IV CZ 45/19

Sygn. akt IV CZ 45/19

POSTANOWIENIE

Dnia 24 czerwca 2019 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jacek Grela (przewodniczący, sprawozdawca)
‎SSN Beata Janiszewska
‎SSN Marcin Krajewski

w sprawie z wniosku A. S. i K. S.
‎przy uczestnictwie R. P.
‎o rozgraniczenie,
‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 24 czerwca 2019 r.,
‎zażalenia wnioskodawcy K. S.

na postanowienie Sądu Okręgowego w Ł.
‎z dnia 31 stycznia 2019 r., sygn. akt I Ca (…),

uchyla zaskarżone postanowienie,

pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania

zażaleniowego w orzeczeniu kończącym postępowanie

w sprawie.

UZASADNIENIE

Postanowieniem z 13 listopada 2018 r. Sąd Rejonowy w Ł. dokonał rozgraniczenia położonych we wsi K. nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów nr 93, stanowiącej własność A. i K. małżonków S., dla której w Sądzie Rejonowym w Ł. prowadzona jest księga wieczysta (...) z nieruchomością oznaczoną w ewidencji gruntów nr 92/1, stanowiącą własność R. P., dla której w Sądzie Rejonowym w Ł. prowadzona jest księga wieczysta (…), wzdłuż linii czarnej zawierającej się pomiędzy punktami 03-07-20 zaznaczonymi na mapie stanowiącej załącznik do opinii biegłego geodety J. K. (k. 183 akt), która to mapa stanowi integralną część niniejszego postanowienia (w pkt I); dokonał rozgraniczenia położonych we wsi K. nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów nr 101 stanowiącej własność A. i K. małżonków S., dla której w Sądzie Rejonowym w Ł. prowadzona jest księga wieczysta (...) z nieruchomością oznaczoną w ewidencji gruntów nr 28/14, stanowiącą własność R. P., dla której w Sądzie Rejonowym w Ł. prowadzona jest księga wieczysta (…), wzdłuż linii czarnej zawierającej się pomiędzy punktami 010-018 zaznaczonymi na mapie stanowiącej załącznik do opinii biegłego geodety J. K. (k. 183 akt), która to mapa stanowi integralną część niniejszego postanowienia (w pkt II); ustalił opłatę na kwotę 400 zł i uznał ją za uiszczoną do kwoty 200 zł (w pkt III.); zasądził na rzecz Skarbu Państwa/Sądu Rejonowego w Ł./ tytułem zwrotu wydatków i opłaty od A. S. i K. S. solidarnie kwotę 1.795,87 zł oraz od uczestnika R. P. kwotę 1.995,86 zł (w pkt IV.); ustalił, że zainteresowani we własnym zakresie ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (w pkt V).

Powyższe orzeczenie w całości zaskarżył apelacją uczestnik R. P., zarzucając:

1. naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, ich wiarygodności i mocy, przez uznanie dowodów przedstawionych przez wnioskodawców, a pominięcie dowodów i argumentów przedstawionych przez uczestnika, z których wbrew stanowisku Sądu orzekającego jednoznacznie wynika, że uczestnik od czasu wejścia w posiadanie działki stanowiącej jego własność, a wcześniej jego poprzednicy prawni - władają w całości spornym terenem stanowiącym przygraniczny pas gruntu wg linii czerwonej opinii biegłego pkt Al-B-05 oraz 04-0118 jako właściciele oraz, że od daty zawartej ugody w 1967 r. pomiędzy kolejnymi właścicielami działek nie było sporów co do przebiegu granicy w tym zakresie;

2. naruszenie art. 7 k.c., art. 153 k.c. i art. 172 § 1 k.c. przez błędne przyjęcie, że uczestnik nie nabył spornego przygranicznego pasa gruntu w dobrej wierze przez zasiedzenie oraz rozgraniczenie nieruchomości w sposób sprzeczny z widocznym na gruncie sposobem użytkowania.

Wskazując na powyższe, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i rozgraniczenie położonych we wsi K. nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów nr 93 stanowiącej własność A. i K. S. z nieruchomością oznaczoną w ewidencji gruntów nr 92/1, stanowiącą własność R. P., wzdłuż linii czerwonej zawierającej się pomiędzy punktami Al-B-05 oraz rozgraniczenie położnych we wsi K. nieruchomości oznaczonej nr 101 stanowiącej własność A. i K. małżonków S. z nieruchomością oznaczoną w ewidencji gruntów nr 28/14, stanowiącą własność R. P. wzdłuż linii czerwonej zawierającej się pomiędzy punktami 04-0118, zaznaczonymi na mapie stanowiącej załącznik do opinii biegłego geodety J. K., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.

Postanowieniem z 31 stycznia 2019 r. Sąd Okręgowy w Ł. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu Sąd wskazał m.in., że pomiędzy zainteresowanymi w roku 2016 toczyły się już spory sądowe. Bez uwzględnienia wyników tych procesów, nie sposób poczynić prawidłowych ustaleń co do stanu prawnego granic przedmiotowych nieruchomości, a ustalenia poczynione przez Sąd pierwszej instancji nie dają możliwości odparcia zarzutów podniesionych w apelacji.

Dlatego przy orzekaniu w niniejszej sprawie koniecznym jest ustalenie stanu posiadania przygranicznych pasów gruntu, wchodzących w skład nieruchomości zainteresowanych, w pierwszej kolejności według stanu istniejącego w dniu 4 listopada 1971 r., a następnie ustalenie, czy doszło do zmian tego stanu posiadania, a jeżeli tak, to kiedy i w jakim zakresie, oraz czy ewentualnie w wyniku tych zmian doszło do zasiedzenia przygranicznych pasów gruntu i w jakim zakresie. Wbrew stwierdzeniom Sądu pierwszej instancji, ustalenia takie są możliwe przy uwzględnieniu nie tyle treści zapisów w dokumentacji geodezyjnej, ale przede wszystkim przy uwzględnieniu wszystkich danych co do istniejących na gruncie budynków, ogrodzeń, miedzy itp. czy sposobu korzystania przez zainteresowanych i ich poprzedników prawnych z przedmiotowych nieruchomości. Ustalenie takie należy natomiast do Sądu rozstrzygającego co do istoty sprawy, a nie do biegłego geodety. Uzasadnione jest w związku z tym domniemanie, iż stan posiadania przygranicznych pasów gruntu należących do nieruchomości zainteresowanych, jaki istniał w dacie wydania aktów własności ziemi w postępowaniu uwłaszczeniowym, odzwierciedlał również stan posiadania tych przygranicznych pasów gruntu, jaki istniał w dniu 4 listopada 1971 r., a następnie jaki istniał w dacie zawarcia umów przenoszących własność przedmiotowych nieruchomości na aktualnych właścicieli (art. 340 k.c., art. 345 k.c.). Gdyby się przy tym okazało, że przez szereg lat nie było sporów granicznych pomiędzy poprzednikami prawnymi zainteresowanych i samymi zainteresowanymi aż do wszczęcia administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego, ewentualnie przed wszczęciem tego postępowania nastąpiło na podstawie wyroku sądowego przywrócenie tego posiadania do stanu poprzedniego, to można byłoby ewentualnie uznać, że istniejący w czasie, gdy jeszcze nie było sporów granicznych, stan posiadania przygranicznych pasów gruntu odzwierciedla stan posiadania przedmiotowych nieruchomości, jaki istniał wcześniej, a w szczególności w dniu 4 listopada 1971 r.

Zdaniem Sądu ad quem poczynienie stosownych ustaleń w wymienionych wyżej kwestiach powinno nastąpić w szczególności na podstawie zeznań zainteresowanych lub ich poprzedników prawnych, złożonych w charakterze świadków oraz po dokonaniu oględzin na gruncie i przy uwzględnieniu położenia istniejących w przygranicznych pasach gruntów urządzeń, w tym ogrodzeń i budynków oraz czasu ich posadowienia, w tym poczynienie ustalenia, od kiedy dane ogrodzenie, budynki czy urządzenia istnieją i czy zastąpiło ono ewentualnie poprzednio istniejące w tym samym miejscu stare ogrodzenie, jak to zazwyczaj bywało w stosunkach wiejskich.

Sąd drugiej instancji stwierdził, że wskazane powyżej okoliczności nie były jak dotąd przedmiotem ustaleń i oceny Sądu Rejonowego, natomiast niepoczynienie stosownych ustaleń w tych kwestiach skutkowało nierozpoznaniem przez ten Sąd istoty sprawy. W związku z powyższym, dla poczynienia ustaleń w wyżej wymienionych kwestiach i wydania postanowienia co do istoty sprawy, niezbędne jest (po odebraniu w pierwszym rzędzie szczegółowych wyjaśnień od zainteresowanych), przeprowadzenie postępowania dowodowego w całości, tak aby możliwe było rozpoznanie i to przez Sąd pierwszej instancji istoty sprawy.

Powyższe orzeczenie w całości zaskarżyli zażaleniem wnioskodawcy, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 386 § 4 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c., przez uznanie, że Sąd Rejonowy w Ł. nie rozpoznał istoty sprawy i nie przeprowadził postępowania dowodowego w całości.

We wnioskach domagali się uchylenia zaskarżonego postanowienia i zasądzenia od uczestnika na ich rzecz kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na zażalenie uczestnik wniósł o jego oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W orzecznictwie podkreśla się, że w postępowaniu toczącym się w wyniku zażalenia złożonego na podstawie art. 394¹ § 1¹ k.p.c. na orzeczenie kasatoryjne Sądu drugiej instancji, Sąd Najwyższy bada tylko, czy wystąpiły wskazane przez ten Sąd przesłanki uchylenia zaskarżonego wyroku, którymi są: nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji, nierozpoznanie przez ten sąd istoty sprawy oraz sytuacja, gdy wydanie wyroku przez sąd drugiej instancji wymagałoby przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Przedmiotem oceny Sądu Najwyższego nie mogą być inne kwestie, w szczególności dotyczące oceny zasadności roszczenia ani merytorycznego badania stanowiska prawnego sądu drugiej instancji, jak również badania prawidłowości zastosowania przepisów prawa procesowego, które nie odnoszą się ściśle do wskazanych podstaw uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji. Omawiane zażalenie nie jest bowiem środkiem prawnym służącym kontroli materialnoprawnej podstawy wyroku ani prawidłowości zastosowania przepisów prawa procesowego, niezwiązanych z podstawami kasatoryjnymi. Środek ten jest skierowany przeciwko uchyleniu wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania, a więc ocenie może być poddany jedynie ewentualny błąd sądu odwoławczego przy kwalifikowaniu określonej sytuacji procesowej jako odpowiadającej powołanej podstawie kasatoryjnej (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 grudnia 2013 r., V CZ 75/13, nie publ., z 7 listopada 2012 r., IV CZ 147/12, OSNC 2013 r., nr 3, poz. 41, z 16 maja 2013 r., IV CZ 31/13, nie publ., z 21 czerwca 2013 r., I CZ 48/13, nie publ. i z 18 stycznia 2018 r., V CZ 94/17, nie publ.).

W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy nie miał podstaw do wydania orzeczenia kasatoryjnego. Nie można bowiem przyjąć, że w rozważanej sprawie istniała konieczność powtórzenia przez Sąd odwoławczy całego postępowania dowodowego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 26 marca 2015 r., V CZ 7/15, nie publ.). W istocie podłożem uchylenia zaskarżonego wyroku było niezaakceptowanie przez Sąd drugiej instancji oceny zebranego materiału dowodowego, której dokonał Sąd a quo. Tymczasem Sąd odwoławczy rozpoznający apelację orzeka jako instancja merytoryczna. W ramach swoich kompetencji ma prawo i obowiązek dokonać oceny zebranego materiału dowodowego, w tym także w odmienny sposób od Sądu pierwszej instancji.

Przesłuchanie zainteresowanych, sięgnięcie do dowodów zebranych w innych sprawach czy nawet oględziny miejsca, nie stanowią podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Sąd pierwszej instancji przeprowadził bowiem postępowanie dowodowe, a Sąd odwoławczy powinien je tylko uzupełnić, jeżeli w jego opinii zaistniała tak potrzeba.

W niniejszej sprawie brak również przesłanek, aby uznać, że Sąd a quo nie rozpoznał istoty sprawy. Sąd odniósł się bowiem do przedmiotu sprawy i zbadał materialnoprawną podstawę żądania. Inne spojrzenie Sądu drugiej instancji na tę kwestię, nie może stanowić podstawy do uznania, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy. Z treści apelacji wynika, że w istocie uczestnik kwestionuje przyjęty sposób rozgraniczenia nieruchomości, przeciwstawiając swój punkt widzenia, odwołując się do tej samej opinii biegłego. Zatem istota sprawy została rozpoznana. Wymagana jest tylko ocena tego stanowiska, w świetle zebranego materiału dowodowego, ewentualnie uzupełnionego w postępowaniu odwoławczym, przy uwzględnieniu zarzutów apelacyjnych. Ponownego podkreślenia wymaga, że Sąd drugiej instancji jest Sądem merytorycznym.

Z przedstawionych powodów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 398¹⁵ § 1 w związku z art. 394¹ § 1¹ i § 3 k.p.c.

jw