IV SA/Po 314/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk – Marciniak Sędzia WSA Monika Świerczak (spr.) Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 lipca 2023 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego S. W. kwotę 697 zł ( sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Decyzją z dnia 31 stycznia 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu sprawy z wniosków H. W. i S. W. o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy T. z dnia 24 maja 2013 r. ([...]) odmawiającej ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie 2 hal biurowo - usługowo - magazynowo - produkcyjnych z funkcją nie zaliczoną do przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko oraz do przedsięwzięć mogących potencjalnie zawsze znacząco oddziaływać na środowisko zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 roku w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, przewidzianej do realizacji na terenie działek nr ewid. [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] położonych w miejscowości S., gmina T. umorzyło postępowanie w sprawie.

Powyższa decyzja została wydana w następujących okolicznościach sprawy.

Pismem z dnia 11 marca 2020 r. H. W., reprezentowana przez S. W. (data wpływu 03.04.2020r.) wniosła o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Wójta Gminy T. z dnia 24 maja 2013 r. ([...], albowiem zdaniem Skarżącej została ona wydana bez podstawy prawnej. W uzupełnieniu ww. wniosku, H. W. podniosła, że decyzja Wójta Gminy T. została wydana z rażącym naruszeniem prawa tj. art. 7 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 2 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 4 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym poprzez błędną wykładnię ewentualnie przez ich niewłaściwe zastosowanie i nieprawidłowe przyjęcie, ze wniosek z dnia 1 marca 2013 r. obejmuje obszar przekraczający powierzchnię 0,5 h, podczas gdy obszar wskazany we wniosku był mniejszy, a obowiązujące w tym okresie przepisy i okoliczności przedstawione we wniosku pozwalały na jego uwzględnienie w całości; art. 6 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wydanie decyzji z naruszeniem zasady praworządności poprzez oparcie uzasadnienia decyzji na wyroku sądu wojewódzkiego, który został uchylony wyrokiem NSA z dnia 3 lutego 2012 r. (II OSK 2225/10); art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia przez organ czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

W dniu 22 maja 2020 r. pełnomocnik H. W. ponownie złożył wniosek z dnia 11 marca 2020 r. o stwierdzenie nieważności ww. decyzji, albowiem zdaniem Skarżącej została ona wydana bez podstawy prawnej.

W dniu 19 i 20 maja 2020 roku (data wpływu do organu I instancji) S. W. wniósł tożsamymi pismami o wydanie postanowienia lub decyzji, że "decyzja o warunkach zabudowy nr [...] (..) została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Pisma z ww. wnioskiem zostały złożone przez S. W. do organu II instancji także w dniach 21 sierpnia i 21 września 2020 r.

Pismem z dnia 28 stycznia 2021 r. ([...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze zawiadomiło o wszczęciu na wniosek S. W. postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności przedmiotowej Wójta Gminy T. z dnia 24 maja 2013 roku ([...]).

Decyzją z dnia 11 sierpnia 2021 roku ([...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) odmówiło stwierdzenia nieważności ww. ostatecznej decyzji Wójta Gminy T. z dnia 24 maja 2013 r.

W dniu 1 września 2021 roku S. W. złożył do organu II instancji pismo, w którym wycofał "wszystkie wnioski do SKO złożone jako mylnie złożone o unieważnieniu następujących sygnatur warunków zabudowy...".

Prawomocnym wyrokiem z dnia 24 marca 2022 r. (IV SA/Po 58/22) po rozpatrzeniu skargi S. W., WSA uchylił ww. decyzję SKO z dnia 11 sierpnia 2021 r. ([...]).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze ponownie rozpoznając sprawę zważyło, iż stosownie do art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Tym samym rozpatrując niniejszą sprawę organ odwoławczy związany jest oceną prawną i wskazaniami zawartymi w ww. prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 marca 2022 r. (IV SA/Po 58/22).

Wskazano, że w uzasadnieniu ww. wyroku Sąd podniósł, że ponownie rozpoznając sprawę po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku, SKO uwzględni wskazania i oceny prawne w nim zawarte. W szczególności wyjaśni:

- właściwy tryb wszczęcia kontrolowanego tu postępowania nieważnościowego — z urzędu czy na wniosek strony (mając na względzie również pozostałe wnioski nieważnościowe zalegające w aktach administracyjnych sprawy) - zaś jeśli uzna, że właściwym był tryb wnioskowy, to ponadto ustali, na czyj wniosek i z jakiej daty (kiedy wniesiony) postępowanie wszczęto (oraz dołączy ten wniosek do akt administracyjnych sprawy), a ponadto oceni, czy wniosek został złożony przez uprawniony podmiot, tj. podmiot legitymujący się w sprawie nieważnościowej interesem prawnym w rozumieniu art. 28 k.p.a.;

- przedmiot ww. postępowania nieważnościowego — czy mianowicie jest nim Decyzja OdmWZ, czy może inna wydana przez Wójta decyzja o warunkach zabudowy;

- krąg ww. stron postępowania nieważnościowego;

- ewentualną skuteczność złożenia - w ww. kontekście faktycznym i prawnym - przez S. W. oświadczenia o "wycofaniu" złożonych wniosków nieważnościowych, które wpłynęło do organu 01 września 2021 r."

Pismem z dnia 14 października 2022 r. SKO "w związku z toczącym się postępowaniem w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy T. z dnia 24 maja 2013 roku ([...]), wezwało S. W. o "uzupełnienie w terminie 30 dni od daty otrzymania pisma dowodów w przedmiotowej sprawie poprzez:

1) wskazanie czy złożył wniosek o stwierdzenie nieważności ww. decyzji w imieniu własnym czy osoby trzeciej (jeżeli w imieniu osoby trzeciej - przedłożenie stosowego pełnomocnictwa do działania w imieniu tej osoby). W przypadku odpowiedzi pozytywnej o jednoznaczne wskazanie, który wniosek jest aktualny. W aktach sprawy znajduje się bowiem kilka, podpisanych przez Pana pism, w których wniesiono o stwierdzenie nieważności ww. decyzji, tj.

- pismo z dnia 11 marca 2020 roku złożone przez H. W., reprezentowaną przez S. W. (data wpływu 03.04.2020r.),

- pismo z dnia 11 marca 2020 roku złożone przez H. W., reprezentowaną przez S. W. (data wpływu [...]),

- pismo z dnia 11 marca 2020 roku złożone przez H. W., reprezentowaną przez S. W. (data wpływu 22.05.2020r.),

- pismo bez daty, złożone przez S. W. (data wpływu 20.05.2020r.),

- pismo bez daty, złożone przez S. W. (data wpływu 19.05.2020r.),

- pismo z dnia 2 lipca 2020 r., złożone przez S. W. (data wpływu 21.08.2020r.),

- pismo z dnia 2 lipca 2020 r., złożone przez S. W. (data wpływu 21.09.2020r.),

2) w sytuacji złożenia wniosku w imieniu własnym — uzasadnienie interesu prawnego w przedmiocie żądania stwierdzenia ww. decyzji,

3) wyjaśnienie treści znajdującego się aktach sprawy pisma (bez daty - wpływ do organu odwoławczego dnia 01.09.2021r.) o treści "wycofuję wszystkie wnioski do SKO złożone jako mylnie złożone o unieważnieniu następujących sygnatur warunków zabudowy...", w szczególności wyjaśnienie, czy powyższe pismo oznacza wycofanie (ze wskazaniem którego z ww. pism) wniosku (złożonego w imieniu własnym czy osoby trzeciej) o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji.".

W odpowiedzi, pismem, które wpłynęło do SKO dnia 3 listopada 2022 r. S. W. poinformował, że "pisma do SKO w sprawie unieważnienia decyzji" składał w imieniu własnym " a raz w imieniu H. W.. Jednocześnie wycofał swoje pismo złożone do SKO dnia 1 września 2021 r. dotyczące wycofania wniosków o unieważnienie wskazanych w nim spraw. Do pisma zostały dołączone pełnomocnictwa udzielone S. W. przez H. W. i T. W..

Następnie Kolegium pismem z dnia 28 stycznia 2021 r. zawiadomiło o wszczęciu na wniosek S. W. postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności przedmiotowej Wójta Gminy T. z dnia 24 maja 2013 roku ([...]).

SKO podniosło, że w myśl przepisu art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.) organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która:

1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości,

2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa,

3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną,

4) została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie,

5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały,

6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą,

7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.

Przy czym nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1, 3, 4 i 7, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne (art. 156 § 2 k.p.a.). Właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 k.p.a. jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ (art. 157 § 1 k.p.a..) Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu (art. 157 § 2 k.p.a.). Rozstrzygnięcie w sprawie nieważności decyzji następuje w drodze decyzji a przepisów o milczącym załatwieniu sprawy nie stosuje się.(art. 158 § 1 k.p.a.). Jeżeli nie można stwierdzić nieważności decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 156 § 2 k.p.a., organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji (art. 158 § 2 k.p.a.).

W ocenie SKO zasadne jest wskazanie, że wyrokiem z dnia 12 maja 2015 roku (sygn. akt P 46/13, Dz. U. z 2015r., poz. 702) Trybunał Konstytucyjny uznał, że "art. 156 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, ze zm.) w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej".

Dalej SKO wskazało, że stwierdzenie nieważności decyzji jest instytucją procesową, służącą do usunięcia z obrotu prawnego decyzji administracyjnych dotkniętych ciężką, kwalifikowaną wadą prawną unormowaną w art. 156 § 1 k.p.a. W przepisie tym chodzi o takie kwalifikowane wady prawne, które sprawiają, że decyzja ostateczna powinna, na zasadzie wyjątku od zasady trwałości takich decyzji, zostać wyeliminowana z obrotu prawnego. Przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie jest zatem ponowne rozpoznanie sprawy co do istoty. Instytucja stwierdzenia nieważności decyzji będąca nadzwyczajnym środkiem weryfikacji decyzji administracyjnych i stanowiąca wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznych wyrażonej w art. 16 k.p.a. oznacza, że tryb ten może być stosowany tylko w sytuacji bezspornego ustalenia wystąpienia przesłanek określonych w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a.. Przesłanki te z racji ich wyczerpującego wyliczenia nie mogą podlegać wykładni rozszerzającej. Jednocześnie zaistnienie przesłanek stwierdzenia nieważności ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dacie wydania kwestionowanego w trybie nieważności aktu.

Zdaniem Kolegium postępowanie prowadzone w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji jest nową sprawą, nie zaś kontynuacją postępowania prowadzonego w trybie zwykłym, zakończonego decyzją ocenianą w trybie postępowania nieważnościowego. Stosownie do postanowień zawartych w art. 157 § 2 k.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Wszczęcie postępowania nieważnościowego wymaga zatem uprzedniej kontroli ze strony organu administracji, czy zachodzą przesłanki formalnoprawne, warunkujące jego dopuszczalność.

Organ II instancji podkreślił, że wnioskodawcy wnieśli o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy T. z dnia 24 maja 2013 roku ([...]) ustalającej warunki zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie 2 hal biurowo - usługowo - magazynowo - produkcyjnych z funkcją nie zaliczoną do przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko oraz do przedsięwzięć mogących potencjalnie zawsze znacząco oddziaływać na środowisko zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 roku w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, przewidzianej do realizacji na terenie działek nr ewid. [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] położonych w miejscowości S., gmina T. .

Następnie decyzją z dnia 13 grudnia 2013 r. ([...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania S. W., utrzymało w mocy ww. decyzję Wójta Gminy T. z dnia 24 maja 2013 r. ([...]). Ww. decyzja organu odwoławczego z dnia 13 grudnia 2013 r. nie została zaskarżona. Niewątpliwie decyzją rozstrzygającą sprawę merytorycznie, co do istoty, jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 grudnia 2013 r. ([...]).

W ocenie organu II instancji nie jest możliwe wszczęcie i prowadzenie postępowania określonego w art. 156 k.p.a. w stosunku do decyzji administracyjnej wydanej w pierwszej instancji w sytuacji, gdy w stosunku do tej decyzji została w sprawie wydana, w oparciu o art. 138 k.p.a., decyzja organu odwoławczego. Decyzja organu I instancji w takim przypadku nie ma samodzielnego bytu prawnego i w obrocie prawnym funkcjonuje łącznie z decyzją organu odwoławczego, a zatem nie może być samodzielnie zaskarżona (por. wyrok WSA w Warszawie z 20 listopada 2017 r., IV SA/Wa 1260/17, CBOSA). Przy czym z treści wniosków i późniejszych oświadczeń Wnioskodawców jednoznacznie wynika, że domagają się stwierdzenia nieważności wyłącznie decyzji Wójta Gminy T. z dnia 24 maja 2013 r. ([...])

W orzecznictwie wskazuje się, że objęcie wnioskiem o stwierdzenie nieważności rozstrzygnięcia organu I instancji, w sytuacji gdy w obrocie prawnym pozostaje ostateczne postanowienie organu II instancji, stanowi formalną przeszkodę wszczęcia postępowania nadzorczego (por. wyrok NSA z dnia 25 listopada 2016 r., II OSK 453/15; wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 marca 2022 r., VII SA/Wa 40/22, CBOSA).

Zdaniem SKO w niniejszej sprawie postępowanie zostało wszczęte, zatem należało je umorzyć jako bezprzedmiotowe. Mając więc na uwadze powyższe wydanie przez Kolegium niniejszej decyzji w oparciu o przepis art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 158 § 1 k.p.a. jest w pełni uzasadnione.

Skargę na powyższą decyzję wywiódł do Sądu S. W.. Skarga nie zawierała uzasadnienia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Pismem z dnia 6 lipca 20223 r. do sprawy dołączył pełnomocnik S. W., wskazując na naruszenia przepisów procesowych, t.j. art. 7,art. 9, art. 77, art. 80, art. 105 § 1 k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że sąd rozpoznał przedmiotową sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. Art. 15 zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 kwietnia 2023 r.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 4292) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest ocena prawidłowości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31.01.2023 r., znak [...], umarzającej postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy T. z dnia 24 maja 2013 r. ([...]) odmawiającej ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie 2 hal biurowo - usługowo - magazynowo - produkcyjnych z funkcją nie zaliczoną do przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko oraz do przedsięwzięć mogących potencjalnie zawsze znacząco oddziaływać na środowisko zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 roku w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, przewidzianej do realizacji na terenie działek nr ewid. [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] położonych w miejscowości S., gmina T. .

Istotne w niniejszej sprawie jest, że była ona już przedmiotem kontroli sądu. Sąd w wyroku IV SA/Po 58/22 z dnia 24 marca 2022 r. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

W powyższym wyroku Sąd wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku, SKO uwzględni wskazania i oceny prawne w nim zawarte. W szczególności wyjaśni:

- właściwy tryb wszczęcia kontrolowanego tu postępowania nieważnościowego – z urzędu czy na wniosek strony (mając na względzie również pozostałe wnioski nieważnościowe zalegające w aktach administracyjnych sprawy) – zaś jeśli uzna, że właściwym był tryb wnioskowy, to ponadto ustali, na czyj wniosek i z jakiej daty (kiedy wniesiony) postępowanie wszczęto (oraz dołączy ten wniosek do akt administracyjnych sprawy), a ponadto oceni, czy wniosek został złożony przez uprawniony podmiot, tj. podmiot legitymujący się w sprawie nieważnościowej interesem prawnym w rozumieniu art. 28 k.p.a.;

- przedmiot ww. postępowania nieważnościowego – czy mianowicie jest nim przedmiotowa decyzja odmawiająca ustalenia warunków zabudowy, czy może inna wydana przez Wójta decyzja o warunkach zabudowy;

- krąg ww. stron postępowania nieważnościowego;

- ewentualną skuteczność złożenia – w ww. kontekście faktycznym i prawnym – przez S. W. oświadczenia o "wycofaniu" złożonych wniosków nieważnościowych, które wpłynęło do organu 01 września 2021 r.

Dopiero po dokonaniu wskazanych w wyroku, niezbędnych ustaleń wstępnych, organ oceni, czy istnieją podstawy do kontynuowania postępowania i do merytorycznego rozpoznania sprawy stwierdzenia nieważności odnośnej decyzji Wójta. W zależności zaś od odpowiedzi na to pytanie, organ podejmie dalsze właściwe kroki procesowe, tj. albo rozpozna sprawę merytorycznie (w razie odpowiedzi twierdzącej), albo umorzy wszczęte postępowanie nieważnościowe (w przypadku odpowiedzi przeczącej).

Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd jak i organ jest związany ww. wyrokiem na podstawie art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Komentowany przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Nieprzestrzeganie tego przepisu w istocie podważałoby obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym, zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziło do niespójności działania systemu władzy publicznej. Związanie oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu orzeczenia oraz wynikającymi z niej wskazaniami co do dalszego postępowania oznacza, że organ nie może formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz obowiązany jest do podporządkowania się jemu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej.

W ocenie Sądu organ w zaskarżonej decyzji wykazał, że zastosował się do wskazań Sądu z ww. wyroku, jednak podstawę swojego kolejnego rozstrzygnięcia przedwcześnie oparł na okoliczności, że wnioskodawca wnioskował o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy T. z 24.05.2013 r., w sytuacji, gdy w obrocie prawnym pozostaje decyzja SKO z 13.12.2013 r., utrzymująca w mocy ww. decyzję Wójta Gminy T. .

Błąd organu polega na nieuwzględnieniu treści art. 9 k.p.a., zgodnie z którym Organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Sąd podkreśla, że obowiązek, o którym mowa w art. 9 k.p.a., nie może być utożsamiony z udzielaniem stronom pomocy prawnej czy zastępowaniem ich aktywności poprzez instruowanie o wyborze optymalnego sposobu postępowania. O tym, czy określone czynności procesowe zostaną przez stronę podjęte, decyduje sama strona. Użyty w przepisie art. 9 k.p.a. zwrot "należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych" nie może być utożsamiony z udzielaniem stronom pomocy prawnej czy zastępowaniem ich aktywności poprzez instruowanie o wyborze optymalnego sposobu postępowania (por. II OSK 896/20). Niemniej w niniejszej sprawie organ zaniechał poinformowania skarżącego, który przecież występował w postępowaniu administracyjnym bez profesjonalnego pełnomocnika, o tym, że w przedmiotowym stanie faktycznym wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji I instancji skutkować musi umorzeniem postępowania administracyjnego. Zaniechanie organu było o tyle istotne, że doprowadziło do braku merytorycznego rozpoznania sprawy i jej procesowego zakończenia (poprzez umorzenie). Organ powinien wyjaśnić skarżącemu skutki jego wniosku i ustalić, czy w przedmiotowym stanie faktycznym rzeczywiście wolą skarżącego było żądanie stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji, czy może stwierdzenie nieważności decyzji organu II instancji.

W ocenie Sądu skoro S. W. upatrywał wad nieważności z art. 156 k.p.a. w decyzji organu I instancji, to Kolegium będąc, w rozumieniu art. 157 § 1 w zw. z art. 17 pkt 1 kpa, organem wyższego stopnia i organem właściwym także do stwierdzenia nieważności własnej decyzji, powinno wszcząć i prowadzić postępowanie nieważnościowe zarówno w stosunku do decyzji I jak i II instancji, a także obie te decyzje uczynić przedmiotem kontroli w kontekście wad nieważności z art. 156 § 1 kpa.

Wszelkie wątpliwości w tym zakresie wyjaśnił pełnomocnik skarżącego na etapie postępowania sądowoadministracyjnego, wskazując jednoznacznie, że wolą skarżącego było stwierdzenie nieważności decyzji obu instancji, dlatego nie ma potrzeby, by ponownie rozpoznając sprawę wzywać skarżącego do uszczegółowienia wniosku. W świetle powyższych okoliczności zakres wniosku skarżącego jest jasny i dotyczy stwierdzenia nieważności zarówno decyzji Wójta Gminy T. z dnia 24 maja 2013 r. ([...]), jak i utrzymującej ją w mocy decyzji SKO w P. z dnia 13 grudnia 2013 r. ([...]).

Sąd wskazuje, że naruszenie art. 9 k.p.a. skutkowało w niniejszej sprawie nieuprawnionym zastosowaniem art. 105 § 1 k.p.a. i umorzeniem postępowania, a także naruszeniem przepisów postępowania w zakresie ustalenia i oceny stanu faktycznego sprawy (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) i w konsekwencji brakiem merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego.

W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

Organ ponownie rozpoznając sprawę weźmie pod uwagę przedstawioną wykładnię i rozpozna merytorycznie wniosek skarżącego traktując go jako wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy T. z dnia 24 maja 2013 r. ([...]) oraz utrzymującej ją w mocy decyzji SKO w P. z dnia 13 grudnia 2013 r. ([...]).

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 p.p.s.a.