IV KK 417/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Włodzimierz Wróbel
Dnia 26 maja 2026 r.
w sprawie E. B. i in.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 26 maja 2026 r.
kwestii wyłączenia sędziego Ryszarda Witkowskiego od rozpoznania wniosku o
wyłączenie sędziego Pawła Kołodziejskiego od udziału w rozpoznaniu wniosku o
wyłączenie sędzi Małgorzaty Bednarek od udziału w sprawie IV KK 417/25,
p o s t a n o w i ł:
wyłączyć sędziego Ryszarda Witkowskiego od udziału w
rozpoznaniu wniosku o wyłączenie sędziego Pawła
Kołodziejskiego od udziału w rozpoznaniu wniosku o wyłączenie
sędzi Małgorzaty Bednarek od udziału w sprawie IV KK 417/25.
UZASADNIENIE
Obrońca E. B. i A. B. pismem z dnia 19 maja 2026 r. złożył wniosek
wyłączenie sędziego Ryszarda Witkowskiego, wyznaczonego do rozpoznania
wniosku o wyłączenie sędziego Pawła Kołodziejskiego od rozpoznania wniosku o
wyłączenie sędzi Małgorzaty Bednarek od udziału w sprawie IV KK 417/25, z uwagi
na uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności, a które to wątpliwości łączą
się z zachodzieniem po jego stronie tych samych okoliczności, które miałby oceniać
w odniesieniu do sędziego Pawła Kołodziejskiego a dotyczących wadliwego trybu
powołania sędziego Ryszarda Witkowskiego do orzekania w Sądzie Najwyższym.
Wnioskodawca odwołał się do dotychczasowego orzecznictwo tegoż Sądu, jak
IV KK 417/25
2
również Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz Trybunału Sprawiedliwości
Unii Europejskiej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Należy stwierdzić, że spełnione są przesłanki wyłączenia sędziego
Ryszarda Witkowskiego od rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego
Pawła Kołodziejskiego od udziału w rozpoznaniu wniosku o wyłączenie sędzi
Małgorzaty Bednarek od udziału w sprawie IV KK 417/25.
W uchwale trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia
2020 r. (BSA I-4110-1/2020) wskazano wyraźnie, że „nienależyta obsada sądu w
rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu
bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek
Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy
z 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych
ustaw.” Sąd Najwyższy argumentował w tym orzeczeniu, że „powołanie do Sądu
Najwyższego jest zawsze pierwszym powołaniem na urząd w tym Sądzie, wymaga
więc spełnienia szczególnych warunków i dochowania procedur, w których
rzeczywiście można zweryfikować kompetencje kandydata, także z punktu
widzenia jego cech istotnych dla zachowania niezawisłości i bezstronności. Brak
takiej weryfikacji i brak transparentności procesu powołania, którą charakteryzowały
się przeprowadzone konkursy, tworzą stan niepewności i rodzą podejrzenia o
polityczne motywacje decyzji nominacyjnych. Wyklucza to spełnienie obiektywnych
warunków postrzegania tak nominowanych osób jako bezstronnych i niezawisłych.
Tym bardziej, że chodzi o powołania do sądu ostatniej instancji, mającego
kompetencję do uchylania prawomocnych orzeczeń sądowych i dokonywania
wiążącej wykładni prawa, którego orzeczenia nie podlegają już efektywnej kontroli,
pozwalającej na weryfikację, czy spełnione zostały warunki bezstronności i
niezawisłości sądu, w składzie którego biorą udział osoby powołane na urząd
sędziego Sądu Najwyższego w wadliwej procedurze. Z tego powodu dochowanie
najwyższych standardów w procesie powoływania na urząd jest decydujące dla
oceny czy osoba, która to postępowanie przeszła, daje gwarancje niezawisłości i
bezstronności Sądu Najwyższego, gdy orzeka ona w danym składzie tego Sądu.”
IV KK 417/25
3
Zatem w stosunku do osób powołanych na stanowiska sędziów Sądu Najwyższego
nie ma potrzeby przeprowadzania tzw. testu niezawisłości, o którym mowa w
cytowanej wyżej uchwale.
Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje
okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać wątpliwość co do jego
bezstronności w danej sprawie. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszy
wniosek o wyłącznie, w pełni podziela wykładnię tego przepisu przyjętą przez Sąd
Najwyższy w postanowieniu z dnia 13 października 2021 r. (sygn. akt II KO 30/21).
Sąd Najwyzszy wskazał w tym postanowieniu, iż sama okoliczność wzięcia przez
konkretna osobę udziału w procedurze nominacyjnej prowadzonej przed Krajową
Radą Sądownictwa w wadliwym konstytucyjnie składzie ukształtowanym na
podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie
Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, nie stanowi automatycznego powodu
do stwierdzenia, że zachodzi uzasadniona wątpliwość co do obiektywnej i
subiektywnej bezstronności takiej osoby w rozpoznawaniu spraw. Okoliczność ta
musi być jednak uwzględniana w szerszym zakresie, w szczególności
uwzględniając szczególną funkcję jaką pełni art. 41 § 1 k.p.k. stanowiąc podstawę
do ochrony prawa strony do niezależnego i bezstronnego sądu. Sąd Najwyższy
podkreślił, że „(w)ykładni art. 41 § 1 k.p.k. należy dokonywać w taki sposób, aby
zapewnić skuteczną ochronę prawa strony do rozpoznania konkretnej sprawy
przez niezależny i bezstronny sąd. Oznacza to, że wykładnia ta powinna
umożliwiać także kontrolę tego, czy w konkretnej sprawie nie dochodzi do
naruszenia standardu niezależności i bezstronności gwarantowanego przez art. 45
ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii
Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 EKPC (por. postanowienie SN z dnia 10 lutego 2021
r., I NWW 3/21) (…) Rzeczą Sądu Najwyższego rozpoznającego wniosek na
podstawie art. 41 § 1 k.p.k. jest wyłączenie sędziego nie tylko wtedy, gdy zostanie
wykazana okoliczność, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego
bezstronności, ale także wtedy, gdy orzekanie w tej sprawie przez tego sędziego
mogłoby realnie prowadzić do znacznie poważniejszego uchybienia, tj. naruszenia
standardu z art. 6 ust. 1 EKPC i uznania, że taki skład orzekający w ogóle nie
stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą, co przecież
IV KK 417/25
4
mogłoby skutkować nie tylko odpowiedzialnością odszkodowawczą państwa (por.
sprawa Reczkowicz), ale również mogłoby prowadzić do złożenia wniosku o
wznowienie tego etapu postępowania (art. 540 § 3 k.p.k.).”
Zgodnie z wyrokiem ETPC z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz
przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19), interpretującym standrad „niezależnego i
bezstronnego sądu ustanowionego ustawą” w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC, udział
w procesie powoływania w Polsce sędziów takiego organu, jakim jest Krajowa
Rada Sądownictwa, w składzie ukształtowanym nowelą z 2017 r. (w efekcie czego
organ ten nie jest niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej) powoduje,
że skład orzekający, w który wchodzi osoba tak powołana na urząd sędziego, nie
stanowi w konkretnej sprawie niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego
ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC (pkt 284 – szerzej w tym zakresie por.
postanowienie SN z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21). Mając na względzie
wskazane stanowisko Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, Sąd Najwyższy,
badając w trybie art. 41 § 1 k.p.k. wniosek o wyłączenie sędziego, musi uwaglednić
fakt, że ew. orzeczenie wydane przez skład sądu z udziałem osób powołanych na
stanowisko sędziego w procedurze nominacyjnej prowadzonej przed Krajową Radą
Sądownictwa w wadliwie ukształtowanej na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia
2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych
ustaw, będzie obciążone wadą traktowaną przez ETPCz jako naruszenie art. 6 ust.
1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, zaś na gruncie prawa polskiego, jako
bęzwzględna przyczyna odwoławcza w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Dotyczy
to sędziego Ryszarda Witkowskiego, który w takim właśnie trybie został powołany
do orzekania w Izbie Dyscyplinarnej. Należy przy tym podkreślić, że standard
prawa do sądu wynikający z art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz art. 6 ust. 1 EKPCz ma w
pełni zastosowanie do postępowania kasacyjnego, o ile takie postępowanie zostało
przewidziane w określonej kategorii spraw (por. postanowienie SN z dnia 16
września 2021 r., sygn. akt I KZ 29/21 i zawarta tam argumentacja oraz M. A.
Nowicki, Wokół Konwencji Europejskiej. Komentarz do Europejskiej Konwencji o
ochronie praw człowieka, wyd. 7, s. 502 i cytowane wyroki ETPC, P. Hofmański, A.
Wróbel w: L. Garlicki [red.] Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych
Wolności. Tom I. Komentarz do artykułów 1-8, Warszawa 2010, s. 253).
IV KK 417/25
5
Mając na względzie wpowyższe okoliczności należy przede wszytskim
wskazać, że sędzia Ryszrad Witkowski został pierwotnie powołany na stanowisko
sędziego w Izbie Dyscyplinarnej, która to Izba, choć była organem powiązanym
administracyjnie z Sądem Najwyższym, jednak sama nie miała statusu sądu w
rozumieniu konstytucyjnym (por. uchwała trzech połączonych Izb Sądu
Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/2020 oraz uchwała
składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., sygn. akt I
KZP 2/22). Podjęcie przez niego czynności orzeczniczych w Sądzie Najwyższym -
Izbie Karnej nastąpiło bez dochowania wymogów określonych w art. 179
Konstytucji RP, a więc bez zachowania procedury przewidzianej dla ubiegania się
stanowisko w sądzie przewidzianym w Konstytucji RP. Przejście osób orzekających
w Izbie Dyscyplinarej do Izb Sądu Najwyższego nastąpiło dzięki regulacjom
przyjętym przez wiekszość parlamentarną w ustawie z dnia 9 czerwca 2022 r.
(Dz.U. z 2022 r., poz. 1259). Zgodnie z art. 10 tej ustawy, to Pierwszy Prezes SN
dokonał przeniesienia osób orzekających dotychczas w Izbie Dyscyplinarnej, za ich
zgodą, do jednej z Izb Sądu Najwyższego. Tymczasem Konstytucja RP nie
przewiduje możliwości powołania na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego przez
Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, czy też z mocy samej ustawy. Należy
podkreślić, że akt nominacji Prezydenta RP na stanowisko sędziego dokonywany
jest w ramach określonego konkursu dotyczącego konkretnego rodzaju sądu.
Osoba, która ubiegała się o stanowisko sedziego w danym sądzie, nie jest wiec
uprawniona do orzekania w innym rodzaju sądu. Akty nominacji na stanowiska w
Izbie Dyscyplinarnej podejmowane były przez Prezydenta RP wyłącznie w ramach
konkursu na stanowiska w tej Izbie. Skoro jednak Izba Dyscyplinarna nigdy nie była
sądem, nominacje te nie obejmowały możliwości orzekania w Sądzie Najwyższym.
Powołanie danej osoby do orzekania w tym Sądzie wymagało więc dochowania
procedury określonej w art. 179 Konstytucji RP, w której przewidziane są określone
kompetencje Krajowej Rady Sądownictwa oraz Prezydenta RP. Naruszenie tej
procedury, również uzasadnia stwierdzenie braku dochowania instytucjonalnych i
ustrojowych gwarancji zapewnienia bezstronności i niezawisłości sądu
ukonstytuowanego z udziałem takiej osoby. Odnosi się to do sędziego Ryszarda
Witkowskiego, który właśnie w takim niekonstytucyjnym trybie zotał powołany do
IV KK 417/25
6
orzekania w Izbie Karnej Sądu Najwyższego. Mając na względzie te okoliczności
trzeba stwierdzić, że Ryszard Witkowski nie jest uprawniony do orzekania w Sądzie
Najwyższym.
Wyżej wskazane okoliczności czynią koniecznym uznać za zasadne
wyłączenie sędziego Ryszarda Witkowskiego od udziału w rozpoznaniu wniosku o
wyłączenie sędziego Pawła Kołodziejskiego, z uwagi na to, że nie jest on
uprawniony do orzekania w Sądzie Najwyższym, a sąd, w którego składzie by
uczestniczył, nie spełniałby kryteriów określonych w art. 6 ust. 1 Europejskiej
Konwnecji Praw Człowieka, zaś rozpoznawanie wniosku o wyłączenie sędziego
Pawła Kołodziejskiego, który został powołany do Sądu Najwyższego w tej samej
niekonstytucyjnej procedurze, byłoby w istocie orzekaniem we własnej sprawie, co
bez wątpienia uzasadnia zaistnienie przesłanek wyłączenia sędziego.
[J.J.]
[a.ł]
