POSTANOWIENIE

Dnia 17 września 2024 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tomasz Artymiuk

w sprawie R. S.
‎skazanego z art. 296 § 1 i 2 k.k. oraz innych,
‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
‎w dniu 17 września 2024 r.,
‎wniosku obrońcy skazanego

o wyłączenie sędziego Antoniego Bojańczyka od udziału w sprawie IV KK 422/22,

na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k. oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności,

postanowił

wyłączyć sędziego Antoniego Bojańczyka od udziału w sprawie kasacyjnej IV KK 422/22.

UZASADNIENIE

W sprawie zawisłej w Sądzie Najwyższym i zarejestrowanej pod sygn. IV KK 422/22 przedmiotem rozpoznania jest kasacja obrońcy skazanego R. S. od prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 3 marca 2022 r., sygn. akt II AKa 37/21.

Po wyłączeniu do rozpoznania niniejszej sprawy sędziego Stanisława Stankiewicza (postanowienie z dnia 14 sierpnia 2024 r., KRI 516), sprawa przydzielona została – zarządzeniem Prezesa Izby Karnej z dnia 20 sierpnia 2024 r. – sędziemu Antoniemu Bojańczykowi.

Pismem z dnia 9 września 2024 r. (data wpływu do SN) obrońca skazanego złożył wniosek wyłączenie od udziału w rozpoznaniu sprawy kasacyjnej również tego sędziego. Wniosek uzasadniał, podobnie jak w przypadku poprzedniego, okolicznościami związanymi z powołaniem sędziego Antoniego Bojańczyka na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3 – dalej ustawa o KRS z 2017 r.), odwołując się przy tym do orzecznictwa Sądu Najwyższego. Nadto wywodził, wskazując na swoje pismo z dnia 4 lipca 2024 r., w którym sygnalizował konieczność rozważenia z urzędu przez Sąd Najwyższy wystąpienia w zaskarżonym kasacją wyroku uchybienia określonego w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. związanego z udziałem w składzie Sądu Apelacyjnego w Katowicach sędziego powołanego na ten urząd na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy o KRS z 2017 r., że za wyłączeniem w tej sprawie sędziego Antoniego Bojańczyka przemawia również konieczność uwzględnienia wynikającej z art. 41 § 1 k.p.k. zasady nemo iudex in causa sua.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Wniosek o wyłączenie od udziału w sprawie II KK 422/232 sędziego Antoniego Bojańczyka zasługuje na uwzględnienie.

Sąd Najwyższy w tym składzie podtrzymuje pogląd o konieczności wyłączenia od rozpoznawania spraw zawisłych w Sądzie Najwyższym, osób powołanych na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym ustawą o KRS z 2017 r., podzielając przy tym w całej rozciągłości argumentację obrońcy skazanego zawartą w złożonym przez niego i podlegającym obecnemu rozpoznaniu wniosku o wyłączenie, że wydanie orzeczenia z udziałem takiej osoby skutkowałoby wystąpieniem bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. - pkt. 1 uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-2110-1/20 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7).

Trafne jest również zauważenie wnioskodawcy, że rozpoznawaniu niniejszej sprawy kasacyjnej przez sędziego Antoniego Bojańczyka sprzeciwia się także zasada nemo iudex in causa sua, ponieważ rozpoznając kasację od wyroku Sądu odwoławczego, w którego składzie brał udział sędzia sądu apelacyjnego powołany w takim samym niekonstytucyjnym trybie, de facto sędzia, którego dotyczy rozpoznawany obecnie wniosek obrońcy, orzekałyby w sprawie dotyczącej go bezpośrednio (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 7, poz. 22). Tego rodzaju sytuację należałoby w związku z tym zakwalifikować nie tylko jako podstawę wyłączenia opartą o przepis art. 41 § 1 k.p.k., lecz wręcz obligującą do wyłączenia sędziego powołanego w takim trybie do Sądu Najwyższego z mocy samego prawa – art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k.

Sąd Najwyższy podtrzymuje także swoje wcześniejsze stanowisko wyrażone m.in. w postanowieniach z dnia 26 lipca 2024 r., III KK 608/23 (KRI 525) i z dnia 6 września 2024 r., II KK 564/23 (KRI 555) oraz zawartą w tych orzeczeniach motywację wskazującą na konieczność wyłączenia sędziego Antoniego Bojańczyka od rozpoznawania spraw kasacyjnych, z uwagi na ewentualne konsekwencje braku takiego wyłączenia na gruncie przepisów polskiej procedury karnej (art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. – co z kolei może skutkować koniecznością wznowienia z urzędu postępowania kasacyjnego), jak i na gruncie regulacji traktatowych dających podstawę do rozważania takiej okoliczności jako naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (EKPC) na co wskazują liczne orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (zob. wyroki – z dnia 22 lipca 2021 r., Reczowicz przeciwko Polsce [skarga nr 43447/19], z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce [skargi nr 49868/19 i 57511/19], z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce [skarga nr 1469/20], z dnia 15 marca 2022 r. [Wielka Izba], Grzęda przeciwko Polsce [skarga 43572/18] oraz z dnia 23 listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko Polsce [skarga nr 50849/21]) oraz art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (zob. np. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 15 lipca 2021 r., C-791/19 i z dnia 21 grudnia 2023 r., C-718/21), co w konsekwencji może również spowodować odpowiedzialność finansową Rzeczypospolitej Polskiej w wypadku wniesienia, i to z większym niż duże prawdopodobieństwem, skutecznej skargi do ETPCz.

Bezspornym jest wreszcie i to, że sędzia Antoni Bojańczyk nie tylko powołany został na stanowisko sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy o KRS z 2017 r., niespełniającej konwencyjnego wymogu organu niezależnego, ale nadto powołanie to nastąpiło do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, a więc do organu mającego de facto charakter „sądu specjalnego”, o czym w sposób jednoznaczny wypowiadał się już Europejski Trybunał Praw Człowieka, ostatnio w cytowanym wyżej wyroku z dnia 23 listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko Polsce. W konsekwencji nie można było również pominąć – w kontekście prowadzonych w tym miejscu rozważań – okoliczności, które doprowadziły do jego obecnego orzekania w Izbie Karnej Sądu Najwyższego , a więc przeniesienie go do legalnej Izby Sądu Najwyższego decyzją osoby pełniącej funkcję Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, w sposób stanowiący ominięcie wymogów określonych w art. 179 Konstytucji RP (zob. postanowienia: Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2023 r., II KK 82/23; z dnia 7 marca 2024 r., IV KK 571/23). Sąd Najwyższy w tym składzie wyrażony w powołanych wyżej orzeczeniach pogląd w pełni podziela, uznając za uzasadnione stwierdzenie, iż akty nominacji na stanowiska w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, jako organie, który w powołanych już w tym uzasadnieniu orzeczeniach ETPCz i TSUE uznany został za organ niespełniający konstytucyjnego i konwencyjnego wymogu sądu niezależnego i bezstronnego „ustanowionego ustawą”, podjęte przez Prezydenta RP wyłącznie w ramach konkursu na stanowiska w tej Izbie, nie obejmują powołania do każdej innej Izby Sądu Najwyższego i tym samym nie wywołują skutków związanych z takim powołaniem. Wadliwość tego powołania nie może prowadzić do usankcjonowania pierwotnej wady, a tym bardziej uprawniać do orzekania w innych Izbach Sądu Najwyższego. Ta pierwotna wadliwość powołania na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego w konkursie do Izby Kontroli nie może być również w drodze wtórnych, mających charakter techniczny zabiegów, konwalidowana. Skutek taki (konwalidacja) mógłby zostać osiągnięty wyłącznie poprzez przeprowadzenie prawidłowej procedury powołania i to powołania do prawidłowo ukształtowanego sądu.

Mając na uwadze całokształt poczynionych wyżej rozważań uwzględnienie wniosku obrońcy skazanego R. S. o wyłączenie od udziału w sprawie IV KK 422/22 sędziego Antoniego Bojańczyka uznać należało za konieczne.

SSN (Tomasz Artymiuk)

[PGW]

[ms]

‎