IV KK 99/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 15 kwietnia 2026 r.
SSN Marek Pietruszyński
w sprawie S. P.
w przedmiocie wyłączenia sędziego
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 15 kwietnia 2026 r.
wniosku obrońcy S. P. o wyłączenie SSN Ryszarda Witkowskiego od orzekania w
przedmiocie kasacji w sprawie IV KK 99/26,
na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k.
p o s t a n o w i ł:
wyłączyć sędziego Sądu Najwyższego Ryszarda Witkowskiego
od rozpoznania sprawy kasacyjnej IV KK 99/26.
UZASADNIENIE
Do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek obrońcy S. P. uniewinnionego od
popełnienia czynu z art. 239 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. o wyłączenie od
rozpoznania sprawy kasacyjnej IV KK 99/26 SSN Ryszarda Witkowskiego. We
wniosku obrońca odwołując się do sposobu powołania wskazanego sędziego na
urząd sędziego Sądu Najwyższego, jak też uchwały składu siedmiu sędziów SN z 2
czerwca 2022 r., I KZP 2/22 podniósł, że skład sądu z udziałem tego sędziego nie
spełnia minimalnego standardu bezstronności i sąd taki będzie nienależycie
obsadzony. Wskazał nadto, że w kontekście art. 41 § 1 k.p.k., wobec wskazanego
przez wnioskodawcę konfliktu uniewinnionego z prokuratorami, którzy prowadzili
czynności procesowe w jego sprawie, ma również znaczenie fakt pełnienia, przez
IV KK 99/26
2
wskazanego sędziego, w przeszłości urzędu prokuratora, w tym – prokuratora
Prokuratury Krajowej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wniosek jest zasadny.
Procedując w sprawie złożonego wniosku Sąd Najwyższy nie znajduje
powodów do zakwestionowania poglądu wyrażonego w uchwale trzech
połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu
Najwyższego z 23 .01. 2020 r., BSA I – 4110 – 1 /20 OSNK 2020, z. 2 poz. 7 – „
Nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. zachodzi także
wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu
Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie
określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o
Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw ( Dz. U. z 2018 r.
poz.3). Tak ukształtowana Rada nie jest bowiem organem tożsamym z organem
konstytucyjnym, którego skład i sposób wyłaniania reguluje Konstytucja RP, w
szczególności w art. 187 ust. 1 ( zob. uchwała SN z 2.06. 2022 r., I KZP 2/22,
OSNK 2022, nr. 6, poz. 22). Na wymowę uchwały trzech Izb Sądu Najwyższego w
płaszczyźnie „niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą” w
rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPCz zwrócił uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka
w wyroku z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce ( skarga
nr 43447/19). Trybunał wskazał, że z uwagi na udział w procesie powoływania w
Polsce sędziów takiego organu, jakim jest Krajowa Rada Sądownictwa, w składzie
ukształtowanym nowelą z 2017 r. (w efekcie czego organ ten nie jest niezależny od
władzy wykonawczej i ustawodawczej) – osoba powołana na urząd sędziego
orzekając w określonej sprawie nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu
ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPCz. Należy tu przypomnieć,
że Europejski Trybunał Praw Człowieka ma tzw. „monopol jurysdykcyjny” w
zakresie interpretacji i stosowania Konwencji ( art. 32 ust. 1 EKPC). Jak się w
efekcie przyjmuje, jego konsekwencją jest związanie sądów krajowych interpretacją
EKPCz przyjętą przez Trybunał (zob. I. Kondak [w:] Konwencja o Ochronie Praw
IV KK 99/26
3
Człowieka i Podstawowych Wolności. Komentarz, L. Garlicki [red], Warszawa 2011,
t. 2, s. 100 i 103).
Rozpoznając wniesiony - w trybie art. 41 § 1 k.p.k. - wniosek w tej sprawie,
Sąd Najwyższy nie może pozostać na te argumenty obojętny.
Niedopuszczalne bowiem w świetle jakichkolwiek standardów – czy to
konwencyjnych, czy konstytucyjnych – jest doprowadzenie do sytuacji, w której
przed sądem kasacyjnym miałoby dojść do naruszenia jednej z elementarnych
gwarancji procesowych, którą jest gwarancja dla strony, że jej sprawę rozpozna
niezależny i bezstronny sąd ustanowiony ustawą. Ta gwarancja ma naturę
systemową, zaś jej ewentualne naruszenie jest uchybieniem znacznie dalej idącym,
niż niezapewnienie wyłączenia do sprawy sędziego, co do którego ujawniły się
powody osłabiające domniemanie bezstronności.
Bezsporne jest, że Ryszard Witkowski powołany został na stanowisko
sędziego Sądu Najwyższego na skutek rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa,
której kształt został określony ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r., co do której test
niezależności od władzy ustawodawczej oraz wykonawczej ma wynik negatywny.
Okoliczność ta rzutuje na sytuację osób, które uzyskały powołania
sędziowskie po uprzednim otrzymaniu rekomendacji od tak ukształtowanej KRS
(por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 19 listopada 2019 r. w sprawach
C – 585/18, C- 624/18 i C – 625/18 oraz str. 24 – 27 uzasadnienia uchwały trzech
połączonych Izb Sądu Najwyższego), nie tylko w płaszczyźnie organizacyjnej, tj. w
aspekcie ich formalnego statusu jako sędziów Sądu Najwyższego, co w
orzeczniczej, powodując, że orzeczenia wydane z ich udziałem nie spełniają
kryteriów określonych w art. 6 ust. 1 EKPCz i mogą na tej podstawie podlegać
wyeliminowaniu, o czym świadczy przywołane orzecznictwo Europejskiego
Trybunału Praw Człowieka. O ile jednak nie ma podstaw do przyjęcia a priori, że
każdy sędzia sądu powszechnego, który uzyskał nominację w następstwie brania
udziału w konkursie przed KRS po 17 stycznia 2018 r., nie spełnia minimalnego
standardu bezstronności i każdorazowo sąd z jego udziałem jest nienależycie
obsadzony, to w stosunku do sędziów Sądu Najwyższego, którzy otrzymali
IV KK 99/26
4
nominację w takich warunkach, przedmiotowe domniemanie ma charakter
niewzruszalny, a powody takiego stanu rzeczy zostały czytelnie nakreślone w
cytowanych uchwałach Sądu Najwyższego.
W świetle zaprezentowanych rozważań należało uwzględnić argumentację
wnioskodawcy i uznać, że skład orzekający Sądu Najwyższego z udziałem
wskazanego sędziego nie spełniałby kryterium „niezależnego i bezstronnego sądu
ustanowionego ustawą” w znaczeniu obszernie omówionym na gruncie sprawy
Reczkowicz przeciwko Polsce i innych, tożsamych przedmiotowo postępowań ( np.
Dolińska – Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, połączone skargi nr 49868/19 i
57511/19). Jednocześnie Sąd Najwyższy z uwagi na niewykazanie rzeczywistych
powiązań z przeszłości między prokuratorami podejmującymi czynności procesowe
w sprawie S. P. a Ryszardem Witkowskim sprawującym uprzednio urząd
prokuratora, nie uznano tej argumentacji zawartej we wniosku, jako należyte
uzasadnienie podstawy żądania wyłączenia sędziego. Potwierdzając natomiast
zasadność wniosku w pozostałym zakresie, wyłączono SSN Ryszarda
Witkowskiego od rozpoznania sprawy IV KK 99/26.
Z tych względów postanowiono jak na wstępie.
[J.J.]
[r.g.]
