IV KK 85/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 26 marca 2025 r.
SSN Jacek Błaszczyk
w sprawie Ł. W.
obwinionego z art. 94 § 1 k.w.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
w dniu 26 marca 2025 r.
kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego, na korzyść obwinionego
od wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w Bytomiu
z dnia 17 września 2024 r., sygn. akt II W 761/24,
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę
Rejonowemu w Bytomiu do ponownego rozpoznania.
Sądowi
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Bytomiu wyrokiem nakazowym z dnia 17 września 2024 r.,
sygn. akt II W 761/24, uznał Ł. W. za winnego tego, że w dniu 4 maja 2024 r. około
godziny 11:22 w B. na ul. C. kierował pojazdem marki M. o niemieckim nr rej. […].
nie posiadając do tego uprawnień, tj. wykroczenia z art. 94 § 1 k.w., i za to na
podstawie art. 94 § 1 k.w. w zw. z art. 24 § 1a k.w. wymierzył mu karę grzywny w
IV KK 85/25
2
wysokości 1 500 złotych.
Nadto, w pkt 2 wyroku, działając na podstawie art. 94 § 3 k.w. w zw z art. 29 §
1 i § 2 k.w., Sąd orzekł wobec obwinionego zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów
mechanicznych na okres 6 miesięcy.
Wobec braku sprzeciwu uprawnionych stron, którym prawidłowo doręczono
odpisy orzeczenia, przedmiotowy wyrok nakazowy uprawomocnił się w dniu 16
października 2024 r.
Kasację od tego orzeczenia, na korzyść obwinionego, wniósł Prokurator
Generalny, który zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie
przepisu prawa procesowego, a mianowicie art. 93 § 2 k.p.w., poprzez
nieuzasadnione przyjęcie, że występują przesłanki do rozpoznania sprawy
obwinionego w postępowaniu nakazowym, skutkiem czego Ł. W. został uznany za
winnego i ukarany za popełnienie wykroczenia kwalifikowanego z art. 94 § 1 k.w.,
polegającego na kierowaniu pojazdem, w dniu 4 maja 2024 r., bez wymaganych do
tego uprawnień, podczas gdy okoliczności popełnienia zarzucanego obwinionemu
czynu i jego wina, w świetle całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału
dowodowego budziły wątpliwości, albowiem z załączonych do wniosku o ukaranie
materiałów wynika, że w czasie popełnienia przedmiotowego czynu Ł. W. posiadał
uprawienia do kierowania pojazdami a jedynie nie dysponował wymaganym
dokumentem w postaci wydanego w Republice Federalnej Niemiec prawa jazdy,
które to zachowanie wyczerpało ustawowe znamion wykroczenia z art. 95 § 1 k.w.
W oparciu o tak sformułowany zarzut skarżący wniósł o uchylenie
zaskarżonego wyroku nakazowego i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w
Bytomiu do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Kasacja – w zakresie wskazanego w niej rażącego naruszenia prawa –
okazała się zasadna w stopniu oczywistym, co stworzyło możliwość jej uwzględnienia
w całości na posiedzeniu bez udziału stron (art. 535 § 5 k.p.k. w zw. z art. 112 k.p.w.).
Postępowanie nakazowe jest instytucją Kodeksu postępowania w sprawach o
wykroczenia, której stosowanie zastrzeżono do najbardziej oczywistych przypadków,
to znaczy takich, w których zebrany materiał dowodowy jest tak jednoznaczny, że nie
IV KK 85/25
3
nasuwa żadnych zastrzeżeń co do winy i okoliczności popełnienia zarzuconego
czynu. Wymóg ten oznacza w szczególności brak wątpliwości co do tak
zasadniczych kwestii, jak realizacja przez obwinionego wszystkich znamion
określonych w konkretnym przepisie typizującym dane wykroczenie, jak również
wyczerpanie pozostałych warunków odpowiedzialności, ujętych w części ogólnej
kodeksu wykroczeń. Tylko wówczas można przyjąć, że „okoliczności czynu i wina
obwinionego nie budzą wątpliwości” (art. 93 § 2 k.p.w.). W przeciwnym wypadku
konieczne staje się rozpoznanie sprawy na zasadach ogólnych.
Opisane powyżej warunki nie zostały, zdaniem Sądu Najwyższego, w niniejszej
sprawie spełnione, co uniemożliwiało skazanie obwinionego w trybie przepisów art.
93-94 k.p.w.
Z notatki urzędowej sporządzonej na okoliczność kontroli drogowej
przeprowadzonej w dniu 4 maja 2024 r. z udziałem Ł. W. : „kierujący nie posiadał
fizycznie niemieckiego prawa jazdy, które jak oświadczył zapomniał wziąć z domu w
Niemczech przed wyjazdem do Polski. Nadmieniam, iż podczas sprawdzenia osoby
w systemie CEK widnieje adnotacja o wymianie polskiego prawa jazdy na
zagraniczne, aczkolwiek kierujący nie posiadał go fizycznie w momencie kontroli, co
uniemożliwiło weryfikację posiadanych uprawnień”.
W ramach przesłuchania osoby, co do której istnieje uzasadniona podstawa do
sporządzenia przeciwko niej wniosku o ukaranie, Ł. W. oświadczył: „Nie miałem przy
sobie prawa jazdy, bo zapomniałem go zabrać z Niemiec z domu”.
Nadto, z załączonego do akt sprawy pisma Wydziału Komunikacji Urzędu
Miasta T. z dnia 27 maja 2024 r. wynikało, że Ł. W. wymienił polskie prawo jazdy o
nr […] wydane 22 kwietnia 2009 r. na niemieckie prawo jazdy. Ww. polskie prawo
jazdy zostało przyjęte do depozytu w dniu 25 marca 2013 r. jako wymienione za
granicą.
Tym samym, w czasie popełnienia zarzucanego mu wykroczenia, obwiniony
niewątpliwie posiadał uprawnienia do kierowania pojazdami, chociaż nie dysponował
dokumentem w postaci prawa jazdy, gdzie opisane powyżej dowody nie popierają
zatem zarzutu sformułowanego we wniosku o ukaranie. Świadczą natomiast, że Ł.W.
swoim zachowaniem zrealizował znamiona wykroczenia z art. 95 § 1 k.w.,
IV KK 85/25
4
polegającego na prowadzeniu pojazdu bez wymaganych dokumentów.
Odnosząc się do przepisów regulujących obowiązek posiadania przy sobie
dokumentu prawa jazdy podczas kierowania pojazdem stwierdzić należy, że treść
art. 95 § 1 k.w. stanowi: „Kto prowadzi na drodze publicznej, w strefie zamieszkania
lub w strefie ruchu pojazd, nie mając przy sobie wymaganych dokumentów, podlega
karze grzywny do 250 złotych albo karze nagany”. Przepis ten należy interpretować
łącznie z treścią art. 38 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym,
który kształtuje zakres obowiązków ciążących na kierującym pojazdem,
niedopełnienie których to obowiązków skutkować będzie odpowiedzialnością za
wykroczenie stypizowane w przepisie art. 95 k.w.
Ustawa z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu
drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2020 r. poz. 1517) w art. 1 ust. 2a
wprowadziła zmianę powołanego przepisu art. 38 ust. 1 Prawa o ruchu drogowym,
który począwszy od dnia 5 grudnia 2020 r. obliguje kierującego pojazdem do tego,
aby posiadał przy sobie i okazał na żądanie uprawnionego organu: dokument
stwierdzający uprawnienie do kierowania pojazdem inny niż wydane w kraju prawo
jazdy albo pozwolenie na kierowanie tramwajem, jeżeli kierujący nie posiada
wydanego w kraju prawa jazdy albo pozwolenia na kierowanie tramwajem”.
Począwszy od 7 sierpnia 2023 r. wskazany obowiązek posiadania przy sobie
dokumentu stwierdzającego uprawnienie do kierowania pojazdami, innego niż
wydane w kraju prawo jazdy, dotyczy również tymczasowego elektronicznego prawa
jazdy, o którym mowa w art. 4 ust. 1a ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących
pojazdami.
Z uzasadnienia projektu powołanej ustawy nowelizującej z 2020 r. wynika, iż
wskazana zmiana i deregulacja - na wniosek Ministra Cyfryzacji - obowiązku
posiadania przy sobie dokumentu prawa jazdy wydanego na terytorium RP, miała
stanowić ułatwienie dla obywateli, a była możliwa w związku z rozszerzeniem
zakresu działania systemu teleinformatycznego obejmującego centralną ewidencję
kierowców. Tym samym, nabycie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uprawnień
do kierowania pojazdami nierozerwalnie jest związane z wprowadzeniem danych
IV KK 85/25
5
kierującego do centralnej ewidencji kierowców (CEK). Ponieważ dostęp do tego
systemu mają organy uprawnione do przeprowadzania kontroli drogowej, zbędnym
jest posiadanie przy sobie i okazywanie się stosownym blankietem prawa
jazdy/uprawnieniem do kierowania tramwajami. Obowiązek ten materializuje się
dopiero w sytuacji, gdy kierujący pojazdem nabył uprawnienia do kierowania
pojazdem poza krajem, względnie - tak jak miało to miejsce w analizowanej sprawie
- wymienił za granicą polskie prawo jazdy, w konsekwencji czego posiadanie
uprawnień do kierowania pojazdami wynika z zagranicznego dokumentu.
Innymi słowy, począwszy od 5 grudnia 2020 r. obowiązek posiadania i
okazania podczas kontroli drogowej uprawnień do kierowania pojazdami odnosi się
do zagranicznego prawa jazdy, albowiem nie jest ono odnotowane w polskiej bazie
danych, tj. Centralnej Ewidencji Kierowców. Ponieważ z depozycji Ł. W. oraz
informacji udzielonej przez Wydział Komunikacji Urzędu Miasta T. wynikało, iż
posiada on niemieckie prawo jazdy, wymieniony prowadząc pojazd i nie mając przy
sobie wymaganych dokumentów, zrealizował znamiona jedynie wykroczenia z art.
95 § 1 k.w.
Brak jakiejkolwiek decyzji administracyjnej, na mocy której prawo jazdy
wydane na nazwisko Ł. W. byłoby zatrzymane według stanu na dzień popełnienia
zarzucanego mu wykroczenia i jednoczesna treść załączonych do wniosku o
ukaranie dokumentów, z których wynika, że wymieniony posiadał uprawnienia do
kierowania pojazdami, a jedynie nie dysponował w czasie kontroli drogowej
dokumentem potwierdzającym owe uprawnienia w postaci zagranicznego prawa
jazdy, nie pozwalało zatem na uznanie, iż nie budziły wątpliwości okoliczności
popełnienia przez Ł. W. zarzucanego mu wykroczenia z art. 94 § 1 k.w.
Bezspornym jest, iż wskazane uchybienie miało istotny wpływ na treść
wydanego orzeczenia. Przy prawidłowej karnoprawnej ocenie zachowania
obwinionego, wymieniony winien zostać pociągnięty do odpowiedzialności za
wykroczenie z art. 95 § 1 k.w. który to przepis w zestawieniu z art. 94 § 1 k.w.
przewiduje odmienne, łagodniejsze sankcje, bo jedynie karę grzywny do 250 złotych
lub karę nagany - zamiast kary aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny nie
IV KK 85/25
6
niższej niż 1500 złotych, jakie można wymierzyć na podstawie art. 94 § 1 k.w. Nadto,
za wykroczenie z art. 95 § 1 k.w. ustawodawca nie przewiduje orzeczenia środka
karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, który w związku
z ukaraniem za czyn z art. 94 § 1 k.w. ma charakter obligatoryjny (art. 94 § 3 k.w.).
Podsumowując, uchybienia zaistniałe na etapie przeprowadzonych w sprawie
czynności wyjaśniających nie zostały konwalidowane w toku postępowania
sądowego i doprowadziły do przedwczesnej decyzji o możliwości wydania w sprawie
wyroku nakazowego. Doprowadziło to do naruszenia w stopniu rażącym dyspozycji
art. 93 § 2 k.p.w., co miało oczywisty, istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku
nakazowego, albowiem doprowadziło do ukarania Ł. W. - pomimo wystąpienia
dostrzegalnych i realnych wątpliwości odnoszących się do okoliczności wykroczenia
i zawinienia obwinionego w zakresie wykroczenia z art. 94 § 1 k.w.
Dlatego też zaskarżony wyrok nakazowy ostać się nie mógł, co skutkowało
koniecznością jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi Rejonowemu w Bytomiu
do ponownego rozpoznania.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, którego forum powinna stanowić
rozprawa ze względu na wskazaną powyżej argumentację dotyczącą stanu
dowodowego sprawy, Sąd Rejonowy powinien dokonać wszechstronnej analizy
wszystkich możliwych do ustalenia w tej sprawie okoliczności i dopiero na ich
podstawie dokonać faktycznego oraz prawnego rozstrzygnięcia sprawy, nie tracąc z
pola uwagi kierunku wniesionego nadzwyczajnego środka zaskarżenia.
wyroku. Z tych wszystkich względów orzeczono jak w części dyspozytywnej
[J.J.]
[a.ł]]
IV KK 85/25
7
