IV KK 224/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 25 lutego 2026 r.
SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek (przewodniczący,
sprawozdawca)
SSN Eugeniusz Wildowicz
SSN Włodzimierz Wróbel
w sprawie K.Ż.,
w przedmiocie wyroku łącznego,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej,
na posiedzeniu w dniu 25 lutego 2026 r.,
kasacji obrońcy skazanego,
w trybie art. 439 § 1 k.p.k. w zw. z art. 536 k.p.k.,
od wyroku Sądu Okręgowego w Sosnowcu
z dnia 6 lutego 2025 r., V Ka 3/25,
utrzymującego w mocy wyrok łączny Sądu Rejonowego w Będzinie
z dnia 17 października 2024 r., VII K 483/24,
1. na podstawie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 536 k.p.k. uchyla
zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w
Sosnowcu do ponownego rozpoznania w postępowaniu
odwoławczym;
2. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz r.pr. D.K., Kancelaria
Radcy Prawnego w P., kwotę 885,60 zł (osiemset osiemdziesiąt
IV KK 224/25
2
pięć złotych i sześćdziesiąt groszy), w tym VAT, tytułem pomocy
prawnej udzielonej skazanemu z urzędu w postaci sporządzenia i
wniesienia kasacji.
Eugeniusz Wildowicz
Małgorzata Wąsek-Wiaderek Włodzimierz Wróbel
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Będzinie w dniu 17 października 2024 r., w sprawie VII K
483/24, wydał wyrok łączny w stosunku do K.Ż., w którym połączył kary jednostkowe
opisane w punktach od IV do VII części wstępnej wyroku i wymierzył skazanemu karę
łączną 5 lat i 4 miesięcy pozbawienia wolności, zaś w stosunku do skazań opisanych
w punktach od I do III części wstępnej wyroku umorzył postępowanie.
Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego, zainicjowanego
apelacjami skazanego i jego obrońcy, Sąd Okręgowy w Sosnowcu wyrokiem z dnia
6 lutego 2025 r., V Ka 3/25, utrzymał zaskarżony wyrok w mocy.
Kasację od tego wyroku wniósł obrońca skazanego, który zaskarżył go w
całości, zarzucając:
„1. Rażącą obrazę przepisów prawa karnego materialnego, mogącą mieć istotny
wpływ na jego treść, a mianowicie art. 86 § 1 KK w zw. z art. 85a KK, poprzez jego
błędną wykładnię i orzeczenie wyroku łącznego przy zastosowaniu asperacji, z
pominięciem dowodów w postaci opinii zakładu karnego o skazanym, podczas gdy z
przeprowadzonego postępowania dowodowego wynika, że w stosunku do
skazanego Sąd powinien zastosować zasadę absorpcji przy wymierzaniu kary
łącznej.
Jednocześnie z ostrożności procesowej […] rażącą niewspółmierność kary
wymierzonej skazanemu w wysokości 5 lat i 4 miesięcy pozbawienia wolności,
podczas gdy przy zastosowaniu pełnej absorbcji możliwe było wymierzenie kary w
wysokości 2 lat pozbawienia wolności i kara w takiej wysokości byłaby adekwatna do
IV KK 224/25
3
stopnia winy i spełniałaby zasady prewencji ogólnej i szczególnej wobec
oskarżonego”.
Obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie
sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów obrony z urzędu.
W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie jako
oczywiście bezzasadnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Zainicjowana kasacją obrońcy skazanego kontrola wyroku Sądu II instancji
doprowadziła do jego uchylenia poza zarzutami kasacji (art. 536 k.p.k.), z uwagi na
stwierdzenie tzw. bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w
postaci nienależytej obsady Sądu odwoławczego.
Sąd Najwyższy stwierdził zaistnienie nienależytej obsady Sądu Okręgowego
w Sosnowcu w związku z orzekaniem przez ten Sąd w składzie z udziałem SSO X.
Y., powołanego do pełnienia urzędu na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o
zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.
U. z 2018 r. poz. 3; dalej: ustawa nowelizująca KRS). Pan X. Y., na wniosek KRS
zawarty w uchwale z dnia [...] 2020 r., nr [...], został powołany do pełnienia urzędu
sędziego sądu okręgowego w Sądzie Okręgowym w Gliwicach (postanowienie
Prezydenta RP z [...] 2021 r., nr 1130.[...].2021). Następnie sędzia X. Y. został
przeniesiony na stanowisko sędziego w Sądzie Okręgowym w Sosnowcu.
Sąd Najwyższy jest związany uchwałą połączonych Izb Sądu Najwyższego z
dnia 23 stycznia 2020 r., BSA-I-4110-1/20 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7). Wykładnia
prawa zawarta w tej uchwale jest nadal obowiązująca i w myśl art. 87 § 1 ustawy o
Sądzie Najwyższym (tj.: Dz. U. z 2024 r., poz. 622) Sąd Najwyższy pozostaje nią
związany jako zasadą prawną. Sąd Najwyższy konsekwentnie staje na trafnym
stanowisku, że nic w tym względzie nie zmienia wyrok Trybunału Konstytucyjnego z
dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20, OTK-A 2020, poz. 61 (tak: postanowienia Sądu
Najwyższego z dnia 23 listopada 2022 r., I KO 79/21 i I KO 80/21; por. także m.in.:
IV KK 224/25
4
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2023 r., IV KZ 59/21; wyrok
Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2023 r., II KK 489/21; wyrok Sądu
Najwyższego z dnia 12 grudnia 2023 r., II KK 74/22). W uchwale połączonych Izb
Sąd Najwyższy orzekł, że: „Nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt
2 k.p.k. […] zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana
na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej
Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 2017 r.
o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.
U. z 2018 r. poz. 3), jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych
okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w
rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw
Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw
człowieka i podstawowych wolności.” W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy
podkreślił, że wadliwość procedury nominacyjnej nie powoduje automatycznie, iż sąd
powszechny z udziałem sędziego powołanego w takiej procedurze jest sądem
nienależycie obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
Pogląd zawarty w uchwale połączonych Izb Sądu Najwyższego został
następnie potwierdzony w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z
dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22).
Istotne jest również stanowisko Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w
sprawie Reczkowicz p. Polsce. ETPCz wskazał w nim na negatywny wpływ
nowelizacji ustawy o KRS na prawo stron do „sądu ustanowionego ustawą”,
stwierdzając: „na mocy ustawy nowelizującej z 2017 r., która pozbawiła gremia
sędziowskie prawa do powoływania i wyboru sędziów zasiadających w KRS – prawa
przyznanego im przez dotychczasowe ustawodawstwo i mającego oparcie w
standardach międzynarodowych – władza ustawodawcza i wykonawcza uzyskały
decydujący wpływ na skład KRS […]. Ustawa praktycznie usunęła nie tylko
dotychczasowy system przedstawicielski, ale także gwarancje niezależności
sądownictwa w tym zakresie. W rezultacie umożliwiło to władzy wykonawczej i
ustawodawczej bezpośrednią lub pośrednią ingerencję w procedurę powoływania
sędziów, z której możliwości te władze skorzystały – o czym świadczą chociażby
IV KK 224/25
5
okoliczności towarzyszące zatwierdzaniu kandydatów na sędziów do KRS […] (pkt
274 wyroku z dnia 22 lipca 2021 r., skarga 43447/19). W późniejszym wyroku Wielkiej
Izby z dnia 15 marca 2022 r. w sprawie Grzęda p. Polsce (skarga nr 43572/18)
ETPCz przyjął, że „[…] cały ciąg wydarzeń w Polsce […] wyraźnie wskazuje na to,
że kolejne reformy sądownictwa miały na celu osłabienie niezawisłości sędziowskiej,
począwszy od poważnych nieprawidłowości w wyborze sędziów Trybunału
Konstytucyjnego w grudniu 2015 r., poprzez przebudowę KRS i utworzenie nowych
izb w Sądzie Najwyższym, po rozszerzenie kontroli Ministra Sprawiedliwości nad
sądami i zwiększenie jego roli w zakresie odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów”
(pkt 348). Przywołane stanowisko o statusie KRS zostało podtrzymane także w
innych orzeczeniach ETPCz (por. wyrok z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i
Ozimek p. Polsce, skargi nr 49868/19 i 57511/19; wyrok z dnia 3 lutego 2022 r.,
Advance Pharma sp. z o.o. p. Polsce, skarga nr 1469/20, wyrok pilotażowy z dnia 23
listopada 2023 r., Wałęsa p. Polsce, skarga nr 50849/21).
Jak wynika z komunikatu prasowego opublikowanego przez Sekretariat
ETPCz dnia 17 listopada 2025 r. (dokument ECHR 269 (2025)), przed Trybunałem
zawisło obecnie 1100 skarg dotyczących różnych naruszeń praw skarżących
związanych z tzw. reformą sądownictwa wprowadzoną w 2017 r. Rozpoznanie 900
z nich zawieszono po wydaniu przez ETPCz wspomnianego wyroku pilotażowego w
sprawie Wałęsa p. Polsce, w oczekiwaniu na jego wykonanie przez władze krajowe,
co dotychczas nie nastąpiło. W związku z tym Europejski Trybunał Praw Człowieka
wyraził zgodę na dalsze odroczenie rozpoznania tych skarg, oczekując na
wprowadzenie zmian legislacyjnych przywracających prawidłowe funkcjonowanie
sądownictwa i rządów prawa w Polsce. W tym kontekście należy podkreślić, że także
obecnie stosowanie zasady prawnej wyrażonej w uchwale połączonych Izb Sądu
Najwyższego z 23 stycznia 2020 r. jest konieczne, przy czym podstawowym celem
takiego działania jest zapewnienie stronom procesowym prawa do sądu
niezależnego, bezstronnego, ustanowionego ustawą.
Sędzia X. Y. niewątpliwie status sędziego Sądu Okręgowego uzyskał na
skutek wadliwej procedury nominacyjnej, przeprowadzonej z udziałem Krajowej
Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy nowelizującej. Fakt ten
IV KK 224/25
6
stanowi punkt wyjścia do ustalenia, czy w przypadku tego sędziego zachodzą
dodatkowe okoliczności, wskazane w uchwale połączonych Izb Sądu Najwyższego,
które powodują, że Sąd Okręgowy w Sosnowcu, w którym zasiadał orzekając w tej
sprawie, był sądem nienależycie obsadzonym. W tym miejscu należy odnotować, że
sąd orzekający z udziałem SSO X. Y. był już kilkakrotnie poddawany testom
niezależności i bezstronności, które dały wynik negatywny (zob. wyroki Sądu
Najwyższego: z dnia 5 marca 2025 r., IV KK 342/24; z dnia 24 lipca 2025 r., IV KK
351/24; z dnia 27 stycznia 2026 r., IV KK 534/25; z dnia 27 stycznia 2026 r., IV KK
484/25). Sąd Najwyższy w niniejszym składzie nie znajduje podstaw do podważenia
argumentacji wyrażonej w uzasadnieniach przywołanych wyroków.
W sprawie IV KK 342/24 trafnie zwrócono uwagę na przebieg drogi zawodowej
SSO X. Y. jako okoliczność mającą wpływ na negatywny wynik testu niezależności i
bezstronności. W 2010 r. został on powołany do pełnienia urzędu na stanowisku
sędziego Sądu Rejonowego w […]. W latach 2011-2016 pełnił funkcję Zastępcy
Przewodniczącego II Wydziału Karnego, a od 26 marca 2016 r. sprawował funkcję
Przewodniczącego tego Wydziału. Ponadto od maja 2016 r. do grudnia 2017 r.
powierzono mu funkcję Wiceprezesa Sądu Rejonowego w […]. Sędzia został także
delegowany do pełnienia czynności w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury,
pełnił tam funkcję głównego specjalisty, a następnie kierownika Działu
Dydaktycznego Ośrodka Aplikacji Sędziowskiej.
Wskazane dotychczas okoliczności, same w sobie, nie świadczą jeszcze o
konieczności negatywnej oceny instytucjonalnej niezależności sądu orzekającego z
udziałem SSO X. Y. Jednakże w odniesieniu do tego sędziego istnieją ponadto
dodatkowe zaszłości wskazujące na jego aktywne włączenie się w działania
ówczesnej władzy wykonawczej i ustawodawczej, zmierzające do istotnego
ograniczenia niezależności sądów i niezawisłości sędziów. Kluczowe jest tu złożenie
przez SSO X. Y. podpisów na listach poparcia kandydatów do Krajowej Rady
Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy nowelizującej. Pan X. Y. złożył trzy
takie podpisy: poparł kandydaturę E.Ł. w procedurze zakończonej w 2018 r. oraz
kandydatury E.Ł. i D.W. w procedurze zakończonej w 2022 r. Uwagę zwraca
konsekwencja w udzielaniu poparcia kandydatom do wadliwie ukształtowanej Rady,
IV KK 224/25
7
a szczególnie istotne są dwa ostatnie podpisy. SSO X. Y. podpisywał listy poparcia
kandydatów do KRS już po wydaniu orzeczeń, które kwestionowały sposób wyboru
składu osobowego tego organu i wskazywały na upolitycznienie tak ukształtowanej
Rady. Orzeczenia te były znane powszechnie, nie ma wątpliwości, że znał je także
sędzia X. Y., który przecież stale podnosił w tamtym czasie swoje kompetencje (z
uchwały KRS wynika, że w 2018 r. nadano mu stopień naukowy doktora nauk
prawnych, był też wykładowcą w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury). Na
podpisanie list poparcia kandydatom do upolitycznionej KRS sędzia zdecydował się
także już po wydaniu opisanej uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego oraz
orzeczeń trybunałów międzynarodowych: wyroku TSUE z dnia 19 listopada 2019 r.,
C-585/18, C-624/18 i C-625, czy powoływanego już wyroku ETPCz w sprawie
Reczkowicz przeciwko Polsce. Sędzia popierał kandydatów do tego organu pomimo
tego, że KRS od września 2018 r. była zawieszona w prawach członka Europejskiej
Sieci Rad Sądownictwa, z której ostatecznie została usunięta w październiku 2021 r.
Powyższe okoliczności postrzegane wspólnie prowadzą do wniosku, że Sąd
Okręgowy w Sosnowcu, orzekający w tej sprawie w instancji odwoławczej, był sądem
nienależycie obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Sąd Najwyższy nie
ocenia w procedurze testowej subiektywnej bezstronności sędziego w danej sprawie,
ale właśnie niezależność instytucjonalną, czyli to, czy wobec istotnego powiązania z
przedstawicielami ówczesnej władzy wykonawczej, przeprowadzającej „reformy”
demolujące niezawisłość sędziowską, taki sędzia może być postrzegany jako
niezawisły i niezależny. Powołanie do pełnienia urzędu sędziego na wniosek
wadliwie obsadzonej KRS, gdy prawidłowość ukształtowania tego organu była jawnie
i przez różne organy kwestionowana, zachowania dające wyraz poparcia dla tzw.
reform wymiaru sprawiedliwości, w rzeczywistości mających działanie destrukcyjne,
muszą zostać ocenione jako wystarczające dla stwierdzenia, że sąd z udziałem SSO
X. Y. nie był sądem należycie obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
Sąd Najwyższy dostrzega, że wyrok Sądu odwoławczego został wydany już
po zmianie władzy wykonawczej, z którą związki sędziego X. Y. zostały opisane
powyżej. Sąd Najwyższy w niniejszym składzie podziela stanowisko wyrażone w
orzecznictwie Sądu Najwyższego, wskazujące powody, dla których nadal aktualna
IV KK 224/25
8
jest uchwała połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (por.
m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 sierpnia 2025 r., IV KK 134/25).
Przeprowadzając postępowanie ponownie, Sąd Okręgowy w Sosnowcu
uwzględni prawo oskarżonego do rzetelnego procesu i bezstronnego, niezależnego
(także instytucjonalnie) sądu.
Uwzględniając wniosek obrońcy z urzędu skazanego, na podstawie § 17 ust.
3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie
ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów
pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2024 r., poz.
764), zasądzono na jego rzecz kwotę 885,60 zł, w tym 23 % VAT, tytułem
wynagrodzenia za sporządzenie i wniesienie kasacji.
Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w sentencji wyroku.
Eugeniusz Wildowicz
Małgorzata Wąsek-Wiaderek
Włodzimierz Wróbel
[WB]
[r.g.]
