IV SA/Po 1028/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Józef Maleszewski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi E. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, oddala skargę w całości.

IV SA/Po 1028/21

Uzasadnienie

Wójt Gminy C. W. decyzją z dnia [...].07.2021 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. 2021 r. poz.735, dalej k.p.a. ) oraz art.2 pkt 2, art. 17 ust.1, ust. 5 pkt 1 lit.a, art. 23, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej u.ś.r.) oraz upoważnienia stałego Nr [...] Wójta [...] z dnia [...].08.2007r. do wydawania decyzji w sprawie świadczeń rodzinnych przez Specjalistę pracy socjalnej w Ośrodku Pomocy Społecznej po rozpatrzeniu wniosku Nr [...] złożonego dnia [...].06.2021 r., odmówił E. Ś. (dalej jako skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 uś.r., wnioskowanego na S. Ś..

W uzasadnieniu swej decyzji organ stwierdził, że skarżąca nie spełnia ustawowych warunków do przyznania świadczenia.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce lub ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności."

Natomiast art. 17 ust. 5 u.ś.r. stanowi: "Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury (...)."

W trakcie postępowania ustalono, że do wniosku dołączono następujące dokumenty:

1.orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności Nr [...] z dnia [...].01.2014 r., w którym orzeczono o znacznym stopniu niepełnosprawności dla S. Ś.. Orzeczenie jest wydane na stałe, a niepełnosprawność istnieje od urodzenia,

2. orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...].02.2021 r. w którym ustalono całkowitą niezdolność do samodzielnej egzystencji dla S. Ś.,

3. oświadczenie wnioskodawcy o spełnianiu warunków do przyznania świadczenia,

4. kwestionariusz czynności wykonywanych podczas opieki nad osobą niepełnosprawną.

Organ w celu zweryfikowania oświadczeń dołączonych do wniosku przeprowadził rozmowę telefoniczną ze skarżącą oraz poprosił o dostarczenie dodatkowych dokumentów. W dniu [...].06.2021r. strona osobiście stawiła się w siedzibie Ośrodka. Dostarczyła decyzję ZUS z dnia [...].03.2016, znak [...] o przyznaniu emerytury z urzędu, decyzję Prezesa ZUS-u z dnia [...]-03-2019 o przyznaniu rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego oraz umowę zlecenie Nr [...] z dnia [...].12.2020 r. Skarżąca oświadczyła, że pracuje dwie godziny dziennie, w tym czasie synem opiekuje się mąż. Organ w trakcie rozmowy pouczył stronę, że aby uzyskać prawo do wnioskowanego świadczenia przede wszystkim powinna zrezygnować z zatrudnienia, jest to ustawowy warunek, który powinna spełnić. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli nie podejmuje się lub rezygnuje z zatrudnienia w celu sprawowania osobistej opieki. Zgodnie z u.ś.r. art. 3 pkt 23: " Zatrudnienie oznacza wykonywanie pracy na podstawie (...) umowy zlecenia. "

Ponadto mając na względzie wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 28.04.2021 r. o sygn. II SA/Go 283/21, poinformowano skarżacą, że po spełnieniu warunku rezygnacji z zatrudnienia, jedyną przeszkodą uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie emerytury. Pouczono również stronę, że ma możliwość wyeliminowania tej negatywnej przesłanki poprzez złożenie w ZUS-ie wniosku o zawieszenie emerytury.

W piśmie z dnia [...].07.2021 r. organ ponownie wskazał przesłanki wynikające z ustawy o świadczeniach rodzinnych, których skarżąca nie spełnia do przyznania wnioskowanego świadczenia, czyli wykonywanie pracy oraz posiadanie prawa do emerytury. Wyznaczono termin 7 dni na przedłożenie nowych dowodów i dokumentów. Z uprawnienia tego skarżąca nie skorzystała, nie przedstawiła dokumentów potwierdzających rezygnację z zatrudnienia oraz decyzji ZUS o zawieszeniu emerytury.

Mając na uwadze powołane wyżej okoliczności prawne i faktyczne stwierdzono, że skarżąca nie spełnia warunków określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad synem Sebastianem.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła E. Ś. wnosząc o jej uchylenie w całości i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty poprzez ustalenie E. Ś. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem S. Ś..

Zaskarżonej decyzji zarzucono :

1. naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęciu że brak rezygnacji z wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia, stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, mimo złożenia przez stronę oświadczenia z którego wynika, że strona zrezygnuje z pracy z chwilą uzyskania zapewnienia o przyznaniu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego,

2. naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że okoliczność ustalonego prawa do emerytury dla osoby sprawującej opiekę stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, mimo przedłożenia organowi I instancji oświadczenia z którego wynika, że strona złoży wniosek o zawieszenie emerytury po uzyskaniu zapewnienia o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego,

3. naruszenie art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego, tj. poprzez nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego i brak uwzględnienia przy orzekaniu interesu społecznego i słusznego interesu strony, który wyraża się w szczególności pominięciem celu w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...].10.2021 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu swej decyzji organ odwoławczy wskazał, że S. Ś., ur. [...] r., legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. z dnia [...].01.2014 r., z którego wynika, że orzeczono wobec niego znaczny stopień niepełnosprawności na stałe, a niepełnosprawność istnieje od 1997 r. W związku z powyższym, w niniejszej sprawie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika jednoznacznie, że skarżąca wykonuje pracę, na podstawie umowy zlecenie z dnia [...].12.2020 r. Strona oświadczyła, że pracuje 2 godziny dziennie. W myśl art. 3 pkt 22 u.ś.r. "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa", w rozumieniu ustawy, oznacza wykonywanie pracy m.in. na podstawie umowy zlecenia.

Wobec powyższego prawidłowo organ I instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie nie można mówić o rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje bowiem wyłącznie osobom, które nie mogą podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia (nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy) z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Taka sytuacja nie występuje po stronie skarżącej. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego sprawowanie opieki nad synem przez skarżącą nie koliduje z możliwością wykonywania przez nią pracy, choćby przez kilka godzin dziennie.

Zwrócono uwagę, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Kolegium wskazało, że ma wiedzę o pojawieniu się linii orzeczniczej, dotyczącej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zgodnie z którą celowe jest dopuszczenie możliwości przyznania osobom spełniającym warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego a pobierającym emeryturę - świadczenia w pełnej wysokości określonej w art. 17 ust. 3 u.ś.r., a warunkiem niezbędnym do przyznania tego świadczenia jest dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z tych świadczeń (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5.12.2019 r. sygn. akt: II SA/Po 865/19).

Kolegium zwróciło jednak uwagę, że w w/w wyroku WSA wskazał, że kluczowe są okoliczności, w których opiekun osoby niepełnosprawnej nabył prawo do emerytury np. czy nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia, by sprawować opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, co umożliwiały przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki. Emerytura ta była przyznawana ze względu na szczególne okoliczności, a stany zdrowia uzasadniające przejście na wcześniejszą emeryturę określone w w/w Rozporządzeniu odpowiadały stanom zdrowia wskazanym w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Zdaniem Kolegium taka szczególna sytuacja nie występuje w przedmiotowej sprawie, bowiem skarżąca uzyskała prawo do emerytury ze względu na osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego, a wcześniej pobierała rentę z tytułu niezdolności do pracy. Nie ma też wątpliwości, że pobiera ona rodzicielskie świadczenie uzupełniające. W ocenie Kolegium w tym przypadku nawet wstrzymanie w/w świadczeń nie doprowadziłoby do wyeliminowana przesłanki negatywnej określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Skarżąca nie tylko nie zrezygnowała z pracy, ale też nabyła prawo do w/w świadczeń na zasadach ogólnych, a nie w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem.

Kolegium zaaprobowało pogląd wyrażony w m.in. w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 23.03.2021 r. sygn. akt: II SA/Po 422/20 zgodnie z którym nie sposób uznać, że osoba będąca na emeryturze, nie podejmuje (dodatkowego) zatrudnienia w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, zarazem rezygnuje z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad tą osobą. WSA zwrócił uwagę, że nie można równocześnie pobierać wynagrodzenia za pracę i świadczenia pielęgnacyjnego, ani emerytury oraz świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie emerytalne jest bowiem świadczeniem zastępującym dochód z pracy po osiągnięciu wieku emerytalnego, przez osobę, która podjęła decyzję o zakończeniu aktywności zawodowej. Emeryt może podjąć pracę, ale nie ma takiego obowiązku. Sąd stwierdził zatem, że art. 17 ust. u.ś.r. dotyczy osób aktywnych zawodowo, niemających ustalonego prawa do emerytury.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30.11.2020 r. sygn. I OSK 1334/20 wskazał, że z zatrudnienia zrezygnować mogą tylko osoby aktywne zawodowo (w wieku przedemerytalnym), dla których praca, a nie emerytura jest głównym źródłem utrzymania. Osoby mające ustalone prawo do emerytury "zrezygnowały" z zatrudnienia lub odpowiednio nie podejmują go nie ze względu na opiekę nad inną osobą, lecz z uwagi na nabycie prawa do emerytury. Zdaniem NSA okoliczność, że świadczenie emerytalne pewnej grupy osób, mającej ustalone prawo do emerytury jest kwotowo niższe od świadczenia pielęgnacyjnego, nie uprawnia do stosowania takich zabiegów interpretacyjnych w odniesieniu do przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., które przeczą jego treści wywiedzionej wg dyrektyw językowych, systemowych i funkcjonalnych.

Wobec powyższego w przypadku skarżącej, nie można mówić o rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad synem, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jak również wystąpiła przesłanka negatywna uniemożliwiająca przyznanie wnioskowanego świadczenia, określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Końcowo zauważono, że w dniu [...].08.2021 r. skarżąca oświadczyła, iż jeśli decyzja będzie dla niej pozytywna, zawiesi emeryturę i zrezygnuje z pracy. Podkreślono jednak, że zdarzenia te (rezygnacja z pracy i zawieszenie emerytury) muszą nastąpić przed wydaniem decyzji w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Na marginesie wskazano, że okoliczności, w których skarżąca nabyła prawo do emerytury, w ocenie Kolegium, nie pozwalałyby na przyznanie jej wnioskowanego świadczenia nawet w przypadku wstrzymania wypłaty emerytury i rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Uzyskała ona bowiem prawo do tych świadczeń na zasadach ogólnych, a nie ze względu na szczególne okoliczności związane z opieką nad niepełnosprawnym synem.

Skargę na powyższą decyzję w ustawowym terminie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu E. Ś. wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ja decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucono :

1. naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęciu że brak rezygnacji z wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia, stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy skarżąca dwa miesiące temu faktycznie rezygnowała z zatrudnienia,

2. naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u. ś. r. polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że okoliczność ustalonego prawa do emerytury dla osoby sprawującej opiekę stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, mimo przedłożenia organowi I instancji oświadczenia z którego wynika, że skarżąca złoży wniosek o zawieszenie emerytury po uzyskaniu zapewnienia o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego,

3. naruszenie art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego, tj. niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy i brak uwzględnienia przy orzekaniu interesu społecznego i słusznego interesu skarżącej, który wyraża się w szczególności pominięciem celu w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasowa argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

W niniejszej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2019 r., poz. 2137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm, zwanej dalej "p.p.s.a.") wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sad dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.

Sprawę rozpoznano na podstawie art.119 pkt 2 p.p.s.a. w trybie uproszczonym.

Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej u.ś.r.).

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...].10.2021 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy C. W. z dnia [...].07.2021 r. nr [...] odmawiającą E. Ś. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 uś.r., wnioskowanego na syna S. Ś..

Ustalenia faktyczne dokonane przez organy obu instancji były niesporne.

S. Ś., ur. [...] r., legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. z dnia [...].01.2014 r., z którego wynika, że orzeczono wobec niego znaczny stopień niepełnosprawności na stałe, a niepełnosprawność istnieje od 1997 r.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że skarżąca jest uprawniona do emerytury i do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Decyzją ZUS z dnia [...].03.2016 r. nr [...] skarżącej została przyzna z urzędu emerytura od dnia [...].02.2016 r., tj. po ukończeniu wieku [...], w której zaznaczono, że w związku z przyznaniem emerytury, prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy ustaje z dniem 28.02.2016 r. Decyzją ZUS z dnia 27.03.2019 r. skarżącej przyznano z kolei rodzicielskie świadczenie uzupełniające od dnia [...].03.2019 r. Nie ma wątpliwości, że uzyskała ona prawo do emerytury po ukończeniu powszechnego wieku emerytalnego, a z uwagi na spełnienie dodatkowych przesłanek przyznano jej rodzicielskie świadczenie uzupełniające.

Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że skarżąca wykonywała pracę, na podstawie umowy zlecenie z dnia [...].12.2020 r. Strona oświadczyła, że pracuje 2 godziny dziennie. W skardze skarżąca wskazała, że aktualnie nie pracuje.

W rozpoznawanej sprawie istota sporu sprowadza się do zasadności przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem.

Sąd zgadza się przy tym ze skarżącą, co do tego, że dokonując wykładni przepisów stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji kierować się należało nie tylko literalnym brzmieniem przepisów, ale również należało uwzględnić dyrektywy celowościowe i systemowe wykładni. Dla zrozumienia intencji prawodawcy uzasadnione jest bowiem kierowanie się zasadą, omnia sunt interpretanda. Oznacza to, że dla ustalenia znaczenia tekstu prawnego konieczne jest przejście przez wszystkie fazy wykładni, w tym wykorzystanie wszystkich - wyróżnionych w nauce - reguł interpretacyjnych, tj. językowych, systemowych oraz funkcjonalnych. W przypadku tekstów prawnych nie chodzi bowiem o to, aby po prostu rozumieć tekst czy jakiś jego przepis (bez wysiłku czy z jakimś szczególnym wysiłkiem), ale o to by zrozumieć ten tekst (przepis) zgodnie z treścią nadaną mu przez prawodawcę (por. wyrok NSA z 12.10.2017 r. sygn. I OSK 829/17, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. literalnie stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. W okolicznościach badanej sprawy bezsporne pozostaje, że skarżąca z racji wieku ma ustalone prawo do emerytury.

Cel ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak i istota samego świadczenia pielęgnacyjnego zostały natomiast jasno zdefiniowane przez samego ustawodawcę, na etapie procesu legislacyjnego. W uzasadnieniu projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazano, że celem projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych była budowa nowego, wyraźnie odrębnego od systemu pomocy społecznej, systemu pozaubezpieczeniowych świadczeń rodzinnych, służących wspieraniu rodziny w realizacji jej funkcji, głównie opiekuńczej, wychowawczej i edukacyjnej. Wolą ustawodawcy było przeznaczenie świadczenia pielęgnacyjnego dla osób rezygnujących z aktywności zawodowej by opiekować się dzieckiem. W projekcie ustawy wyraźnie wskazano też, że "za osoby korzystające z tej formy świadczenia rodzinnego opłacana będzie składka na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od kwoty tego świadczenia. Składka ta będzie, podobnie jak obecnie, opłacana przez okres niezbędny do uzyskania uprawnień emerytalnych. Nabycie prawa do emerytury wyklucza możliwość dalszego korzystania z tej formy świadczenia". (por. Uzasadnienie do projektu ustawy Sejmu RP IV kadencji o świadczeniach rodzinnych, druk nr 1555). W ocenie Sądu, intencje ustawodawcy co do adresata i istoty świadczenia pielęgnacyjnego nie pozostawiają żadnych wątpliwości. Wolą ustawodawcy było zabezpieczenie rodziców rezygnujących z aktywności zawodowej, w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem – do czasu – nabycia przez nich prawa do emerytury. W tym zakresie zatem wyniki wykładni przeprowadzonej przy użyciu dyrektyw literalnych i celowościowych prowadzą do spójnego wniosku.

Należy zauważyć, że Sądowi oczywiście znany jest spór, który wywiązał się w judykaturze dotyczący wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. co do tego, czy narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Część sądów akcentowała istotną zmianę relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do tego świadczenia i dokonując interpretacji art. 17 ust. 5 u.ś.r przy użyciu narzędzi tzw. wykładni dynamicznej, która zakłada zmienność znaczenia przepisów wysławiających normy, uwzględniającej aktualne potrzeby systemu prawnego (por. wyrok NSA z dnia 24 lutego 2020 r. sygn. I GSK 597/17) akcentowała, że w dacie wprowadzenia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia w cytowanym przepisie wynosiło ono [...] zł. Ustalenie to prowadziło do wniosków - których Sąd w składzie sprawę niniejszą rozpoznającym nie podziela - a mianowicie, że w obecnych realiach pozbawienie w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi otrzymującemu świadczenie niższe nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej i narusza konstytucyjną zasadę równości. W ocenie Sądu, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, prawidłowość zacytowanego stanowiska podważa sam ustawodawca, który w toku procesu legislacyjnego literalnie wskazał, że celem projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych była budowa nowego - wyraźnie odrębnego – "od systemu pomocy społecznej, systemu pozaubezpieczeniowych świadczeń rodzinnych" (por. Uzasadnienie do projektu ustawy Sejmu RP IV kadencji o świadczeniach rodzinnych, druk nr 1555). Z tej też przyczyny nie ma jednego przepisu regulującego zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy. W przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w której wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( t.j. Dz.U. 2018.1270 – dalej jako: "ustawa o emeryturach i rentach z FUS"), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów ( por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., czy art. 96 ustawy o emeryturach i rentach z FUS) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Dlatego też Sąd podziela stanowisko doktryny, co do tego, że odstąpienie od literalnego brzmienia art. 17 u.ś.r., czego wprost domaga się skarżąca, skutkowałoby wprowadzeniem do porządku prawnego nowego świadczenia, a mianowicie "wyrównawczego świadczenia pielęgnacyjnego", które jest nieznane u.ś.r. (por. S. Nitecki, Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w części stanowiącej różnicę pomiędzy uzyskiwaną emeryturą a kwotą tego świadczenia, Glosa krytyczna do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 stycznia 2020 r. (I OSK 2392/19), Samorząd Terytorialny 2020, 7-8, s.182). To natomiast oznacza, że wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przeprowadzona przy użyciu dyrektyw językowych, celowościowych i systemowych, prowadzi do tego samego wniosku, tj. że intencją ustawodawcy było pozbawienie osób mających ustalone prawo do emerytury prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w całości. Z tej też przyczyny Sąd nie podziela stanowiska skarżącej, prezentowanego w niniejszej sprawie, co do naruszenia zasad konstytucyjnych, w tym zasady równości. Należy bowiem zwrócić uwagę, że intencją ustawodawcy jest zabezpieczenie rodziców rezygnujących z aktywności zawodowej, w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem – do czasu – nabycia przez nich prawa do emerytury.

Należy zaakcentować w tym miejscu, że Sąd nie kwestionuje szczególnej sytuacji rodziców, którzy uzyskali prawo do świadczenia emerytalnego będąc wieku produkcyjnym, zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz.U.1989.28.149). Przyznanie prawa do wcześniejszej emerytury na podstawie tego rozporządzenia wskazuje, bowiem na istnienie związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym. Jest to jednak wyjątek, który zgodnie z zasadami wykładni nie może on być interpretowany rozszerzająco.

Niezależnie jednak od wystąpienia w badanej sprawie przesłanki negatywnej przyznania wnioskowanego świadczenia, w okolicznościach badanej sprawy nie ziściła się również przesłanka pozytywna przyznania wnioskowanego świadczenia. Należy, bowiem zauważyć, że na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce jeżeli nie podejmuje lub "rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności. Należy zauważyć, że tak jak nie można równocześnie pobierać wynagrodzenia za pracę i świadczenia pielęgnacyjnego, tak również nie można pobierać jednocześnie emerytury oraz świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem świadczenie emerytalne jest świadczeniem zastępującym dochód z pracy po osiągnięciu wieku emerytalnego.

Należy zauważyć, że ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następują na wniosek (art. 23 u.ś.r.). Co do zasady postępowanie o świadczenia emerytalno-rentowe również wszczyna się na wniosek (art. 116 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Z chwilą ustalenia prawa do emerytury matka sprawująca opiekę nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie czyni tego jednak, jak tego wymaga art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. "w celu sprawowania opieki" nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności.

Okoliczności zatem dla których osoba będąca już na emeryturze nie podejmuje dodatkowego zatrudnienia (czy ze względów zdrowotnych, czy z racji wieku lub ze względu na konieczność opieki nad innym członkiem rodziny) są z punktu widzenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. obojętne. Takie stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 listopada 2020 r. sygn. I OSK 1334/20, wskazując, że z zatrudnienia zrezygnować mogą (odpowiednio go nie podejmować) tylko osoby aktywne zawodowo (w wieku przedemerytalnym) dla których praca, a nie emerytura jest głównym źródłem utrzymania. Osoby mające ustalone prawo do emerytury "zrezygnowały" z zatrudnienia lub odpowiednio go nie podejmują nie ze względu na opiekę nad inną osobą, lecz z uwagi na nabycie prawa do emerytury. Fakt wykonywania pracy przez skarżącą w wymiarze 2 godzin dziennie, a następnie rezygnacja z wykonywania tej pracy jest również w świetle okoliczności sprawy bez znaczenia.

Okoliczność, że świadczenie emerytalne pewnej grupy osób mającej ustalone prawo do emerytury jest kwotowo niższe od świadczenia pielęgnacyjnego nie uprawnia do stosowania takich zabiegów interpretacyjnych w odniesieniu do przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., które przeczą jego treści wywiedzionej wedle dyrektyw językowych, systemowych i funkcjonalnych. Stanowisko to w całości podziela Sąd, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę. Nie sposób zaprzeczyć, że ani z przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., ani z innych regulacji zawartych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, czy w ustawie z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jak również w Konstytucji, nie da się wyprowadzić normy uprawniającej osobę mającą ustalone prawo do emerytury do żądania od organu administracji przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce otrzymywanego świadczenia emerytalnego lub obok tego świadczenia do wysokości wyższego z nich. To, że sprawiedliwość społeczna łączy się z konstytucyjną zasadą równości, nie oznacza konieczności przyznania wszystkim kategoriom obywateli (grup podmiotów) jednakowych praw i obowiązków. Natomiast osoby mające ustalone prawo do emerytury choćby niższe kwotowo od świadczenia pielęgnacyjnego, a opiekujące się niepełnosprawnymi członkami swoich rodzin nie pozostają w takiej samej sytuacji jak osoby, które tego prawa jeszcze nie nabyły (por. wyrok NSA z dnia 30 listopada 2020 r. sygn. I OSK 1334/20).

Mając zatem na uwadze, że zarzuty skargi nie mają uzasadnionych podstaw oraz, że Sąd nie dostrzegł z urzędu takich naruszeń przepisów prawa procesowego lub materialnego - które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy - skargę należało oddalić.

Wobec powyższego na podstawie art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, orzekł jak w sentencji.