IV KO 58/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 12 czerwca 2025 r.
SSN Antoni Bojańczyk
Protokolant Kinga Sternik
w sprawie zażaleń: M. M. – osoby wykonującej prawa zmarłego
pokrzywdzonego X. X. i in.
na postanowienie prokuratora Prokuratury Regionalnej w […]
z dnia 8 stycznia 2025 r., sygn. […], o umorzeniu śledztwa,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 12 czerwca 2025 r.,
wniosku Sądu Rejonowego w X.
o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu
zawartego w postanowieniu z dnia 11 kwietnia 2025 r., […],
na podstawie art. 37 k.p.k.
p o s t a n o w i ł
przekazać sprawę Sądu Rejonowego w X. o sygn. akt […] do
rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Y.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2025 r. Sąd Rejonowy w X. wystąpił w
trybie art. 37 k.p.k. do Sądu Najwyższego z wnioskiem o rozważenie możliwości
przekazania zażaleń: adw. M. Z. - kuratora ustanowionego dla małoletniego
pokrzywdzonego X.X.1. (k. 4512-4514 akt sprawy o sygn. […]), adw. M. K. i adw.
M.K.1. – pełnomocników osoby wykonującej prawa zmarłego pokrzywdzonego X. X.
- M. M. (k. 4517-4528 akt sprawy o sygn. […]) i adw. M. T. - pełnomocnika opiekuna
prawnego małoletniego X.X.1. - A. S. (k. 4546-4586 akt sprawy o sygn. […]) na
IV KO 58/25
2
postanowienie prokuratora Prokuratury Regionalnej w […] z dnia 8 stycznia 2025 r.,
sygn. […], o umorzeniu śledztwa oraz zażalenia z dnia 26 lutego 2025 r. R. P. – […]
(k. 4506 akt sprawy o sygn. […]) na zarządzenie z dnia 17 lutego 2025 r. o
odmowie przyjęcia zażalenia na postanowienie z dnia 8 stycznia 2025 r. o
umorzeniu śledztwa (k. 4511 akt sprawy o sygn. […]), do rozpoznania innemu
sądowi równorzędnemu spoza obszaru właściwości Sądu Okręgowego w X. i Sądu
Okręgowego w X.1. z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości. Przedmiotowa
sprawa (o sygn. […]) dotyczy wskazanych wyżej zażaleń na postanowienie
prokuratora Prokuratury Regionalnej w […] z dnia 8 stycznia 2025 r., sygn. […], o
umorzeniu śledztwa w sprawie o czyn zabroniony z art. 231 § 1 k.k. (art. 17 § 1 pkt
2 k.p.k.), rzekomo popełniony m. in. przez sędziów Sądu Rejonowego w X. w
sprawach o sygn. […], […], […] ([…], […], […]) poprzez nieprawidłową realizację
czynności zabezpieczających wynikających z art. 109 k.r. i o., w sytuacji zagrożenia
dobra małoletnich X. X. i X.X.1. i działania tym samym na szkodę interesu
publicznego oraz prywatnego ww. pokrzywdzonych (czyn z pkt. 1 zaskarżonego
postanowienia).
Uzasadniając potrzebę przekazania sprawy innemu sądowi równorzędnemu
Sąd Rejonowy w X. stwierdził m. in., że cyt.: „[s]prawy o sygn. […] i […] były
prowadzane przez SSR X. Y., która nadal pracuje w […] Wydziale Rodzinnym, a
uprzednio pracowała w […] Wydziale Karnym Sądu Rejonowego. Z kolei sprawa o
sygn. […] była w referacie obecnej Prezes Sądu Rejonowego w X. SSR X.Y.1.
Oczywistym jest, że jako Prezes Sądu Rejonowego w X. SSR X.Y.1. pozostaje
zwierzchnikiem służbowym wszystkich sędziów Sądu Rejonowego w X. Pozostali
w/w sędziowie pozostają w relacjach zawodowych i koleżeńskich z resztą grona
sędziowskiego, głównie w pionie karnym, gdyż często razem orzekali w jednych
wydziałach w przeszłości. W związku z tym ewentualnie podjęta procedura
odebrania oświadczeń od poszczególnych sędziów i rozpoznania indywidualnych
wniosków o wyłączenie, jak pokazuje praktyka, będzie procesem
wielomiesięcznym”. Ponadto, z załączonej do sprawy dokumentacji wynika, że
liczne grono sędziów sądu właściwego orzekało w sprawach dotyczących rodziny
pokrzywdzonych, byli to: SSR X.Y.1., SSR X.Y.2., SSR X.Y.3., SSR X.Y., SSR
X.Y.4., SSR X.Y.5., SSR X.Y.6., SSR X.Y.7. Osoby te, jak wskazał sąd wnioskujący,
IV KO 58/25
3
są w dalszym ciągu czynnymi sędziami orzekającymi w ramach […] Wydziału
Rodzinnego i Nieletnich Sądu Rejonowego w X. Co więcej, część z nich przez długi
okres była związana z pionem karnym właściwym do rozpoznania zażaleń w tej
sprawie, tj. SSR X.Y.2., SSR X.Y.3., SSR X.Y.7., SSR X.Y i SSR X.Y.5.
Rozpoznanie zażaleń, w których sformułowano zarzuty dopuszczenia się
nieprawidłowości m. in. przez ustalonych sędziów Sądu Rejonowego w X., w tym
osobę aktualnie kierującą tym Sądem, może wywołać u uczestników tego
postępowania (w szczególności u samych skarżących) lub u postronnych
obserwatorów przeświadczenie - choćby mylne - o niemożności bezstronnego
rozpoznania tej sprawy (k. 3-6 akt SN).
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV Izby Karnej Sądu
Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2025 r. wniosek Sądu Rejonowego w X. o
przekazanie sprawy o sygn. akt […] do rozpoznania innemu sądowi
równorzędnemu zarejestrowano w repertorium KO pod numerem IV KO 58/25 zaś
co do sprawy o sygn. akt […] wniosek zarejestrowano odrębnie w repertorium KO
pod numerem IV KO 60/25 (k. 7 akt SN).
Postanowieniem z dnia 4 czerwca 2025 r., sygn. IV KO 60/25, Sąd
Najwyższy przekazał sprawę zażalenia R. P. – […] na zarządzenie prokuratora
Prokuratury Regionalnej w […] z dnia 17 lutego 2025 r. o odmowie przyjęcia
zażalenia na postanowienie z dnia 8 stycznia 2025 r. o umorzeniu śledztwa, sygn.
[…], do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Y.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Inicjatywa Sądu Rejonowego w X. zasługiwała na uwzględnienie i sprawę
należało przekazać do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z uwagi na
dobro wymiaru sprawiedliwości.
Orzecznictwo Sądu Najwyższego stoi na stanowisku, że zastosowanie art.
37 k.p.k. uzasadniają takie konkretne sytuacje, które mogą wywierać wpływ na
swobodę orzekania lub stwarzać przekonanie - chociażby mylne - o braku
warunków do rozpoznania w danym sądzie sprawy w sposób obiektywny (por.
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 2007 r., II KO 36/07, SIP
«Lex» nr 282245). W podobnym duchu wypowiedziała się najwyższa instancja
IV KO 58/25
4
sądowa choćby w postanowieniach z dnia 13 lipca 1995 r., III KO 34/95, OSNKW
1995 nr 9-10, poz. 68, str. 83 czy z dnia 17 maja 2006 r., II KO 27/06, SIP «Lex» nr
186944.
Każdorazowo wniosek o przekazanie danej sprawy do rozpoznania innemu
sądowi równorzędnemu z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości, o którym mowa
w art. 37 k.p.k. należy potraktować indywidualnie. Decyzja o przekazaniu sprawy,
wynikająca z potrzeby uniknięcia uszczerbku dla dobra wymiaru sprawiedliwości,
musi uwzględniać niepowtarzalny układ faktyczny i procesowy danej sprawy. To
konkretne okoliczności sprawy determinują potrzebę ewentualnego odstąpienia do
zasady rozpoznania sprawy przez sąd miejscowo właściwy.
Konieczność rozpoznania przez sąd właściwy miejscowo środków
zaskarżenia na postanowienie w przedmiocie umorzenia śledztwa co do czynu
zabronionego, którego mieli się rzekomo dopuścić m. in. sędziowie Sądu
Rejonowego w X., tj. SSR X. Y. oraz SSR X.Y.1., która pozostaje przełożonym - w
sensie podległości administracyjnej - wszystkich sędziów orzekających w ww.
Sądzie, w tym sędziego referenta sprawy, stanowi sama w sobie okoliczność, która
w zewnętrznym odbiorze osłabiać może zaufanie do bezstronności sądu
właściwego do rozpoznania sprawy przez powstanie wątpliwości co do istnienia
warunków do obiektywnego i bezstronnego rozpoznania sprawy nie tylko w oczach
samych zainteresowanych, tj. autorów zażaleń, ale również w odbiorze społecznym,
co uzasadnia przekazanie jej innemu sądowi równorzędnemu do rozpoznania. Nie
bez znaczenia pozostaje też okoliczność, iż sprawa tragicznie zmarłego X. X. ma
duży wydźwięk społeczny. Jak trafnie wskazał sąd wnioskujący cyt.: „[s]ama
tragiczna śmierć, jak i towarzyszące temu okoliczności związane z działaniem
organów państwa w okresie poprzedzającym, wywołały silne poruszenie wśród
opinii publicznej i nadal pozostaje w zainteresowaniu nie tylko mediów,
relacjonujących na bieżąco przebieg postępowania, ale różnych organizacji
społecznych”. Dla dobra wymiaru sprawiedliwości w zaistniałej sytuacji z uwagi
również na przedmiot postępowania uznano za konieczne, aby wszelkie decyzje
procesowe i orzeczenie sądowe były wydawane poza okręgiem […] i […], gdyż
sprawa niniejsza obejmuje też postępowania prowadzone przez ustalonych
sędziów Sądu Rejonowego w X.2.
IV KO 58/25
5
Tym samym jako właściwy do rozpoznania przedmiotowej sprawy należało
wskazać na Sąd Rejonowy w Y., znajdujący się w obszarze właściwości Sądu
Okręgowego w Y., bacząc na to, by odległość dzieląca sąd właściwy z delegacji od
siedziby Sądu Rejonowego w X. była możliwie niewielka i tym samym dojazd do
wskazanego sądu dla uczestników postępowania ⎯ najmniej uciążliwy.
Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w części dyspozytywnej
postanowienia.
[PŁ]
[a.ł]
