IV KK 100/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 26 marca 2025 r.
SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek (przewodniczący,
sprawozdawca)
SSN Waldemar Płóciennik
SSN Paweł Wiliński
w sprawie M.S.,
skazanego za czyn z art. 178a § 4 k.k. w zw. z art. 178a § 1 k.k.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 26 marca 2025 r.,
w trybie art. 535 § 5 k.p.k.,
kasacji Prokuratora Generalnego na niekorzyść skazanego,
od wyroku Sądu Rejonowego w Augustowie
z dnia 14 listopada 2024 r., II K 296/24,
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi
Rejonowemu w Augustowie do ponownego rozpoznania.
Waldemar Płóciennik
Małgorzata Wąsek-Wiaderek
Paweł Wiliński
UZASADNIENIE
Wyrokiem Sądu Rejonowego w Augustowie z dnia 14 listopada 2024 r., II K
296/24, M.S. został uznany za winnego tego, że w dniu 3 września 2024 r. o godz.
15:35 w m. K. gm. S., będąc wcześniej prawomocnie skazany za prowadzenie
IV KK 100/25
2
pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości na mocy wyroku wydanego przez
Sąd TRIB.CORRECT.FL.OR.DIY.DENDERMONDE w Belgii, sygn. akt 2020/1350-
1117 z dnia 20 kwietnia 2020 r., prowadził w ruchu lądowym samochód osobowy
marki J., nr rej. (…), znajdując się w stanie nietrzeźwości 0,649 mg/l alkoholu w
wydychanym powietrzu, tj. czynu z art. 178a § 4 k.k. w zw. z art. 178a § 1 k.k., za
który wymierzono mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności (pkt I). Ponadto Sąd
Rejonowy orzekł wobec oskarżonego środek karny w postaci zakazu prowadzenia
wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 5 lat (pkt II), a także środek karny w
postaci świadczenia pieniężnego w wysokości 10.000 złotych na rzecz Funduszu
Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej (pkt III). Jednocześnie, na
podstawie art. 178a § 5 k.k. w zw. z art. 44b § 1 k.k. orzeczono przepadek na rzecz
Skarbu Państwa samochodu osobowego marki J. nr rej. (…) (pkt IV). Wyrok zawierał
ponadto rozstrzygnięcia o zaliczeniu na poczet kary pozbawienia wolności okresu
zatrzymania (pkt V) oraz kosztów procesu (pkt VI). Wyrok ten nie został zaskarżony
i uprawomocnił się.
Kasację od tego wyroku wniósł Prokurator Generalny, wskazując, że wnosi ją
na niekorzyść skazanego. Zaskarżył ten wyrok w całości i zarzucił „rażące i mające
istotny wpływ na treść wyroku naruszenie prawa karnego procesowego, a mianowicie
art. 366 § 1 k.p.k., polegające na zaniechaniu wyjaśnienia wynikających z akt
postępowania wszystkich istotnych okoliczności sprawy, dotyczących:
- uprzedniej karalności oskarżonego M.S., w związku ze skazaniem za czyn
polegający na prowadzeniu pojazdu w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem
środków odurzających, przez Sąd TRIB. CORRECT. FL. OR. DIV. DENDERMONDE
w Belgii wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2020 r. w sprawie o sygn. akt 2020/1350-1117,
w wyniku czego oskarżonemu przypisano popełnienie występku kwalifikowanego z
art. 178a § 4 k.k. w zw. z art. 178a § 1 k.k., w sytuacji, gdy mocą opisanego wyroku
sądu belgijskiego wobec M.S. została orzeczona kara grzywny oraz sankcja
dodatkowa w postaci zawieszenia ważności prawa jazdy, podczas gdy zgodnie z art.
619 belgijskiego Kodeksu postępowania karnego okres zatarcia skazania na
grzywnę wynosi 3 lata od uprawomocnienia się wyroku, nie zaś od jego wykonania,
która to okoliczność, należycie rozważona w aspekcie, zawartej w art. 114a § 2 pkt
2 k.k., regulacji nakazującej w zakresie zatarcia skazania stosować ustawę
IV KK 100/25
3
obowiązującą w miejscu skazania mogła skutkować uznaniem, iż zarzucany M.S.
czyn zabroniony wyczerpał ustawowe znamiona jedynie art. 178a § 1 k.k.;
- prawa własności pojazdu mechanicznego marki J. o nr rej. (…) wg. stanu na dzień
wyrokowania w sprawie, w konsekwencji czego, z rażącym i mającym istotny wpływ
na treść orzeczenia naruszeniem prawa materialnego, a mianowicie art. 44b § 1 i 2
k.k. w zw. z art. 178a § 5 k.k., orzeczono na rzecz Skarbu Państwa – w związku ze
skazaniem M.S., za popełniony przez niego występek kwalifikowany z art. 178a § 4
k.k. w zw. z art. 178a § 1 k.k. – przepadek wskazanego pojazdu mechanicznego, w
sytuacji gdy oskarżony po popełnieniu przestępstwa zbył podlegający przepadkowi
pojazd i na dzień wyrokowania w sprawie J. o nr rej. (…) nie stanowił już własności
wymienionego, co przy prawidłowym zastosowaniu dyspozycji art. 44b § 2 k.k. winno
skutkować orzeczeniem, zamiast przepadku pojazdu mechanicznego, przepadku
jego równowartości”. Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku
i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Augustowie do ponownego
rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja okazała się oczywiście zasadna, co umożliwiło jej uwzględnienie na
posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
W kasacji Prokurator Generalny trafnie podniósł, że doszło do rażącego
naruszenia art. 366 § 1 k.p.k., które miało istotny wpływ na treść orzeczenia. Sąd
meriti nie podjął bowiem czynności, które pozwoliłyby zweryfikować, czy M.S.
powinien odpowiadać w warunkach typu kwalifikowanego, czy podstawowego
przestępstwa prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości.
W tej sprawie podstawą przyjęcia typu kwalifikowanego z art. 178a § 4 k.k. był
fakt uprzedniego prawomocnego skazania za prowadzenie pojazdu mechanicznego
w stanie nietrzeźwości na mocy wyroku sądu belgijskiego, wydanego w dniu 20
kwietnia 2020 r. w sprawie o sygn. akt 2020/1350-1117. Fakt tego skazania nie budził
wątpliwości, wynikał bowiem z danych z Krajowego Rejestru Karnego (k. 34-36).
Informacje uzyskane z KRK powinny jednak skłonić Sąd meriti do poczynienia
ustaleń, czy przedmiotowe skazanie rzeczywiście dawało podstawę do skazania w
warunkach art. 178a § 4 k.k., a to w związku z możliwym zatarciem skazania. Należy
IV KK 100/25
4
bowiem przypomnieć, że zatarcie skazania za uprzednio popełniony czyn polegający
na kierowaniu pojazdem w stanie nietrzeźwości stoi na przeszkodzie przyjęciu
surowszej odpowiedzialności z art. 178a § 4 k.k. (por. wyroki Sądu Najwyższego: z
dnia 22 października 2024 r., V KK 402/24; z dnia 20 lutego 2024 r., III KK 602/23).
Jednocześnie, zgodnie z art. 114a § 2 pkt 2 k.k., w razie skazania przez sąd karny
państwa członkowskiego Unii Europejskiej, w sprawach zatarcia skazania stosuje się
ustawę obowiązującą w miejscu skazania oraz nie stosuje się przepisu art. 108 k.k.
Jak słusznie wskazał Prokurator Generalny, z ww. danych o karalności M.S.
wynikało, że został on przez sąd belgijski skazany za czyn, który stanowił „uprzednie
prawomocne skazanie” w rozumieniu art. 178a § 4 k.k. Został on jednak skazany
wyłącznie na karę grzywny wraz z sankcją alternatywną w postaci zawieszenia
ważności prawa jazdy. Nie jest rolą Sądu kasacyjnego ustalanie czy do zatarcia
skazania doszło. Nie można jednak pominąć uwag zawartych w uzasadnieniu kasacji,
z których wynika, że zgodnie z art. 619 belgijskiego Kodeksu postępowania karnego
okres zatarcia skazania na grzywnę wynosi 3 lata od uprawomocnienia się wyroku,
nie zaś od jego wykonania. Jeśli zatem wyrok wydany przez sąd belgijski
uprawomocnił się w dacie odnotowanej w Krajowym Rejestrze Karnym, tj. 25
czerwca 2020 r. i zatarcie skazania według regulacji prawa belgijskiego (art. 114a §
2 pkt 2 k.k.) faktycznie nastąpiło z dniem 25 czerwca 2023 r., to zachowanie podjęte
przez M.S. w dniu 3 września 2024 r. realizowało wyłącznie znamiona art. 178a § 1
k.k., nie zaś występku kwalifikowanego z art. 178a § 4 k.k.
Tymczasem Sąd Rejonowy nie podjął żadnych działań celem ustalenia, czy
do zatarcia skazania nie doszło. Nie dokonał takich czynności jak chociażby
uzyskanie stosownej informacji z Departamentu Współpracy Międzynarodowej i
Praw Człowieka Ministerstwa Sprawiedliwości, czy też uzyskanie tłumaczenia odpisu
wyroku wydanego przez sąd belgijski wraz z danymi odnośnie do mocy
obowiązującej orzeczenia. Tym samym ma rację Prokurator Generalny, że Sąd
Rejonowy nie dopełnił ustawowego obowiązku wszechstronnej weryfikacji
okoliczności sprawy i zaniechał poczynienia prawidłowych ustaleń w przedmiocie
całej faktycznej i prawnej sytuacji oskarżonego, ukształtowanej wszystkimi wydanymi
wobec niego prawomocnymi wyrokami.
IV KK 100/25
5
Bez wątpienia opisane zaniechanie miało istotny wpływ na treść wyroku,
chociażby z uwagi na to, że zupełnie inne są przewidziane przepisami prawa karnego
materialnego środki reakcji na czyn zakwalifikowany z art. 178a § 1 k.k. i z art. 178a
§ 4 k.k. – przykładowo inne są: granice ustawowego zagrożenia karą, długość
orzekanego zakazu prowadzenia pojazdów czy wysokość świadczenia pieniężnego.
Oczywiście zasadny jest także zarzut drugi kasacji. Sąd meriti zaniechał
podjęcia koniecznych czynności celem poczynienia szczegółowych ustaleń
dotyczących prawa własności samochodu marki J. o nr rej. (…), co doprowadziło do
naruszenia prawa materialnego, konkretnie art. 44b § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 178a § 5
k.k. w ramach rozstrzygnięcia w przedmiocie przepadku.
Zgodnie z art. 44b § 1 i 2 k.k., w wypadkach wskazanych w ustawie sąd orzeka
przepadek pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę w ruchu lądowym.
Jeżeli w czasie popełnienia przestępstwa pojazd nie stanowił wyłącznej własności
sprawcy albo po popełnieniu przestępstwa sprawca zbył, darował lub ukrył
podlegający przepadkowi pojazd, orzeka się przepadek równowartości pojazdu.
Wypada zaznaczyć także, że zgodnie z art. 44b § 5 k.k. przepadku pojazdu
mechanicznego oraz przepadku równowartości pojazdu nie orzeka się, jeżeli
orzeczenie przepadku pojazdu mechanicznego jest niemożliwe lub niecelowe z
uwagi na jego utratę przez sprawcę, zniszczenie lub znaczne uszkodzenie. Z kolei
zgodnie z art. 178a § 5 k.k., sąd orzeka przepadek, o którym mowa w art. 44b k.k.,
w razie popełnienia przestępstwa z art. 178a § 1 lub § 4 k.k., chyba że zawartość
alkoholu w organizmie sprawcy przestępstwa określonego w § 1 tego przepisu była
niższa niż 1,5 promila we krwi lub 0.75 mg/dm3 w wydychanym powietrzu albo nie
prowadziła do takiego stężenia. Sąd może odstąpić od orzeczenia przepadku, jeżeli
zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami.
Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że po popełnieniu przestępstwa
samochód marki J. o nr rej. (…) został przez M.S. zbyty (k. 93-97, k. 108-109).
Jednakże Sąd Rejonowy nie podjął żadnych czynności mających na celu poczynienie
ustaleń w przedmiocie własności pojazdu na czas wyrokowania, czym rażąco
naruszył art. 366 § 1 k.p.k. Sąd Rejonowy powinien bowiem podjąć tego typu
czynności, np. poprzez uzyskanie informacji z bazy CEPiK. Dokumentacja
wskazująca na zbycie pojazdu została dołączona do akt sprawy już po wydaniu
IV KK 100/25
6
wyroku, na etapie jego wykonania, w związku z wątpliwościami co do możliwości
wykonania rozstrzygnięcia o przepadku (k. 94). Jednocześnie, choć w dalszej
kolejności, Sąd Rejonowy powinien podjąć czynności mające na celu ustalenie czy
charakter uszkodzeń pojazdu czynił dopuszczalnym orzeczenie przepadku. Na
zaistnienie tych uszkodzeń wskazują okoliczności wynikające z protokołu oględzin (k.
7) oraz dokumentacji fotograficznej (k. 8-9). Można wyłącznie domniemywać, że
orzeczenie (błędne) przepadku pojazdu (pkt IV zaskarżonego wyroku) oznaczało, że
Sąd meriti nie stwierdził braku celowości orzeczenia tego przepadku z uwagi na
uszkodzenia pojazdu.
Ma rację Prokurator Generalny, że opisane uchybienie miało istotny wpływ na
treść wydanego wyroku, skoro negatywnymi skutkami orzeczonego przepadku został
obciążony podmiot niebędący sprawcą czynu zabronionego.
Rozpoznając sprawę ponownie Sąd Rejonowy uczyni zadość wszelkim
obowiązkom wynikającym z przepisów prawa procesowego, czyniąc prawidłowe
ustalenia zarówno co do uprzedniej karalności oskarżonego, jak i kwestii własności
pojazdu wskazanego w uchylonym wyroku. Sąd Rejonowy prawidłowo zastosuje też
prawo materialne, mając w szczególności na względzie to, że w art. 178 § 5 k.k.
obowiązek orzeczenia przepadku pojazdu lub jego równowartości został uzależniony
od ustalenia, iż zawartość alkoholu w organizmie sprawcy przestępstwa określonego
w § 1 tego przepisu nie była niższa niż 1,5 promila we krwi lub 0.75 mg/dm3 w
wydychanym powietrzu, zaś z ustaleń Sądu Rejonowego wynika, że oskarżony
znajdował się w stanie nietrzeźwości 0,649 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu.
Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w sentencji wyroku.
Waldemar Płóciennik
Małgorzata Wąsek-Wiaderek
Paweł Wiliński
[wB]
[r.g.]
