IV KK 130/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 3 września 2025 r.
SSN Piotr Mirek (przewodniczący)
SSN Tomasz Artymiuk
SSN Marek Pietruszyński (sprawozdawca)
Protokolant Agnieszka Niewiadomska
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Dariusza Kuberskiego,
w sprawie S. A. skazanego z art. 282 k.k.,
R. H. uniewinnionego z art. 252 § 3 k.k. i in.,
B. Z. skazanego z art. 280 § 2 k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
w dniu 3 września 2025 r.,
kasacji wniesionych przez prokuratora i obrońcę skazanego B. Z.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach
z dnia 24 lipca 2023 r., sygn. akt II AKa 67/23
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Katowicach
z dnia 29 lipca 2022 r., sygn. akt V K 164/21,
na podstawie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 536 k.p.k. uchyla
w całości zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi
Apelacyjnemu w Katowicach do ponownego rozpoznania.
[J.J.]
IV KK 130/24
2
Tomasz Artymiuk Piotr Mirek
Marek Pietruszyński
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny – procedując w składzie z udziałem delegowanej sędzi Sądu
Okręgowego w Katowicach X. Y., wyrokiem z dnia 24 lipca 2023 r., sygn. II AKa 67/23,
utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 29 lipca 2022 r.,
sygn. V K 164/21 w zakresie uniewinnienia oskarżonych S. A., R. H. i B. Z. od
popełnienia czynu z art. 252 § 3 k.k., uniewinnienia oskarżonego B. Z. od zarzutu
popełnienia czynu z art. 207 § 1 k.k. oraz w części dotyczącej skazania S. A. za czyn
z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 282 k.k. oraz B. Z. za czyny: z art. 244 k.k. w zw. z art.
180a k.k.; z art. 191 § 2 k.k.; z art. 189 § 1 k.k. w zw. z art. 280 § 2 k.k. w zw. z art.
157 § 2 k.k. w zw. z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 282 k.k.
Od tego wyroku kasację w części dotyczącej uniewinnienia oskarżonych od
popełnienia zarzuconych im czynów wniósł prokurator, natomiast obrońca
skazanego B. Z. zaskarżył wyrok w całości w zakresie skazania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Procedując poza granicami zaskarżenia i podniesionych zarzutów, Sąd
Najwyższy stwierdził zaistnienie w tej sprawie bezwzględnej przyczyny odwoławczej
– nienależytej obsady składu sądu odwoławczego w osobie SSO X. Y., delegowanej
do orzekania w Sądzie Apelacyjnym w Katowicach na mocy decyzji podsekretarz
stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości – działającej z upoważnienia Ministra
Sprawiedliwości.
Podstawą tego ustalenia był przeprowadzony przez skład orzekający w tej
sprawie test niezależności i bezstronności tej sędzi przeprowadzony po myśli uchwał
podjętych przez Sąd Najwyższy: w składzie 3 Izb (uchwała z dnia 23 stycznia 2020
r. BSA I-4110-1/20) i w składzie 7 sędziów (uchwała z 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22),
połączony z oceną okoliczności udzielenia wymienionej sędzi z upoważnienia
Ministra Sprawiedliwości delegacji do orzekania w sądzie wyższej instancji.
Prowadzeniu tych rozważań nie stał na przeszkodzie wyrok TSUE z dnia 16
listopada 2021 r. wydany w połączonych sprawach C-748/19 do C-754/19. Jak
IV KK 130/24
3
bowiem stwierdził Sąd Najwyższy w szeregu judykatów, przedmiotowy wyrok stanowi
jedynie przeszkodę do wzruszenia prawomocnego orzeczenia zapadłego wydanego
przed przez sąd, w którego składzie zasiadał sędzia delegowany przez Ministra
Sprawiedliwości na podstawie zakwestionowanych w wyroku przepisów krajowych
przed dniem 16 listopada 2021 r. i tylko w takim przypadku nie aktualizuje się
przesłanka nienależytej obsady sądu - art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (zob. postanowienia
Sądu Najwyższego: z dnia 25 listopada 2021 r., II KK 379/20, z dnia 13 lipca 2022 r.,
IV KK 1/22; z dnia 27 października 2023 r., I KK 229/23).
Odnosząc się natomiast do treści tego wyroku w relacji do orzeczeń
prawomocnych po 16 listopada 2021 r. stwierdzić należało, że Sąd Najwyższy jest w
sposób oczywisty związany tym orzeczeniem i ma tym samym obowiązek badać
realizację prawa do bezstronnego i niezawisłego sądu, z uwzględnieniem stanowiska
zawartego w tym wyroku. W konsekwencji, na mocy tego wyroku Sąd Najwyższy w
celu prawidłowej realizacji gwarancji stron do bezstronnego i niezawisłego sądu w
rozumieniu art. 47 Karty Praw Podstawowych uprawniony jest dokonać na żądanie
strony, ale i z urzędu badania i stwierdzenia istnienia, albo braku bezstronności i
niezawisłości sędziego orzekającego w sądzie wyższej instancji na podstawie
delegacji udzielonej z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości.
Wracając do ustaleń postępowania testowego wskazać należało, że na
negatywną ocenę testu niezawisłości i bezstronności tej sędzi wpłynęły w sposób
zasadniczy okoliczności związane z udzieleniem przez sędzię dwukrotnego poparcia
w latach 2018 i 2022 sędzi E. Ł., kandydującej do Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej w trybie ustawy z 2017 r. oraz prowadzeniem licznych szkoleń dla
sędziów KSSiP w latach 2017 - 2024 r.
Co do faktu udzielenia poparcia osobie kandydującej do KRS, to w przypadku
pierwszego udzielonego poparcia w 2018 r. można byłoby twierdzić, że przekonanie
o niekonstytucyjnym sposobie ukształtowania KRS i zależności od władzy
wykonawczej i ustawodawczej nie miało charakteru powszechnego, choć w
przestrzeni publicznej istniały już chociażby opinie prawne formułowane na etapie
prac nad projektem ustawy o zmianie ustawy o KRS - druk sejmowy 2002 Sejmu VIII
kadencji, opinia Krajowej Rady Sądownictwa z 6 grudnia 2017 r., opinie Biura Analiz
Sejmowych: autorstwa prof. dr hab. Stanisława Patyry z dnia 20 października 2017
IV KK 130/24
4
r.; autorstwa prof. dr hab. Marka Chmaja z dnia 10 października 2017 r. (dostępne na
stronie internetowej Sejmu RP). Jednakże już w 2022 r. po podjęciu przez Sąd
Najwyższy wskazanych uchwał oraz przy uwzględnieniu orzecznictwa SN i
Trybunałów międzynarodowych, dla każdego rozważnego obserwatora działań
politycznych w zakresie wymiaru sprawiedliwości, a sędzia takim obserwatorem
powinien być, stało się jasne jaki był rzeczywisty cel wszystkich zmian w zakresie
funkcjonowania wymiaru sprawiedliwość dokonywanych przez ówczesne
kierownictwo Ministerstwa Sprawiedliwości. Celem tym było dążenie do
ugruntowania wpływu politycznego na wybór sędziów i funkcjonowanie sądownictwa.
Udzielając poparcia osobom kandydującym do KRS - organu zależnego od władzy
ustawodawczej i wykonawczej sędzia jednoznacznie dała wyraz akceptacji tak
określonej linii działań ówczesnego kierownictwa Ministerstwa Sprawiedliwości.
Takie decyzje wskazanej sędzi, ale też i innych sędziów umożliwiały niewątpliwie
dokonanie destrukcyjnych zmian w funkcjonowaniu sądownictwa przez wskazane
struktury polityczne.
Wskazać również należało, że powołanie wskazanej sędzi do pełnienia
czynności szkoleniowych w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury miało
charakter wybitnie ekskluzywny i dotyczyło wybranej grupy osób, a długotrwałości
wykonywania tych czynności przez sędzię wskazuje, że cieszyła się ona znacznym
zaufaniem osób nadzorujących działalność szkoły z ramienia Ministerstwa
Sprawiedliwości.
Odnośnie do okoliczności dotyczących delegowania SSO X. Y. do orzekania
w sądzie wyższej instancji, podnieść należało, że jej starania o uzyskanie tej
delegacji nie zyskały akceptacji określonych organów sądu macierzystego, jak też
Sądu Apelacyjnego w Katowicach. Z przeglądu akt personalnych sędzi wynika, że
rozpoczęła ona starania o uzyskanie delegacji 19 października 2022 r. W dniu 25
października 2022 r. Prezes Sądu Okręgowego w Katowicach powiadomił Prezesa
Sądu Apelacyjnego o wyrażonej przez sędzię chęci delegowania do Sądu
Apelacyjnego w Katowicach. Pismem z 23 listopada 2022 r. Prezes Sądu
Apelacyjnego w Katowicach odstąpił od zamiaru delegowania sędzi do Sądu
Apelacyjnego w Katowicach w trybie art. 77 § 9 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo
o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 334 z późn. zm.)., mając na
IV KK 130/24
5
uwadze racjonalne wykorzystanie kadr sędziowskich w Sądzie Okręgowym w
Katowicach.
Ponowne starania o uzyskanie delegacji przez wskazaną sędzię do Sądu
Apelacyjnego w Katowicach zostały podjęte w 2023 roku. W związku z tymi
staraniami Kolegium Sądu Okręgowego w Katowicach w dniu 30 stycznia 2023 r.
negatywnie zaopiniowało pismo Prezesa Apelacyjnego w Katowicach w przedmiocie
delegowania sędzi X. Y. do Sądu Apelacyjnego w Katowicach na okres roku. W dniu
31 stycznia 2023 r. Wiceprezes Sądu Okręgowego w Katowicach w piśmie
skierowanym do Prezes tego Sądu, negatywnie zaopiniował możliwość stałej
delegacji sędzi X. Y. do orzekania w Sądzie Apelacyjnym w Katowicach. W piśmie z
2 lutego 2023 r. Prezes Sądu Okręgowego w Katowicach poinformował Prezesa
Sądu Apelacyjnego w Katowicach o podtrzymaniu negatywnej opinii Wiceprezesa
Sądu Okręgowego w Katowicach w przedmiocie możliwości delegowania SSO X. Y.
do sądu wyższej instancji.
Kolegium Sądu Apelacyjnego w Katowicach w uchwale z 27 lutego 2023 r.
negatywnie zaopiniowało możliwość delegowania wskazanej sędzi do Sądu
Apelacyjnego w Katowicach na okres roku w pełnym wymiarze. W dniu 26 kwietnia
2023 r. SSO X. Y., mocą decyzji podsekretarza stanu w Ministerstwie
Sprawiedliwości została delegowana do orzekania w Sądzie Apelacyjnym w
Katowicach od 1 maja do 31 października 2023 r.
Analiza wskazanych okoliczności dotyczących wykonywania przez sędzię
określonych zadań na podstawie arbitralnej ministerialnej decyzji o delegacji,
dodatkowe zatrudnienie w jednostce bezpośrednio podporządkowanej władzy
politycznej, jak też wyrażone dwukrotne poparcie sędzi kandydującej do KRS -
organu zależnego od władzy ustawodawczej, daje podstawy do stwierdzenia, że
akceptacja przez sędzię linii politycznej prezentowanej przez kierownictwo
Ministerstwa Sprawiedliwości nie pozostawało bez związku z tempem rozwoju
kariery zawodowej tej sędzi.
W tych okolicznościach należało uznać, że w opinii społecznej mogły powstać
uzasadnione, istotne wątpliwości, związane z udziałem w składzie sądu
odwoławczego SSO X. Y., co do orzekania w tej sprawie w instancji odwoławczej
przez sąd ustanowiony ustawą, a więc spełniający standard sądu niezawisłego i
IV KK 130/24
6
bezstronnego. Powstania tak scharakteryzowanych wątpliwości, w realiach
przedmiotowych tej sprawy, skutkować musiało ustaleniem o zaistnieniu nienależytej
obsady sądu odwoławczego (art. 439 par 1 pkt 2 k.p.k.), czego następstwem była
konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku sądu odwoławczego i przekazania
sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania.
W tej sytuacji, uznano z mocy art. 436 k.p.k. w zw. z art. 518 kpk, że
rozpoznanie zarzutów kasacji było bezprzedmiotowe.
Z tych wszystkich względów orzeczono jak w wyroku.
[J.J.]
[r.g.]
Tomasz Artymiuk Piotr Mirek Marek Pietruszyński
