POSTANOWIENIE

Dnia 28 marca 2024 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Paweł Kołodziejski

w sprawie K. N.

oskarżonego o przestępstwo z art. 192 § 1 k.k. w zb. z art. 156 § 2 k.k. w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.,

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu

w dniu 28 marca 2024 r.,

skargi obrońcy oskarżonego

na wyrok sądu odwoławczego – Sądu Apelacyjnego w Katowicach

z dnia 21 września 2023 r., sygn. akt II AKa 270/23

uchylający wyrok Sądu Okręgowego w Katowicach

z dnia 28 marca 2023 r., sygn. akt XVI K 301/22

i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania,

na podstawie art. 539e § 2 k.p.k.

p o s t a n o w i ł:

1. oddalić skargę;

2. kosztami postępowania skargowego obciążyć oskarżonego K.N.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w Katowicach wyrokiem z dnia 28 marca 2023 r., sygn. akt XVI K 301/22 uniewinnił K. N. od popełnienia zarzucanego mu czynu z art. 192 § 1 k.k. w zb. z art. 156 § 2 k.k. w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.

Powyższe orzeczenie zostało zaskarżone apelacją wywiedzioną przez oskarżyciela publicznego, który podniósł zarzuty błędów w ustaleniach faktycznych. Po rozpoznaniu tego środka odwoławczego, Sąd Apelacyjny w Katowicach, wyrokiem z dnia 21 września 2023 r., sygn. akt II AKa 270/23, uchylił zaskarżone orzeczenie i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w Chorzowie do ponownego rozpoznania.

Skargę na wyrok sądu odwoławczego wniósł obrońca oskarżonego, zaskarżając go w całości i podnosząc następujące zarzuty:

1.„[n]a wyraźne życzenie oskarżonego (i w związku z przymusem adwokacko-radcowskim co do sporządzenia niniejszego środka zaskarżenia) oraz wobec istotnych wątpliwości co do ważności orzeczeń wydanych w składach, w których zasiadali sędziowie, powołani w drodze co najmniej wątpliwej procedury związanej udziałem tzw. neo-KRS: Wydanie orzeczenia przez Sąd II instancji, pomimo iż skład tego Sądu był nienależycie obsadzony albowiem dwóch członków jego składu tj. SSA X.Y. oraz SSO (del.) X.Y.1 (spr.) nie przeszli w pełni prawidłowej procedury nominacyjnej, a co za tym idzie Sąd orzekający z ich udziałem nie był sądem należycie obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k, gdyż nie spełniał standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, co stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą, o której mowa w przepisie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.;

2.[a] niezależnie od powyższego zarzutu, zarzucam także naruszenie przepisu art. 437 § 2 k.p.k. polegające na uchyleniu zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania, mimo iż prawidłowo dokonana ocena zgromadzonego materiału dowodowego nie dawała podstaw do wydania takiego rozstrzygnięcia”.

W konsekwencji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz oskarżonego wydatków związanych z wniesieniem skargi, w tym wydatków poniesionych w związku z koniecznością ustanowienia obrońcy na etapie postępowania przed Sądem Najwyższym – według norm przepisanych.

Pisemną odpowiedź na skargę złożył zarówno prokurator, jak i pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej, którzy wnieśli o jej oddalenie. Dodatkowo ten ostatni wniósł o zasądzenie od oskarżonego na rzecz oskarżycielki posiłkowej kosztów postępowania skargowego według norm przepisanych wraz z kosztami zastępstwa adwokackiego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniesiona w niniejszej sprawie skarga na wyrok sądu odwoławczego nie jest zasadna, co implikowało jej oddalenie na podstawie art. 539e § 2 k.p.k.

Odnosząc się do pierwszego z podniesionych zarzutów zauważyć należy, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego sporny pozostaje charakter wskazywanego uchybienia. W tym zakresie ukształtowały się odmienne linie orzecznicze. Według pierwszej z nich, zasiadanie w składzie orzekającym osoby powołanej na urząd sędziego sądu powszechnego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r. poz. 3), winno być rozpatrywane jako nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Takie rozumienie wskazanej bezwzględnej przyczyny odwoławczej zostało zapoczątkowane uchwałą składu połączonych Izb Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (sygn. akt BSA I 4110 1/20), a następnie po utracie waloru normatywnego wskutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., sygn. akt U 2/20 (OTK-A 2020, nr 61), kontynuowane w kolejnych judykatach (zob. m.in. postanowienie SN z dnia 18 listopada 2020 r., IV KK 290/20; postanowienie z dnia 17 marca 2021 r., I KK 28/21; postanowienie z dnia 18 listopada 2021 r., V KK 475/21; postanowienie z dnia 6 kwietnia 2022 r., V KK 491/21; uchwała SN z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22; postanowienie SN z dnia 14 lipca 2022 r., V KK 54/22; postanowienie SN z dnia 14 lipca 2022 r., III KK 115/22; wyrok SN z dnia 26 lipca 2022 r., III KK 404/21; postanowienie SN z dnia 31 sierpnia 2022 r., II KK 85/22). Z kolei według drugiej linii orzeczniczej, tego rodzaju uchybienie może być rozważane jedynie w kategoriach innego rażącego naruszenia prawa (vide m.in. postanowienie SN z dnia 13 grudnia 2021 r., II KZ 46/21; postanowienie SN z dnia 12 lipca 2022 r., III KK 222/22; postanowienie SN z dnia 3 listopada 2022 r., V KK 660/21; postanowienie SN z dnia 30 listopada 2022 r., II KK 468/21; postanowienie SN z dnia 28 grudnia 2022 r., IV KK 477/22; postanowienie SN z dnia 28 grudnia 2022 r., III KS 73/22). Niezależnie jednak od przyjętej optyki nie budzi wątpliwości, że sam fakt zasiadania w sądzie powszechnym sędziego powołanego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa po zmianach z 2017 r. nie skutkuje automatycznie koniecznością uchylenia takiego wyroku. Nawet bowiem zwolennicy wiązania tego rodzaju uchybienia z nienależytą obsadą sądu przyznają, że przesłanka ta nie ma charakteru stricte bezwzględnego (vide uchwała SN z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22). Konieczne jest bowiem wykazanie in concreto, że sędzia nie gwarantuje chociażby minimalnego standardu bezstronności i niezawisłości, na co wskazują wszystkie wymienione orzeczenia Sądu Najwyższego, w tym przywołana uchwała składu połączonych izb, która została uznana za niezgodną z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej.

Tymczasem skarżący sygnalizując zaistnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. nie wskazał na jakąkolwiek okoliczność chociażby uprawdopodabniającą brak bezstronności sędziów orzekających w sądzie drugiej instancji, którzy mieli zostać powołani na stanowiska sędziowskie na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa po zmianach z 2017 r. Podniósł jedynie, że „władza, za której kadencji dokonano tak rażącej, niekonstytucyjnej ingerencji w wymiar sprawiedliwości Rzeczypospolitej Polskiej, prowadziła także politykę jawnej nagonki przeciwko lekarzom, na co w toku procesu wielokrotnie zwracał uwagę swojemu obrońcy oskarżony”. Niemniej jednak w żadnej mierze nie starał się choćby uprawdopodobnić związków sędziów orzekających w sądzie odwoławczym z władzą wykonawczą, nie mówiąc już o wskazaniu ich zachowania, które mogłoby sugerować akceptację suponowanych poglądów tejże władzy. Zresztą nie sposób nie zauważyć, że obrona na wcześniejszym etapie postępowania nie kwestionowała składu sądu ad quem, w szczególności nie składała wniosków o wyłączenie któregokolwiek z sędziów, co nie może pozostać bez wpływu na ocenę zarzutu kasacyjnego. Tym bardziej, że w postępowaniu odwoławczym istniała również możliwość złożenia wniosku w trybie art. 42a ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych o zbadanie niezawisłości i bezstronności sędziów wyznaczonych do rozpoznania sprawy w drugiej instancji. Powyższe okoliczności przekonują, że do czasu zakończenia postępowania odwoławczego obrona akceptowała wyznaczony do rozpoznania sprawy skład sądu ad quem, a obecnie podnoszony w nadzwyczajnym środku zaskarżenia zarzut został skonstruowany wyłącznie na potrzeby postępowania skargowego i jest wynikiem niezadowolenia z rozstrzygnięcia sprawy (zob. postanowienie SN z dnia 5 lipca 2022 r., II KK 72/22).

Przechodząc do omówienia drugiego z podniesionych zarzutów przypomnieć należy, że zakres kontroli dokonywanej przez Sąd Najwyższy po wniesieniu skargi na wyrok sądu odwoławczego, o którym mowa w art. 539a § 1 k.p.k. ogranicza się do zbadania, czy stwierdzone przez sąd odwoławczy uchybienie daje podstawę do wydania orzeczenia kasatoryjnego (zob. uchwała SN (7) z dnia 25 stycznia 2018 r., I KZP 13/17). Badaniu nie podlega natomiast merytoryczna prawidłowość przeprowadzonej kontroli odwoławczej w aspekcie uchybień podniesionych w apelacji, jak również zasadność uchybień stwierdzonych przez sąd odwoławczy, na co jednoznacznie wskazuje treść art. 539a § 3 k.p.k., który stanowi, że skarga może być wniesiona wyłącznie z powodu naruszenia art. 437 k.p.k. lub z powodu uchybień określonych w art. 439 § 1 k.p.k. Powyższe stanowisko znajduje powszechną akceptację w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. m.in. uchwała SN z dnia 25 stycznia 2018 r., I KZP 13/17; postanowienie SN z dnia 13 grudnia 2018 r., IV KS 20/18; postanowienie SN z dnia 29 stycznia 2021 r., V KS 33/20; postanowienie SN z dnia 22 czerwca 2021 r., IV KS 27/21; postanowienie SN z dnia 26 sierpnia 2021 r., III KS 16/21; postanowienie SN z dnia 12 stycznia 2022 r., IV KS 64/21; postanowienie SN z dnia 26 stycznia 2022 r., V KS 36/21, LEX nr 3324938; postanowienie SN z dnia 28 stycznia 2022 r., II KS 29/21; postanowienie SN z dnia 2 lutego 2022 r., III KS 1/22; postanowienie SN z dnia 29 czerwca 2022 r., II KS 9/22). Skarżący naruszenia art. 437 § 2 k.p.k. upatruje w „uchyleniu zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania, mimo iż prawidłowo dokonana ocena zgromadzonego materiału dowodowego nie dawała podstaw do wydania takiego rozstrzygnięcia”. Podważa tym samym merytoryczną ocenę orzeczenia sądu ad quem, co samo przesądza już o niezasadności skargi. Celem tej instytucji nie jest bowiem „dublowanie” przeprowadzonej już kontroli instancyjnej, a wyeliminowanie bezpodstawnego wydawania przez sądy odwoławcze wyroków kasatoryjnych w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie in meriti mogło zapaść w drugiej instancji.

Zauważyć należy, że sąd ad quem jako powód wydania wyroku kasatoryjnego wskazał zakaz ne peius określony w art. 454 § 1 k.p.k., który stanowi, że sąd odwoławczy nie może skazać oskarżonego, który został uniewinniony w pierwszej instancji lub co do którego w pierwszej instancji umorzono postępowanie (punkt 5.3.1.4.1. uzasadnienia). W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że wskazany zakaz, m.in. do którego odwołuje art. 437 § 2 k.p.k., aktualizuje się dopiero wtedy, gdy sąd odwoławczy – w wyniku usunięcia stwierdzonych uchybień stanowiących jedną z podstaw odwoławczych określonych w art. 438 pkt 1-3 k.p.k. (czyli np. po uzupełnieniu postępowania dowodowego, dokonaniu prawidłowej oceny dowodów, poczynieniu prawidłowych ustaleń faktycznych) – stwierdza, że zachodzą podstawy do wydania wyroku skazującego czemu stoi na przeszkodzie zakaz określony w art. 454 § 1 k.p.k. Sama tylko możliwość wydania takiego wyroku w ponownym postępowaniu przed sądem pierwszej instancji jest niewystarczająca dla przyjęcia wystąpienia reguły ne peius określonej w powyższym przepisie (zob. uchwała SN z dnia 20 września 2018 r., I KZP 10/18). Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie pozostawia wątpliwości, że sąd ad quem nie uznał możliwości skazania przy ponownym rozpoznaniu sprawy wyłącznie za hipotetyczną. Doszedł bowiem do przekonania, że „Sąd I instancji dokonał błędnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i wyciągnął z niego błędne wnioski, co doprowadziło do oparcia wyroku na nieprawidłowych ustaleniach faktycznych. Racje ma skarżący, że gdyby sąd ocenił w prawidłowy sposób, czyli w ramach granic swobodnej oceny dowodów, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, to nie popełniłby błędu dowolności, który doprowadził do wydania wyroku uniewinniającego”. Co więcej, kategorycznie stwierdził, że „zachodzą podstawy do wydania wyroku skazującgo w odniesieniu do czynu, od którego popełnienia Sąd I instancji oskarżonego uniewinnił”. Tak więc trafnym jest wniosek, iż w układzie procesowym jaki wystąpił w przedmiotowej sprawie, Sąd Apelacyjny w Katowicach nie miał możliwości wydania innego orzeczenia niż kasatoryjne, bowiem na przeszkodzie temu stał zakaz wynikający z art. 454 § 1 k.p.k.

Jednocześnie podkreślić należy, że sytuacja procesowa oskarżonego w dalszym ciągu nie jest przesądzona, albowiem sąd ad quem nie ma prawa ograniczać zasady swobodnej oceny dowodów przez sąd meriti, w szczególności poprzez narzucenie mu ostatecznych wniosków płynących z oceny poszczególnych środków dowodowych, jak i całokształtu materiału dowodowego, co wynika expressis verbis z art. 442 § 3 zd. trzecie k.p.k. Zatem przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd a quo procedował będzie w granicach wyznaczonych przez art. 7 k.p.k., tj. według zasady swobodnego uznania sędziowskiego. W tym kontekście będzie również zobowiązany do uwzględnienia sformułowanych w skardze krytycznych uwag pod adresem orzeczenia sądu ad quem. Co się zaś tyczy przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Chorzowie, a nie Sądowi Okręgowemu w Katowicach to kwestia ta pozostaje poza kognicją Sądu Najwyższego rozpoznającego skargę w trybie art. 539a § 1 k.p.k. Niemniej jednak decyzja taka zdaje się korzystna dla oskarżonego, skoro w sądzie rejonowym nie może on zostać skazany za zbrodnię.

Odnosząc się natomiast do wniosków obrońcy i pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym stwierdzić należy, że nie zasługiwały one na uwzględnienie, z uwagi na swoją przedwczesność. Niniejsze postępowanie nie kończy bowiem postępowania karnego, a przesądza jedynie, na jakim etapie będzie się ono dalej toczyło (przed sądem pierwszej instancji, gdy skarga zostanie oddalona, czy sądem odwoławczym w razie jej uwzględnienia). Zatem w orzeczeniu wydanym w następstwie rozpoznania skargi Sąd Najwyższy nie może orzekać co do kosztów zastępstwa procesowego, albowiem zgodnie z brzmieniem art. 626 § 1 k.p.k. koszty te powinny zostać rozliczone w orzeczeniu kończącym postępowanie karne (zob. m.in. postanowienie SN z dnia 23 września 2021 r., II KS 18/21; postanowienie SN z dnia 13 lipca 2022 r., III KS 37/22; wyrok SN z dnia 8 lutego 2023 r., III KS 2/23).

Z tych względów, wobec niestwierdzenia okoliczności, o których mowa w art. 439 § 1 k.p.k., Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia. O kosztach sądowych postępowania skargowego rozstrzygnięto na podstawie art. 636 § 1 k.p.k. oraz art. 539f k.p.k. w zw. z art. 527 § 4 a contrario k.p.k.

[J.J.]

[ał]

‎