IV CZ 114/12

Sygn. akt IV CZ 114/12 POSTANOWIENIE Dnia 7 listopada 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Marian Kocon SSN Anna Kozłowska w sprawie ze skargi W. R. o wznowienie postępowania w sprawach I Ns …/06 Sądu Rejonowego w W. oraz III Ca …/08 Sądu Okręgowego w G. z wniosku E. R. przy uczestnictwie W. R. i M. R. o stwierdzenie nabycia spadku po E. R., po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 7 listopada 2012 r., zażalenia uczestnika postępowania W. R. na postanowienie Sądu Okręgowego w G. z dnia 22 grudnia 2011 r., oddala zażalenie. Uzasadnienie Postanowieniem z dnia 25 października 2007 r. Sąd Rejonowy w W. w sprawie z wniosku E. R. stwierdził, że spadek po E. R. nabyli na podstawie ustawy synowie W. R. i M. R.; apelacja od tego postanowienia została w dniu 3 września 2008 r. oddalona przez Sąd Okręgowy w G. W toku sprawy uczestnik W. R., którego miejsce pobytu nie było znane, był zastępowany przez kuratora ustanowionego przez Sąd Rejonowy na podstawie art. 510 § 2 zdanie 2. k.p.c. Wniesioną w dniu 1 kwietnia 2011 r. skargę o wznowienie postępowania W. R. oparł na podstawie „nieważności postępowania przez pozbawienie (…) możności obrony swych praw (przez uniemożliwienie złożenia oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza)”. Skargę tę Sąd Okręgowy w G. odrzucił zaskarżonym obecnie postanowieniem z dnia 22 grudnia 2011 r., stwierdzając, że nie została ona oparta na ustawowej podstawie wznowienia. Uczestnika zastępował w postępowaniu spadkowym kurator ustanowiony prawidłowo przez Sąd, a zatem brak podstaw do twierdzenia, że został on pozbawiony możności działania w rozumieniu art. 401 pkt 2 k.p.c. Kwestia niezłożenia w tym postępowaniu oświadczenia co do sposobu przyjęcia spadku nie mieści się w granicach powołanej przesłanki wznowienia. W zażaleniu na to postanowienie skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego „przez odmówienie skarżącemu prawa do odrzucenia spadku (w sytuacji gdy był on pozbawiony możności działania)”, a także naruszenie art. 401 pkt 2 i art. 410 k.p.c. „przez pozbawienie skarżącego prawa do odrzucenia spadku”. W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i rozpoznanie sprawy na nowo lub o „stwierdzenie w całości nieważności postępowania (…) z uwagi na pozbawienie skarżącego obrony swych praw i prowadzenie postępowania bez jego obecności”. Sąd Najwyższy rozważył, co następuje. Wznowienie postępowania nieprocesowego normuje art. 524 k.p.c., jednak w sprawach o stwierdzenie nabycia spadku instytucję wznowienia zastępuje art. 679 k.p.c. (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 1994 r., III CZP 40/96, OSNC 1994, nr 11, poz. 210). Przewidziana w art.679 k.p.c. możliwość zmiany lub uchylenia prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, stanowi negatywną przesłankę wznowienia postępowania w takiej sprawie (art. 524 § 1 k.p.c.). Przy utrzymującym się sporze co do tego, czy wyłączenie to jest absolutne, niewątpliwie ma ono zastosowanie w wypadku zbiegu podstaw wznowienia z podstawami zmiany lub uchylenia prawomocnego postanowienia. W sprawie niniejszej nie znajdował zastosowania art. 524 § 2 k.p.c., gdyż udział w sprawie reprezentanta w osobie ustanowionego przez sąd kuratora jest równoznaczny z udziałem samego reprezentowanego. Wznowieniu na podstawie przewidzianej w art. 524 § 1 k.p.c. stało na przeszkodzie wyłączenie w nim przewidziane. Gdyby nawet, pomimo wskazanych przeszkód, dopuścić hipotetyczną dopuszczalność wznowienia i oceniać ją na takiej podstawie, jaką powołał skarżący i zastosował Sąd, to wynik tej oceny także byłby dla skarżącego negatywny. Na podstawie art. 401 pkt 2 k.p.c. można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli strona wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania. Rację ma Sąd Okręgowy, że w skardze nie zostały wskazane okoliczności mogące świadczyć o pozbawieniu uczestnika uprawnień procesowych; okoliczności takich brak również w zażaleniu. Skarżący nie zarzucił żadnych uchybień związanych z ustanowieniem kuratora dla zastępowania go w postępowaniu spadkowym ze względu na to, że miejsce jego pobytu nie było znane. Jedynie wadliwe ustanowienie kuratora mogłoby odpowiadać przesłance, o której mowa w art. 401 pkt 2 k.p.c., a za nieporozumienie należy uznać sformułowanie jako podstawy skargi twierdzenia o „pozbawieniu” możliwości złożenia oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza (tak w skardze) albo złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku (tak w zażaleniu). Ubocznie można zauważyć, że skarżący nie skorzystał z możliwości prawnych związanych ze składaniem oświadczeń spadkowych oraz że zagadnienie nabycia spadku wprost lub z dobrodziejstwem inwentarza nie ma znaczenia dla samego stwierdzenia nabycia spadku (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2010 r., III CZP 64/10, OSNC 20011, nr 3, poz. 26). Na koniec, należy stwierdzić, że przy powołanej przez skarżącego podstawie wznowienia skarga, przy uwzględnieniu jego twierdzeń, byłaby w świetle art. 407 § 1 k.p.c. spóźniona. Z omówionych względów zażalenie jako nieuzasadnione podlegało oddaleniu, na podstawie art. 3941 § 3 w zw. z art. 39814 k.p.c. es