Wnioskiem z dnia 16 września 2023 r. G. S. (dalej: wnioskodawca, strona, skarżący) wystąpił do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w powiecie wałbrzyskim (dalej: organ, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego) z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej w postaci kopii, niżej wymienionych, następujących dokumentów:
1. postanowień i decyzji wytworzonych przez organ w postępowaniu dotyczącym wybudowania (bez pozwolenia na budowę) części obiektu – hali namiotowej zlokalizowanej na dz. Nr [...]/[...] obr. [...] J. przy "ul. [...]" w J.;
2. dokumentów niewytworzonych przez organ, tj.:
a) pisma Starosty Powiatu Wałbrzyskiego z dnia 17 lipca 2020 r., znak: WOS.1511.9.2022 wraz z kopiami załączników przekazanych organowi przy tym piśmie;
b) odpowiedzi Stowarzyszenia R., otrzymanej przez organ wskutek pisma organu z dnia 28 lutego 2022 r., znak: NB.JZ/7360 dz.473_23/158-22//236/2022
W treści wniosku strona zastrzegła, że odpowiedź na ten wniosek należy przesłać listem poleconym na podany adres do korespondencji.
W piśmie z dnia 28 września 2023 r., stanowiącym odpowiedź na w/w wniosek, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego poinformował wnioskodawcę, że:
Ad. 1 przekazuje kserokopie postanowień i decyzji wytworzonych przez organ w sprawie wybudowania bez pozwolenia na budowę części obiektu – hali namiotowej zlokalizowanej na dz. Nr [...]/[...], obr. [...] J. przy "ul. [...]" w J.:
- postanowienie nr 106/2016 z dnia 6 grudnia 2016 r. znak: NB.JZ/7355/-1348-16/9/1900/2016,
- postanowienie nr 10/2017 z dnia 14 marca 2017r., znak: NB.JZ/7355/--1348-16/11/293/2017, ™ - decyzję nr 70/2017 z dnia 13 maja 2017r., znak: NB.JZ/7355/--1348-16/15/635/2017, -decyzję nr 118/2017 z dnia 25 września 2017r. znak: NB.JZ/7355/-1348-16/22/1273/2017, -postanowienie nr 61/2020 z dnia 19 sierpnia 2020 znak: NB.WM/7355/23-dznr 326_I/1574- 20/1/984/2020
Ad. 2 pkt a) kserokopię pisma Starosty Wałbrzyskiego z dnia 17 lipca 2020 r. znak: WOS.1511.9.2020 bez załączników, albowiem nie stanowią one dokumentów urzędowych w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej;
Ad. 2 pkt b) Wniosek w tym zakresie nie stanowi informacji publicznej, albowiem wymieniony w nim dokument nie stanowi dokumentu urzędowego w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Pismem z dnia 5 października 2023 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w udostępnieniu informacji publicznej na wniosek z dnia 16 września 2023 r. W jej treści podniósł, że do dnia złożenia skargi organ nie udostępnił wnioskodawcy dokumentów objętych żądaniem z punktu 2 pkt 1) i b) wniosku ( a będących w posiadaniu organu), ani nie wydał decyzji odmownej, czym naruszył art. 4 oraz art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 902, dalej: u.d.i.p.).
Zarzucając naruszenie art. 19 ust. 2 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, art. 61 ust. 1 Konstytucji RP i art. 10 ust. 1 u.d.i.p. skarżący wniósł o:
- stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności;
- zobowiązanie organu do załatwienia wniosku niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 14 dni od uprawomocnienia się wyroku, w zakresie nieudostępnionych informacji, tj. udostępnienia kopii dokumentów objętych żądaniem z punktu 2 wniosku;
- zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, a z ostrożności procesowej także o oddalenie. W ramach przedstawionej tam argumentacji podniósł, że pismo organu z dnia 28 września 2023 r. stanowiące odpowiedź na wniosek, zostało doręczone skarżącemu w dniu 3 października 2023 r. Oznacza to, że skarga została wniesiona w sprawie po doręczeniu stronie tego pisma, a zatem na dzień wniesienia skargi nie zachodzi stan bezczynności. Jak dalej argumentował organ, odpowiedź zawarta w piśmie z dnia 28 września 2023 r. została udzielona stronie w terminie. Wraz z tym pismem organ przesłał stronie kopie żądanych dokumentów, za wyjątkiem załączników do pisma Starosty Wałbrzyskiego z dnia 17 lipca 2020 r. oraz odpowiedzi Stowarzyszenia R., otrzymanej przez organ wskutek pisma organu z dnia 28 lutego 2022 r., znak: NB.JZ/7360 dz.473_23/158-22//236/2022 , odnośnie do których to dokumentów organ zawiadomił skarżącego w piśmie z dnia 28 września 2023 r., że nie stanowią one dokumentów urzędowych w rozumieniu u.d.i.p., wobec czego wniosek w tym zakresie nie odnosi się do informacji publicznej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W myśl art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634., dalej p.p.s.a.), kontrola – o której mowa powyżej – obejmuje m. in. orzekanie w sprawie skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 1 – 4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Jak wynika zaś z art. 3 § 3 p.p.s.a., sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach. Do takich zaś spraw należy m.in. postępowanie prowadzone w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Zgodnie bowiem z treścią art. 21 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2022 r. poz. 902: dalej: u.d.i.p.), do skarg rozpatrywanych w postępowaniach o udostępnienie informacji publicznej stosuje się przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Przedmiotem sądowej kontroli w sprawie jest zarzucana w skardze bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Powiecie Wałbrzyskim w udostępnieniu informacji publicznej na wniosek z dnia 16 września 2023 r. Należy przypomnieć, że we wspomnianym wniosku, strona zwróciła się do w/w organu o udostępnienie:
1. postanowień i decyzji wytworzonych przez organ w postępowaniu dotyczącym wybudowania (bez pozwolenia na budowę) części obiektu – hali namiotowej zlokalizowanej na dz. Nr [...]/[...] obr. [...] J. przy "ul. [...]" w J.;
2. dokumentów niewytworzonych przez organ, tj.:
a) pisma Starosty Powiatu Wałbrzyskiego z dnia 17 lipca 2020 r., znak: WOS.1511.9.2022 wraz z kopiami załączników przekazanych organowi przy tym piśmie;
b) odpowiedzi Stowarzyszenia R., otrzymanej przez organ wskutek pisma organu z dnia 28 lutego 2022 r., znak: NB.JZ/7360 dz.473_23/158-22//236/2022.
Skarżący zarzuca w skardze, że organ udostępnił mu jedynie część żądanych dokumentów, tj. dokumenty wymienione w punkcie pierwszym oraz z punktu drugiego – pismo Starosty Powiatu Wałbrzyskiego z dnia 17 lipca 2020 r., znak: WOS.1511.9.2022. Skarżący nie otrzymał kopii załączników przekazanych organowi przy tym piśmie, jak również, nie otrzymał dokumentu opisanego w ostatnim punkcie wniosku (pkt 2 lit. b).
W zakresie dokumentów, które nie zostały skarżącemu udostępnione przez organ istnieje spór między stronami odnośnie do tego, czy dokumenty te stanowią informację publiczną. Odmawiając ich udostępnienia organ w piśmie z dnia 28 września 2023 r., stanowiącym odpowiedź na wniosek, argumentował, że dokumenty te nie stanowią, dokumentów urzędowych i dlatego nie podlegają udostępnieniu w trybie informacji publicznej.
Poddając kontroli stanowisko organu odnośnie do zarysowanych kwestii spornych w pierwszej kolejności wskazać należy, że w przypadku skargi na bezczynność w zakresie udostępnienia informacji publicznej obowiązkiem sądu jest zbadanie, czy sprawa mieści się w zakresie podmiotowym i przedmiotowym u.d.i.p. Dopiero stwierdzenie, że podmiot, do którego zwrócił się skarżący, był zobowiązany do udzielenia informacji publicznej oraz, że żądana informacja miała charakter informacji publicznej w rozumieniu przepisów u.d.i.p., pozwala na dokonanie oceny, czy w konkretnej sprawie można skutecznie zarzucić wskazanemu podmiotowi bezczynność.
Warto w tym miejscu również odnotować, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że skargę na bezczynność organu w postępowaniu o udzielenie informacji publicznej można złożyć nie tylko wobec "milczenia" organu, ale również w sytuacji, w której powstał spór między wnioskodawcą, a adresatem wniosku, co do charakteru żądanej informacji oraz co do zasad i trybu jej udostępnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) z dnia 4 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 2223/14, CBOSA). Strona ma prawo kwestionowania bezczynności organu w przypadku, gdy uznaje, że żądane informacje są informacjami publicznymi i powinny być udzielone w trybie wnioskowym na podstawie u.d.i.p.
Zdaniem Sądu, nie budzi wątpliwości, co jest niekwestionowane w niniejszej sprawie, że w świetle art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego jest podmiotem zobowiązanym do podejmowania działań w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Na podstawie art. 4 ust. 1 u.d.i.p. obowiązek udostępniania informacji publicznej nałożony bowiem został wprost na władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w tym - po myśli pkt 1 - na organy władzy publicznej.
W dalszej kolejności ustalenia wymagało, czy objęte żądaniem skarżącego informacje posiadają walor informacji publicznej, podlegającej udostępnieniu w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Rozwijając wątek właściwego rozumienia pojęcia informacji publicznej trzeba zwrócić uwagę, że kluczowe dla kwalifikacji określonej informacji jako informacji publicznej jest to, aby zgodnie z art. 1 ust. 1 u.d.i.p. dotyczyła ona "sprawy publicznej".
Ustawodawca określając pojęcie informacji publicznej odwołał się bowiem do kategorii sprawy publicznej. Warto w tym miejscu odnotować, że przepisach u.d.i.p. nie zdefiniowano pojęcia "sprawy publicznej", niewątpliwie jednak sprawy publiczne są to sprawy związane z istnieniem i funkcjonowaniem określonej wspólnoty publicznoprawnej. Określenie sprawy jako "publicznej" wskazuje, że jest to sprawa ogółu i koresponduje w znacznym stopniu z pojęciem dobra wspólnego (dobra ogółu). Zakresu tak rozumianego pojęcia sprawy publicznej nie sposób wykładać w oderwaniu od treści art. 61 ust. 1 Konstytucji RP, normującego przedmiot informacji publicznej. Zgodnie z art. 61 ust. 1 Konstytucji RP "prawo do uzyskiwania informacji publicznej" to prawo obywatela do uzyskania do informacji o "działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne", co oznacza, że jest to prawo do informacji o działalności organów władzy publicznej oraz o działalności osób pełniących funkcje publiczne. Ponadto prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji "o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa".
Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) w wyroku z dnia 5 października 2017 r., sygn. akt I OSK 3255/15 (CBOSA) zwrócił uwagę, że ustawowe pojęcie sprawy publicznej rozumiane jako sprawa wspólnoty publicznej i wyznaczające ustawowy zakres prawa do informacji publicznej nie może być wykładane w sposób prowadzący do rozszerzenia konstytucyjnych granic tego prawa. Wskazał, że wykładnia prokonstytucyjna art. 6 u.d.i.p. prowadzi do wniosku, że informacją o sprawie publicznej jest więc informacją o podmiotach, o których mowa w art. 4 ust. 1 u.d.i.p. oraz zasadach ich funkcjonowania, ale jedynie w zakresie dotyczącym ich działalności tj. takiej aktywności, która ukierunkowana jest na wypełnianie określonych zadań publicznych i realizowania określonych interesów i celów publicznych. Innymi słowy, zadań, które cechuje powszechność i użyteczność dla ogółu, a także, sprzyjanie osiąganiu celów określonych w Konstytucji lub ustawie (por. także wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2010 r., sygn. akt I OSK 851/10, LEX nr 737513). Na zasadzie wniosku a contrario należy stwierdzić, że – zasadniczo – dokumentacja o charakterze wewnętrznym, bądź też aktywność o charakterze technicznym, stanowią taki rodzaj aktywności podmiotu, który nie jest nośnikiem informacji publicznej (por. wyrok NSA z dnia 26 października 2018 r., sygn. akt I OSK 2678/16, CBOSA). W orzecznictwie sądowym zwraca się jednak uwagę na to, że z samego faktu, że dany dokument ma charakter wewnętrzny nie należy wyciągnąć ex definitione wniosku, że akt ten jest wyłączony z zakresu obowiązku jego udostępnienia, lecz dopiero po analizie tego, czy dotyczy on sprawy publicznej.
W nawiązaniu do stanu faktycznego sprawy wyjść trzeba od tego, czego dotyczyło pismo Starosty Powiatu Wałbrzyskiego z dnia 17 lipca 2020 r., znak: WOS.1511.9.2022 (udostępnione stronie). Otóż, jak wynika z jego treści, w piśmie tym, w powołaniu na art. 243 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 80 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2019 r. poz. 1186) Starosta przekazał Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego w Powiecie Wałbrzyskim (zgodnie z właściwością) wniosek Wiceprzewodniczącego R. z dnia 11 lipca 2020 r. w sprawie przeprowadzenia wizji lokalnej w zakresie zgodności z prawem stanu technicznego konstrukcji metalowej hali namiotowej na terenie kompleksu sportowo-rekreacyjnego w J. Jak wynika z treści pisma organu z dnia 19 stycznia 2024 r. (k. 23 akt sądowych), złożonego na wezwanie Sądu, załącznikiem do tego pisma było zawiadomienie Wiceprzewodniczącego R. z dnia 11 lipca 2020 r. oraz kopia pełnomocnictwa umocowująca osobę Wiceprzewodniczącego do działania w imieniu w/ ruchu.
Niewątpliwie, załączniki do pisma Starosty Powiatu Wałbrzyskiego z dnia 17 lipca 2020 r. skierowanego do Powiatowego Inspektora Nadzoru budowalnego w Powiecie Wałbrzyskim nie stanowią dokumentu urzędowego w rozumieniu definicji z art. 6 ust. 2 u.d.i.p. Powyższe nie może jednak przesądzać ex definitione o tym, że załączniki do wspomnianego pisma nie są informacją publiczną. Przypomnieć w tym miejscu trzeba, że o zakwalifikowaniu określonej informacji jako informacji publicznej przesądza kryterium rzeczowe, tj. treść i charakter informacji. Wniosek podmiotu uprawnionego (wraz z wykazaniem umocowania) w istocie będącego zawiadomieniem o nieprawidłowościach w zakresie stanu technicznego konstrukcji metalowej hali namiotowej na terenie kompleksu sportowo-rekreacyjnego oraz wnioskiem o przeprowadzenia wizji lokalnej na terenie tego kompleksu niewątpliwie dotyczy kwestii odnoszącej się do kategorii sprawy publicznej. Jako pismo inicjujące przeprowadzenie wizji lokalnej w istocie stanowi dokument, który można określić jako dokument wykorzystywany przez organ przy realizacji przewidzianych przez niego zadań. W tym miejscu przypomnieć trzeba, że informację publiczną stanowi zarówno treść dokumentów bezpośrednio przez organ wytworzonych, jak i tych, których używa się przy realizacji przewidzianych prawem zadań, nawet gdy nie pochodzą wprost od niego. Zgodnie z art. 80 ust. 1 i 2 ustawy Prawo budowlane, zadania administracji architektoniczno-budowlanej wykonują, z zastrzeżeniem ust. 4, następujące organy: 1) starosta; 2) wojewoda; 3) Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego. Zadania nadzoru budowlanego wykonują, z zastrzeżeniem ust. 4, następujące organy: 1) powiatowy inspektor nadzoru budowlanego; 2)wojewoda przy pomocy wojewódzkiego inspektora nadzoru budowlanego jako kierownika wojewódzkiego nadzoru budowlanego, wchodzącego w skład zespolonej administracji wojewódzkiej; 3) Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego.
Zgodnie z art. 81 ust. 1 ustawy Prawo budowlane, do podstawowych obowiązków organów administracji architektoniczno-budowlanej i nadzoru budowlanego należy:
1) nadzór i kontrola nad przestrzeganiem przepisów prawa budowlanego, a w szczególności:
a) zgodności zagospodarowania terenu z miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego oraz wymaganiami ochrony środowiska,
b) warunków bezpieczeństwa ludzi i mienia w rozwiązaniach przyjętych w projektach budowlanych, przy wykonywaniu robót budowlanych oraz utrzymywaniu obiektów budowlanych,
c) zgodności rozwiązań architektoniczno-budowlanych z przepisami techniczno-budowlanymi oraz zasadami wiedzy technicznej,
d) właściwego wykonywania samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie,
e) stosowania przy wykonywaniu robót budowlanych wyrobów zgodnie z art. 10.
Zgodnie z art. 81a ust. 1 ustawy Prawo budowlane, organy nadzoru budowlanego lub osoby działające z ich upoważnienia mają prawo wstępu:
1) do obiektu budowlanego;
2) na teren:
a) budowy,
b) zakładu pracy.
Podobnie, tj. jako dokument którego organ używa przy realizacji przewidzianych prawem zadań należało ocenić dokument, o jakim traktuje pkt 2 lit. b) wniosku strony. Kwestia wyjaśnienia właściwego umocowania podmiotu występującego w imieniu Stowarzyszenia a będącego wnioskodawcą należy do procesowych obowiązków organu administracji publicznej. O czym była już mowa, Stowarzyszenie w piśmie z dnia 11 lipca 2020 r. złożyło do Starosty Powiatu Wałbrzyskiego zawiadomienie o potencjalnym zagrożeniu zdrowia i życia dla wielu osób, występujących w Hali Namiotowej zlokalizowanej na terenie kompleksu sportowo-rekreacyjnego w J., spowodowanym przez wadliwe, niezgodne z przepisami prawa, wykonanie remontu konstrukcji nośnej Hali Namiotowej.
Podsumowując dotychczasowe rozważania stwierdzić trzeba, że wniosek organu, że załączniki do pisma Starosty z dnia 17 lipca 2020 r. oraz żądanie wyrażone w treści punktu 2 lit. b) wniosku z dnia 16 września 2023 r nie dotyczą informacji publicznej tylko dlatego że nie odnoszą się do dokumentu urzędowego nie jest prawidłowy.
Uzupełniając dotychczasowe rozważania w sprawie należy wskazać, że od informacji publicznej podlegającej udostępnieniu trzeba odróżnić nośnik tej informacji. Idąc dalej trzeba podnieść, że w przypadku innych – niż dokument urzędowy – nośników informacji publicznej, podmiot zobowiązany nie ma obowiązku udostępniać samego nośnika, a jedynie zawartą w nich informację publiczną (por. wyroki NSA z dnia: 8 listopada 2022 r., sygn. akt III OSK 1666/21; 15 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 1531/15 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 6 czerwca 2023 r., sygn. akt II SAB/Rz 33/23).
Kierując się przedstawioną argumentacją, Sąd działając na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w punkcie I sentencji wyroku stwierdził bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w zakresie rozpoznania punktu 2 lit. a) i b) wniosku z dnia 16 września 2023 r. Na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, w punkcie III sentencji wyroku zobowiązał organ do rozpoznania punktu 2 lit. a) i b) wniosku w terminie 14 dni od doręczenia organowi odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy.
Na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. Sąd orzekł, że stwierdzona bezczynność organu nie ma charakteru rażącego naruszenia prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd, zgodnie z którym rażącym naruszeniem prawa jest stan, w którym wyraźnie, i drastycznie naruszono treść obowiązku wynikającego z przepisu prawa. Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak też w sytuacji ewidentnego niestosowania przepisów prawa. W rozpoznawanej sprawie Sąd nie dopatrzył się złej woli w działaniu organu, a powody dla których Sąd stwierdził bezczynność organu w sprawie nie mogą stanowić podstawy wywodzenia rażącego naruszenia prawa.
O kosztach postępowania (punkt IV sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. Na zasądzoną kwotę zwrotu kosztów składa się równowartość wpisu sądowego jaki uiścił skarżący inicjując postępowanie sądowe w sprawie.