 r.,
‎na skutek skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…)
‎z dnia 9 maja 2018 r., sygn. akt I ACa (…),

1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2) zasądza od powoda na rzecz (…) Zakładu Ubezpieczeń S.A. w W. kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset) zł z tytułu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 9 maja 2018 r. Sąd Apelacyjny w (…) oddalił apelację A. A. od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 5 października 2017 r., oddalającego jego powództwo o zapłatę odszkodowania w związku z nienależytym wykonywaniem przez pozwanego J. R. obowiązków pełnomocnika procesowego.

W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania, powód wskazał przyczynę kasacyjną określoną w art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c. Jego zdaniem, w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne wyrażające  się w pytaniu, „czy sam fakt, że nabywca udziału w użytkowaniu wieczystym nieruchomości, który nabywa go od członka rodziny ujawnionego w księdze wieczystej nieruchomości jako jej współużytkownik i ma świadomość, że nieruchomość nie znajdowała się w posiadaniu zbywcy, a od kilkudziesięciu lat znajduje się w posiadaniu osoby trzeciej, pozwala na przyjęcie, iż nabywca mógł łatwo powziąć wiedzę o tym, że ujawniony w księdze wieczystej stan prawny jest niezgodny z rzeczywistym stanem prawnym ze względu na zasiedzenie, jeżeli uprawniony do zasiedzenia nie podjął żadnych działań celem ujawnienia swego prawa, mimo świadomości, że w księdze wieczystej jako współużytkownik ujawniona jest inna osoba a ponadto, przedmiotem nabycia jest użytkowanie wieczyste, w przypadku którego wpis do księgi wieczystej może mieć zarówno charakter deklaratoryjny (dla nabycia w drodze zasiedzenia oraz dziedziczenia), jak i konstytutywny (dla przeniesienia w drodze umowy i ustanowienia prawa)". Doniosłość zagadnienia skarżący powiązał z tym, że oddalając roszczenie odszkodowawcze powoda, Sąd Apelacyjny wskazał, iż nie zachodzi adekwatny związek przyczynowy między szkodą powoda a zdarzeniem ją wywołującym, którym było - w ocenie powoda - nienależyte wykonanie zobowiązania przez J. R. przez niestaranne sporządzenie skargi kasacyjnej w sprawie V CSK […]/14. Nawet bowiem sporządzenie tej skargi kasacyjnej z zachowaniem należytej staranności nie dawało podstaw do przyjęcia prawdopodobieństwa uzyskania korzystnego dla powoda rozstrzygnięcia, gdyż w sprawie rzeczywiście - jak przyjął Sąd Okręgowy w wyroku z dnia 18 października 2013 r., II Ca (…) - zachodziły przesłanki uzasadniające przypisanie powodowi złej wiary w rozumieniu art. 6 ust. 2 u.k.w.h., ponieważ mógł się z łatwością dowiedzieć o niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z art. 398¹ § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 398⁹ § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z uzasadnieniem (art. 398⁴ § 2 k.p.c.).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący, który jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał przyczynę określoną w art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, Nr 1, poz. 11; z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, nie publ.; z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, nie publ.). Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 września 2012 r., II CSK 180/12, nie publ. oraz z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, nie publ.), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, nie publ.).

Problem przedstawiony jako istotne zagadnienie prawne nie może sprowadzać się do zwykłej wykładni i stosowania prawa ani mieć charakteru kazuistycznego, tj. zmierzać wyłącznie do dokonania przez Sąd Najwyższy kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia i w ten sposób do jego podważenia. Taki zaś charakter mają sformułowane przez skarżącego wątpliwości, które w istocie nie są ukierunkowane na rozstrzygnięcie problemu o charakterze ogólnym i abstrakcyjnym, lecz na zakwestionowanie dokonanej in casu oceny Sądu Apelacyjnego co do przesłanek zastosowania art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2204) w prawnie relewantnych okolicznościach. Potwierdzają to m.in. argumenty przytaczane przez skarżącego, który sam wskazuje, że podstawę wnioskowania co do złej wiary powinny stanowić - obok domniemania dobrej wiary (art. 7 k.c.) - „zasady doświadczenia życiowego brane pod uwagę przy ocenie konkretnego zachowania się nabywcy w okolicznościach faktycznych, w jakich czynność została dokonana”. Ponadto, wbrew założeniu leżącemu u podstaw zagadnienia, z ustalonych in casu okoliczności wynika nie tylko to, że powód miał świadomość, iż nieruchomość nie znajdowała się w posiadaniu zbywcy i że od kilkudziesięciu lat znajdowała się w posiadaniu „osoby trzeciej”, ale to, iż kupując użytkowanie wieczyste od swej teściowej, miał świadomość, że przedmiotową nieruchomością włada wyłącznie od kilkudziesięciu lat (od 1970 r.) J. M. , pierwsza żona C. M., i tylko ona opłacała podatki i opłaty roczne, a więc wiedział, że w stosunku do niej wystąpiły wszystkie przesłanki zasiedzenia. Ponadto Sąd drugiej instancji wytknął powodowi, że nie podjął niezbędnych aktów staranności, choćby próby skontaktowania się z posiadaczką. Wywodząc w skardze kasacyjnej, że nie można było od niego wymagać nadzwyczajnych aktów staranności, skarżący nie przeczy, iż nabywca powinien zapoznać się z tym, w czyim posiadaniu nieruchomość się znajduje, i zasięgnąć informacji, a w razie wątpliwości co do tytułu zbywcy - podjąć czynności zmierzające do ich wyeliminowania, przy czym nie wskazuje też, jakie akty zwykłej staranności w rzeczywistości podjął. Pozwala to stwierdzić, że in casu ocena, czy powód mógł z łatwością dowiedzieć się o niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej i jej rzeczywistym staniem prawnym, wymagała zwykłej wykładni przepisów prawa i nie wywołała wątpliwości o charakterze istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c. Odmiennej konkluzji nie uzasadnia stanowisko skarżącego, który kluczowe znaczenie przypisywał temu, że J. M. nie ujawniła prawa nabytego w drodze zasiedzenia, argumentacja ta bowiem nie uwzględnia, że art. 6 u.k.w.h. ze swej istoty ma znaczenie właśnie w sytuacjach, w których uprawniony nie ujawnił swego prawa, także nabytego przez zasiedzenie, kiedy to wpis prawa miałby jedynie znaczenie deklaratywne.

Z tych względów, na podstawie art. 398⁹ § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. Wysokość kosztów zastępstwa prawnego należnych pozwanemu określił zgodnie z § 10 ust. 4 pkt 2 w związku z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804).

jw